II SO/Gl 16/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2018 r. na posiedzeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2018 r. o zwolnieniu wnioskodawcy od wpisu od skargi oraz oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie w sprawie z wniosku B. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2018 r. w ten sposób, że zwolnić B. N. od kosztów sądowych w całości oraz ustanowić dla B. N. radcę prawnego z urzędu. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z 4 grudnia 2017 r. złożonym na druku urzędowego formularza B. N. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. W druku podała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, a poza nieruchomością o pow. 700 m2 (obciążoną hipoteką) nie posiada żadnego majątku. Strona zadeklarowała, że jej jedynym dochodem jest renta rodzinna uzyskiwana w kwocie 890 zł netto miesięcznie (po potrąceniach związanych z egzekucją administracyjną). Ze sporządzonego przez stronę zestawienia miesięcznych wydatków wynika, że co miesiąc spłaca 200 zł tytułem uregulowania zaległości kredytowej; na energię elektryczną przeznacza 40 zł; na wodę 30 zł; za butlę gazową 45 zł; za telefon 30 zł; za lekarstwa 50 zł; środki higieniczne – 50 zł resztę przeznacza zaś na zaspokojenie pozostałych potrzeb. Pismem z dnia 15 grudnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał stronę do wyjaśnienia i uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj., opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - udokumentowanie wysokości dochodów deklarowanych w druku PPF, przesłane dowody wypłaty nie pozwalają na zweryfikowanie tej informacji, - udokumentowanie faktu egzekucji administracyjnej, o której strona wspomina we wniosku, - wskazanie kim jest B. P. wypłacająca środki z należącego do wnioskodawcy rachunku bankowego, zamieszkała pod tym samym adresem co wnioskodawczyni. W odpowiedzi B. N. nadesłała dokumenty oraz wyjaśniła, że zamieszkuje w należącym do jej córki budynku mieszkalnym, jak można wywnioskować z treści oświadczenia strony, w oparciu o umowę dożywocia. Zaznaczyła, że w budynku tym mieszka również jej wnuk, a sama ponosi koszty utrzymania budynku proporcjonalnie, tj. w 1/3. Postanowieniem z 11 stycznia 2018 r. referendarz zwolnił B. N. od wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu stwierdził, że braki w przedłożonej dokumentacji uniemożliwiają całościową ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy i jej gospodarstwa domowego. Natomiast z przedłożonych dokumentów można wywnioskować, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł nie mieści się w granicach możliwości finansowych B. N. Pismem z 26 stycznia 2018 r. B. N. wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw (uzupełniony 21 lutego 2018 r.), w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu wyjaśniła, że w Sądzie Okręgowym w K. zapadł wyrok, gdzie przeciwko niej toczyła się sprawa o niespłacany kredyt. Mocą tego wyroku jest zadłużona na prawie 100 tyś zł. Co miesiąc dysponuje kwotą 890 zł tytułem renty rodzinnej. Wobec niej toczy się postępowanie egzekucyjne, które wszczął Burmistrz Miasta B. Cały osiągany dochód przeznacza na swoje utrzymanie i spłatę kredytu, jest to bardzo niewielka kwota, nie starcza nawet na bieżące potrzeby, jedzenie, leki, wizyty lekarskie. Co miesiąc przekazuje też córce pieniądze na utrzymanie domu. Wskazała, że jej córka B. P. jest obecnie właścicielką domu. Córka pomaga jej poprzez opiekę nad nią, gdyż jest osobą starszą i bardzo schorowaną. Córka do 3 stycznia 2018 r. była bezrobotna, obecnie jest zatrudniona ze stawką 12 zł brutto za godzinę. Wcześniej też miała umowy na najniższą krajową. Wnuk zatrudniony jest na umowę o pracę tymczasową ze stawką 13,26 zł brutto za godzinę. B. N. oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, sama sobie gotuję, dba o czystość w mieszkaniu. Ma wyodrębnioną tylko dla siebie część domu z własną kuchnią i łazienką. W załączeniu do sprzeciwu B. N. nadesłała dokumenty obrazujące dochody córki oraz wnuka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). B. N. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozstrzygnięcie swoje referendarz sądowy oparł oświadczeniach B. N. oraz przedłożonej dokumentacji, która zawierała braki uniemożliwiające uwzględnienie wniosku w całości. W sprzeciwie B. N. odniosła się do wszystkich zarzutów referendarza i wyjaśniła wszystkie nieścisłości i wątpliwości. Nadesłała również brakującą dokumentację obrazującą dochody gospodarstwa domowego. B. N. w przedłożonej dokumentacji całościowo przedstawiła sytuację finansową swoją oraz swojego gospodarstwa domowego. Wyjaśnił zachodzące tam relacje, źródła finansowania oraz wydatki. Zdaniem Sądu B. N. w niniejszej sprawie w pełni wykazała, że nie zdoła ponieść kosztów postępowania przed tutejszym Sądem, tj. że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące całkowitym uwzględnieniem jej wniosku. Wobec wskazanych okoliczności Sąd zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i wniosek B. N. uwzględnił w całości. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł o zmianie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i zwolnił B. N. od kosztów sądowych.