II SO/Gl 92/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie NSA Leszek Kiermaszek NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant stażysta Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2004 r. sprawy z wniosku Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. o rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2610/02 w przedmiocie egzekucji obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić wniosek. 2 Wnioskiem z dnia [...] r. (data wpływu [...] r.) Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J. domagał się wykładni opisanego powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, mocą którego – w wyniku skargi T. i F. małżonków J. - stwierdzono nieważność postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] r. i postanowienia Prezydenta miasta J. z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego prowadzonego przeciwko J. i A. małżonkom N. We wniosku wskazano na dwie zasadnicze wątpliwości co do treści uzasadnienia tegoż wyroku. Pierwsza dotyczyła organu właściwego do egzekucji przywołanego obowiązku, a wynikała z faktu nałożenia go, jak przyjął Sąd, decyzją o pozwoleniu na budowę nie pochodzącą od organu nadzoru budowlanego, który – jak wskazał wnioskodawca - jest właściwy do realizacji wyłącznie decyzji przezeń wydanych. W ocenie autora wniosku dotychczasowe organy architektoniczno-budowlane, które prowadziły postępowanie w tej materii, a to Prezydent Miasta J. i Wojewoda [...], z powyższej przyczyny oraz z uwagi na to, że J. jest miastem na prawach powiatu, są właściwe w sprawie. Druga wątpliwość zasadzała się na zaszłym w toku postępowania egzekucyjnego fakcie zmiany właściciela działki zabudowanej budynkiem przeznaczonym do rozbiórki, w konsekwencji czego dotychczasowi zobowiązani nie są już współwłaścicielami nieruchomości, na której zlokalizowany jest ten obiekt. Wedle wnioskodawcy nasuwa to zastrzeżenia co do osoby zobowiązanego. Analiza wniosku wymaga skrótowego przedstawienia tła sprawy. Otóż objęty niniejszym postępowaniem wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym: ostateczną decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta J. udzielił J. N. i A. N. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego "w ramach wymiany kubatury". Wykonywanie robót niezgodnie z warunkami pozwolenia wywołało ich wstrzymanie i nakaz wykonania określonych czynności. Zapadłe decyzje Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. i Wojewody [...] z dnia [...] r. udzielające pozwolenia na użytkowanie "nowego" budynku oraz nakazujące rozbiórkę budynku "starego" po uzyskaniu wymaganego pozwolenia, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 października 1998 r. (sygn. akt II SA/Ka 19/97) uznał za nieważne. W uzasadnieniu tegoż rozstrzygnięcia Sąd wyraził pogląd, wedle którego pozwolenie na użytkowanie jest przedwczesne, bowiem jego warunkiem jest m.in. rozebranie dotychczas istniejącego budynku. W ocenie Sądu obowiązek ten wynika z treści pozwolenia na budowę, o czym świadczy zwrot "w ramach wymiany kubatury", nie pozwalający na funkcjonowanie dwóch budynków mieszkalnych. Zatem zbędne jest wydawanie dalszej decyzji w tym przedmiocie. Ten tok rozumowania stał się podstawą uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2003 r. (sygn. akt II SA/Ka 1036/03) decyzji Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. o pozwoleniu na użytkowanie "nowego" budynku. Mimo bowiem dokonania podziału nieruchomości i uzyskania własności działki zabudowanej tym obiektem przez inną osobę, warunek usunięcia spornego budynku nie został spełniony. Wcześniej jednak, bo w dniu [...] r. Prezydent Miasta J. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko małżonkom N. o wykonanie obowiązku rozbiórki, dochodząc do przekonania, iż zniesienie współwłasności nieruchomości zobowiązanych i przyznanie prawa własności działki zabudowanej budynkiem objętym nakazem rozbiórki sobie trzeciej, wyłącza dopuszczalność dalszego prowadzenia tegoż postępowania. Postanowienie to utrzymał w mocy Wojewoda [...] w dniu [...] r. nie podzielając zarzutów zażalenia zainteresowanych T. J. i F. J. Wszak Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2003 r. (sygn. akt II SA/Ka 2610/02) stwierdził nieważność obu tych postanowień, dostrzegając niewłaściwość organów egzekucyjnych w sprawie i brak przymiotu strony żalących się w postępowaniu administracyjnym. Orzeczenie to jest objęte opisanym na wstępie wnioskiem. Rozpoznając ów wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: żądanie wykładni przywołanego powyżej wyroku nie mogło zostać uwzględnione. W pierwszej jednakowoż kolejności wskazać należy, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. zmianie uległa struktura sądownictwa administracyjnego. Stosownie do brzmienia art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. Jak głosi art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne. Opisany na wstępie wniosek wpłynął pod rządami przywołanej nowej regulacji, przeto sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Niepodobna bowiem obronić poglądu, wedle którego wniosek taki nie podlegałby w ogóle załatwieniu z powodu likwidacji (reorganizacji) sądu, który wydał objęty wnioskiem wyrok albo, że właściwym ku temu byłby Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie. W myśl art.158 zd. pierwsze ostatnio przywołanej ustawy, Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Na początek należy rozważyć dopuszczalność podmiotową wniosku, który pochodzi od osoby nie będącej stroną postępowania, w którym zapadł wyrok z dnia 16 października 2003 r.. Postępowanie to toczyło się bowiem z udziałem skarżących małżonków J. (niezależnie od zastrzeżeń co do ich przymiotu strony w postępowaniu egzekucyjnym), Wojewody [...] i zobowiązanych małżonków N. Co do zasady okoliczność ta wyłącza dopuszczalność żądania, gdyż generalnie wykładni orzeczenia domagać się może tylko strona postępowania. Wszak w doktrynie postępowania cywilnego pojawiały się poglądy, iż uprawnionym do domagania się wykładni jest także organ egzekucyjny prowadzący postępowanie zmierzające do realizacji orzeczenia, którego dotyczy to żądanie (p. Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem pod red. Jerzego Jodłowskiego i Kazimierza Piaseckiego, Warszawa 1989 r., str.575). Obecny skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w pełni akceptuje to stanowisko nie znajdując przeszkód do jego przetransponowania na grunt postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji czego opowiedzieć się należy za legitymacją wnioskodawcy do żądania wykładni spornego wyroku. Przechodząc do rozważań merytorycznych godzi się wskazać, iż jakkolwiek wnioskiem o wykładnię w zasadzie objęta być może sentencja orzeczenia, a ta w zakresie wyroku z dnia 16 października 2003 r. jest jasna i jednoznaczna, to jednak w piśmiennictwie i orzecznictwie przeważa pogląd o dopuszczalności wykładni również uzasadnienia orzeczenia. Ono bowiem jest jego częścią i gdy nasuwa wątpliwości podlega wyłożeniu na równi z sentencją. Oceniając wskazane we wniosku rozpatrywanym w sprawie wątpliwości Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do ich podzielenia. A jeżeli wniosek o wykładnię może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy sformułowania zawarte w wyroku są nieprecyzyjne bądź wieloznaczne, czy niezrozumiałe, oczywistym być powinno, iż nie mógł on zostać uwzględniony. Analiza treści motywów wniosku nasuwa spostrzeżenie, iż organ egzekucyjny bardziej polemizuje z wywodami zawartymi w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku niż ma wątpliwości co do jego rozumienia. To zaś w żadnym razie nie może prowadzić do pozytywnego jego załatwienia. Musiałoby ono zresztą przybrać formę uzasadnienia dla uzasadnienia. Jeśli jednak motywy orzeczenia są jasne, niepodobna tego uczynić. Godzi się bowiem zwrócić uwagę, iż Naczelny Sąd Administracyjny już w wyroku z dnia 8 października 1998 r. jednoznacznie wypowiedział się, iż rozbiórka "starego" budynku wynika z treści pozwolenia na budowę. Tym poglądem są związane inne sądy, strony i organy. Stanowisko to ma oparcie w poprzednim stanie prawnym, w którym ono było wydane. Po pierwsze wówczas funkcje organów architektoniczno-budowlanych i nadzoru budowlanego skupione były w jednym organie, który też z reguły był organem egzekucyjnym. Po wtóre przedmiotowe pozwolenie na budowę (czy też jego skutki w postaci możności korzystania z budynku) powiązano z warunkiem, jakim było usunięcie dotychczasowego obiektu. W ocenie Sądu orzekającego rzeczowy zakres skutecznego prawnie obowiązku wyznacza rzeczową właściwość organu egzekucyjnego powołanego do jego realizacji. Jeżeli przeto organy nadzoru budowlanego są właściwe do egzekucji nakazu rozbiórki, to nawet w sytuacji, gdy ów nakaz wynika z decyzji innego organu, zwłaszcza gdy w dacie jej wydania organy nadzoru budowlanego nie funkcjonowały, właściwym dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego w tej materii jest organ nadzoru budowlanego. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w kwestionowanym wyroku. Nie ma więc podstaw do jego szerszego objaśniania. W motywach tegoż orzeczenia Sąd wyjaśnił również dlaczego ten organ jest właściwy mimo prowadzenia dotychczasowego postępowania przez inny organ. Wskazał wreszcie dalszy tok postępowania, chociaż z uwagi na stwierdzenie nieważności spowodowanej niewłaściwością organów, nie mógł się merytorycznie i wiążąco wypowiedzieć w sprawie. Naprowadził, iż – jakkolwiek kwestia zmian własnościowych nasuwa wątpliwości co do czystości intencji w odniesieniu do przedmiotowego postępowania – konieczne okazało się wyjaśnienie zakresu tych zmian i ich wpływu na postępowanie egzekucyjne, a w konsekwencji tegoż wyjaśnienia i rozważenia spełnienia przesłanek z art.28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podjęcie właściwych czynności bądź rozstrzygnięć, których treści nie przesądził. Ocenie podlegać winna w szczególności skuteczność czynności prawnej dokonanej w stosunku do przedmiotu egzekucji w toku postępowania egzekucyjnego dla tegoż postępowania oraz skuteczność dotychczasowego tytułu wykonawczego. Ta okoliczność wykraczała poza ramy prowadzonego wówczas postępowania sądowego, gdyż dotyczyło ono wyłącznie kwestii umorzenia tegoż postępowania jako bezprzedmiotowego. Nie może zatem być wyłożona obecnie. Przytoczone wywody uzasadniają pogląd o braku podstaw dla dokonania wykładni wyroku objętego żądaniem, dlatego na mocy art.158 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji. ----------------------- 4