III SA/Gl 10/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi L. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r. L. N. wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi (patrz uzasadnienie wniosku – pkt [...], s. [...] druku PPF). Uzasadniając wniosek podkreślił, że jego obecna sytuacja majątkowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Jedynym dochodem skarżącego jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, które wynosi [...] zł netto. L. N. oświadczył przy tym, że łoży na utrzymanie małoletniej córki, która nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ale mieszka wraz ze swoją matką, byłą żoną skarżącego. Miesięczne alimenty z tego tytułu uiszcza w miarę możliwości finansowych. L. N. podniósł dalej, że niedawno urodziła mu się córka, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i która wymaga sporych nakładów finansowych. Podkreślił przy tym, że wychowanie i opieka nad córkami jest dla niego priorytetem. Z tych względów całość dochodów przeznacza na ich utrzymanie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący przebywa we wspólnym gospodarstwie domowym tylko i wyłącznie z [...] córką. Dokonawszy wstępnej analizy wniosku co do jego treści, pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia – w terminie 7 dni - danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: "1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon; książeczka opłat czynszowych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) nadesłanie dokumentu,-ów potwierdzającego,-ych wysokość nałożonego na skarżącego obowiązku alimentacyjnego, 4) wskazanie tytułu prawnego (umowa najmu, użyczenia, przydział do mieszkania, własność, współwłasność itp.), na podstawie którego skarżący wraz z córką zajmuje lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...],[...]) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wymienionym w pkt 4 niniejszego wezwania, 6) przedłożenie kserokopii złożonego za lata 2007-2008 przez skarżącego zeznania podatkowego albo zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego w 2007 i 2008 r. dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń (w przypadku gdyby zeznanie podatkowe za 2008 r. nie zostało jeszcze złożone należy przesłać informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w postaci PIT-11), 7) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (kwoty netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją w jaki sposób środki te zostały wypłacone (przelew, wypłata w kasie, itp.), 8) nadesłanie kserokopii odpisu skróconego aktu urodzenia córki K. N., 9) nadesłanie kserokopii tytułu prawnego, na podstawie którego ustało małżeństwo skarżącego." W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do treści wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie, przesłane na wskazany w skardze adres, zostało dwukrotnie awizowane (w dniu [...] i [...] r.) a zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki we właściwym urzędzie pocztowym pozostawiano w skrzynce oddawczej adresata (wg informacji Naczelnika Urzędu Pocztowego nr [...] w K. z dnia [...] r.). Przesyłka ta nie została odebrana przez skarżącego i w konsekwencji powróciła do nadawcy z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnieść się do skuteczności wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Otóż doręczenie wezwania, o którym mowa powyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 P.p.s.a. Zgodnie z art. 72 P.p.s.a. w przypadku, gdy doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. W myśl art. 73 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób opisany powyżej, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Czternastodniowy termin, o którym mowa powyżej, jest następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. akt P 13/05, stwierdzającego niezgodność powyższego artykułu z art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ustanawiał siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymagał ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma. W niniejszej sprawie przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku awizowano w dniu [...] r. oraz powtórnie w dniu [...] r. Zgodnie więc z dyspozycją art. 73 oraz art. 83 § 2 P.p.s.a. skutek doręczenia wezwania referendarza nastąpił w dniu [...] r., z kolei termin do uzupełnienia wniosku odpowiednio w dniu [...] r. Przechodząc zaś do zasadniczych rozważań należało na wstępie podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Z kolei w myśl art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przepis ten, który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Należy więc odnotować, że w toku rozpoznania wniosku stwierdzono szereg mankamentów dowodowych, których usunięcie było niezbędne z punktu widzenia obiektywnego, wolnego od wątpliwości rozpoznania wniosku. Brak dokumentów źródłowych, wskazanych w treści wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r., uniemożliwia w konsekwencji zbadanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w szczególności przez pryzmat rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Przyjęto zatem, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem w ramach toczącego się postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.