III SA/Gl 1000/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, strona skarżąca "A" Sp. z o.o. w G. złożyła wniosek o prawo pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na urzędowym formularzu PPPr, skarżąca podniosła, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K., zostały zablokowane wszystkie jej konta bankowe, co w efekcie uniemożliwia pozyskiwanie i dysponowanie środkami finansowymi. Wszystkie ruchomości zostały zajęte przez komorników. W oświadczeniu o swoim majątku i dochodach spółka określiła wysokość kapitału zakładowego na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych na kwotę [...] zł oraz określiła swoją stratę za ostatni rok obrotowy (wg bilansu) na kwotę [...] zł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy (w "B"), na którym w ogóle nie ma żadnych środków pieniężnych. Pismem z dnia [...] 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...] 2010 r., strona stwierdziła, że "nie będzie brała udziału w fikcji prawnej dla uzasadnienia politycznego zniszczenia swojego przedsiębiorstwa" oraz, że "z żądanych dokumentów nic nie wynika". Działalność spółki została sparaliżowana, a konta spółki zostały zajęte przez organy skarbowe. W tej sytuacji spółka nie może się bronić, ponieważ nie ma środków pieniężnych, które umożliwiłyby jej uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Do tego pisma dołączono jedyny dokument: kserokopię zawiadomienia skarżącej o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności – U. A. M.. Jest to pismo z dnia [...] 2010 r., wystawione przez Naczelnika Drugiego [...] Urzędu Skarbowego w B. Z pisma tego wynika, że dochodzona przez organ skarbowy należność zamyka się łącznie w kwocie [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" Sp. z o.o. w G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy, a w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nadesłane zostało tylko zawiadomienie o zajęciu wierzytelności przysługującej skarżącej celem zaspokojenia należności organu w łącznej kwocie [...] zł. Spółka nie przedłożyła jednocześnie jakichkolwiek innych dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. Nie zostały nadesłane dokumenty, o które wezwana została spółka pismem z dnia [...] 2010 r., jak również nie nadesłała strona żadnych dokumentów, które wykazywałyby fakt zajęcia przez organy skarbowe jej rachunków bankowych, czy też zajęcia środków ruchomych przez komorników. Tym samym, zaniechanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do rzetelnego rozpoznania jej wniosku. Strona skarżąca powinna być świadoma tego, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy jedynie jej oświadczenie zawarte we wniosku, zgodnie z którym jej sytuacja materialna jest tak zła, że nie ma ona środków na uiszczenie opłat sądowych. Wezwanie z dnia [...] 2010 r. miało na celu zebranie materiału dowodowego, obrazującego w sposób wszechstronny całokształt rzeczywistego stanu majątkowego spółki. Zgromadzenie i wysłanie wskazanych w tym piśmie dokumentów nie powinno nastręczać żadnych trudności podmiotowi, który profesjonalnie prowadzi działalność gospodarczą. Strona nadesłała tymczasem jedynie jedną kserokopię zawiadomienia o zajęciu jej wierzytelności. Ponadto, uwzględniając fakt prowadzenia przez osobę prawną działalności gospodarczej, należy również zaznaczyć, że strona powinna była nadesłać także wszelkie stosowne dokumenty wskazujące na stan środków pieniężnych na rachunku bankowym, jak również wykazać fakt zajęcia tych kont przez organy egzekucyjne. Na marginesie należy zaznaczyć, że na formularzu wniosku PPPr, w rubryce 9 wskazano tylko i wyłącznie jeden rachunek bankowy – prowadzony w "B", natomiast w rubryce 5 wniosku stwierdzono, że zablokowano skarżącej wszystkie konta bankowe. Podobnie w piśmie z dnia [...] 2010 r. strona stwierdziła, że "konta przedsiębiorstwa zostały zajęte przez organy skarbowe (...)". Wystąpiła więc nieścisłość, której w żaden sposób nie można było zweryfikować, wskutek nie nadesłania przez wnioskodawcę żadnych dokumentów w tym zakresie. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca w ogóle nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Do tej pory skarżąca nie przedstawiła całokształtu dokumentów w tym zakresie, ograniczając się tylko do stwierdzenia, że "nie będzie brała udziału w fikcji prawnej dla uzasadnienia politycznego zniszczenia naszego przedsiębiorstwa". Podsumowując, niewykonanie wezwanie referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu, w szczególności o źródła utrzymania skarżącego. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego, w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba go pozostawić bez rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt: I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.