III SA/Gl 1009/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy – zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia [...] skarżąca A Sp. z o.o. w Z. domagała się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...]. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 10 września 2009 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 złotych. W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniła go tym, że w wyniku działań organów skarbowych zablokowano jej wszystkie konta bankowe i tym samym uniemożliwiono pozyskiwanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ponadto wszystkie nieruchomości oraz ruchomości zostały zajęte przez komorników i trwała ich licytacja. Wreszcie "naruszające prawo" – zdaniem skarżącej – działanie organów skarbowych uniemożliwiło odzyskanie należnego jej od [...] zwrotu podatku od towarów i usług, co w efekcie doprowadziło do znacznych strat finansowych oraz zwolnienia kilkudziesięciu pracowników. Dlatego nie jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi. W oświadczeniu o swoim majątku i dochodach spółka określiła wysokość kapitału zakładowego na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych na kwotę [...] zł oraz określiła swoją stratę za ostatni rok obrotowy (wg bilansu) na kwotę [...] zł. Wnioskodawca posiada dwa rachunki bankowe (w [...] oraz w [...]) na których w ogóle nie posiada żadnych środków pieniężnych. Pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to doręczono wnioskodawcy w dniu [...], co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki, znajdującego się w aktach sprawy. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...], wnioskodawca złożył wniosek o przedłużenie terminu do przedłożenia tych dokumentów. Pismo to wpłynęło do Sądu w dniu [...]. Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2009 r., referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej spółki i przedłużył ten termin o 10 dni. Upłynął on z dniem [...], lecz skarżąca nie przedłożyła dodatkowej dokumentacji. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1009/09 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy uznając, iż nie wykazała ona, jaka jest jej aktualna, faktyczna sytuacja majątkowa, nie przedstawiła żądanych od niej dokumentów. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła, iż zakwestionowanym postanowieniem pozbawiono ją prawa do sadu i doprowadzono do sytuacji, w skorej chronione jest niezgodne z prawem działanie organów skarbowych i zatrudnionych w nich urzędników państwowych. Nadto podniosła, iż w dwunastu sprawach wniesionych do tego samego sądu przyznano jej zwolnienie z kosztów, biorąc pod uwagę to, że prowadzona wobec Spółki egzekucja okazała się bezskuteczna. Zatem w kolejnych sprawach Sąd także powinien przyznać jej to zwolnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo to, w świetle z art. 245 § 1 P.p.s.a., może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Nadto, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki a taki wniosek złożyła skarżąca może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. O przyznaniu prawa pomocy rozstrzyga Sąd lub, na podstawie art. 258 § 1 P.p.s.a referendarz sądowy, tak, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W takim przypadku stronie przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu. Z tego uprawnienia skorzystała skarżąca. Zatem w świetle art. 260 P.p.s.a postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2010r. utraciło moc, a to oznacza, iż nie podlega już ono ocenie Sądu. Rozpoznając wniosek skarżącej Spółki od nowa należy przede wszystkim stwierdzić, że nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na wystosowane do niej, na podstawie art. 255 P.p.s.a. żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W świetle art. 258 § 3 P.p.s.a. wezwanie referendarza wywołało takie samo skutki, jak wezwanie pochodzące wprost od sądu. Dlatego po wniesieniu sprzeciwu było nadal wiążące także dla sądu i nie zachodziła już potrzeba jego ponowienia. Do tej pory skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, ograniczając się tylko do stwierdzenia, że "nie mając możliwości załatwić wszystkiego w wyznaczonym terminie – zrezygnował." W tym miejscu należy wskazać na fakty, znane sądowi z urzędu z innych spraw skarżącej i omawiane już w innych sprawach, np. w sprawie o sygn. III SA/Gl 297/07 i o sygn. III SA/GL 132/09, w której zażalenie skarżącej na orzeczenie sądu I instancji nie zostało uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, że przychód Spółki za [...] wyniósł [...] zł, a w [...] Spółka nadal prowadziła działalność gospodarczą, która przyniosła zysk. Skarżąca spółka w tym okresie w dalszym ciągu funkcjonowała zatem w obrocie oraz posiadała zdolność kredytową i pozyskiwała stosowne środki pieniężne (vide: raport kasowy za [...], uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/GI 297/07). Ponadto dokonując oceny stanu majątkowego wnioskodawcy należy przede wszystkim stwierdzić, że część jego składników rzeczywiście została obciążona hipotekami (vide: nieruchomość położona w B. – księga wieczysta KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w Z., nieruchomość położona w Z. – KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w L., czy też nieruchomość położona w J. – KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w J.). Niemniej jednak obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza zakazu korzystania z niej, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece – t.j.: Dz. U z 2001r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.). m.in. nieruchomość położona w J. o wartości [...] zł może przynosić dochód bowiem jest stacją paliw, z tytułu których skarżąca ma możliwość czerpania dodatkowych pożytków. Wykazanie jakichkolwiek zmian w tym zakresie, które rzutowałyby na przyznanie prawa pomocy w [...] r. spoczywało na Spółce. Należy zwrócić uwagę, że już w poprzednio składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy Spółka wskazywała na prawdopodobną blokadę rachunków bankowych. Stosownie jednak do art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą może następować bez pośrednictwa rachunku bankowego przedsiębiorcy m.in. w przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, nie przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Nie można zatem wykluczyć, że Spółka mimo "prawdopodobnej likwidacji rachunku bankowego" dokonywała czynności, które generowały przychód. Z tego też powodu przedłożenia zeskanowanego postanowienia komornika Sądu Rejonowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z [...] nie można uznać za przesądzającego o potwierdzeniu zarówno nieprowadzenia działalności gospodarczej, jak również istnienia straty w [...] r. Z tego też powodu dokumenty, w sprawie przedłożenia których Spółka była wzywana, posiadają istotne znaczenie w sprawie. Niewykazanie aktualnej faktycznej sytuacji majątkowej Spółki nie pozwala na uwzględnienie jej wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego, w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba go pozostawić bez rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt: I OZ 842/05, LEX nr 164157). Odnosząc się do kwestii przyznania skarżącej w dwunastu sprawach prawa pomocy, sąd z urzędu stwierdza, ze w znacznie większej liczbie spraw stronie odmówiono przyznania tego prawa właśnie z uwagi na niewykazanie jej sytuacji majątkowej. Ponadto korzystne dla strony rozstrzygnięcia zapadły w sprawach wniesionych w latach [...] i na początku [...] r. Wreszcie postanowienie komornika sądowego Rewiru [...] Sądu Rejonowego w Z. umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki z uwagi na jego bezskuteczność, zostało wydane [...] zatem ponad [...] lata temu. Przez ten okres sytuacja Spółki mogła ulec zmianie zarówno na korzyść, jak i niekorzyść. Lecz tę okoliczność należało wykazać w niniejszym postępowaniu, a tego, jak już zaznaczono, skarżąca, nie nadsyłając żądanych od niej informacji, nie wykazała. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.