III SA/Gl 1009/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (wznowienia postępowania administracyjnego) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swojej rodziny. Aktualna sytuacja majątkowa skarżącego jest bardzo trudna, a nawet katastrofalna, o czym wnioskodawca pisał już wcześniej w pismach adresowanych do tutejszego Sądu. Wynikiem tych pism było uzyskanie zwolnień od kosztów sądowych w tych sprawach. Również inne sądy zwalniały skarżącego od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że mieszka on razem ze swoją żoną M. i córką P. (19 lat). Żona skarżącego ma 44 lata i aktualnie jest osoba bezrobotną. Córka wnioskodawcy składa dokumenty na studia. Skarżący jest więc jedynym żywicielem rodziny. Prowadzi on działalność gospodarczą pod nazwą "A". Wg jego oświadczenia, działalność przyniosła za 2011 r. straty w kwocie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom dwurodzinny o powierzchni 250 m2 w C. oraz nieruchomość o powierzchni [...] m2, położoną również w C. Obie nieruchomości są zajęte przez komorników zarówno w trybie egzekucji sądowej, jak i administracyjnej. Do wniosku, skarżący załączył: postanowienia sądów (powszechnego z [...]r., jak i tutejszego Sądu z 2009 r.), zwalniające stronę od kosztów sądowych oraz zeznanie podatkowe PIT – 36L za 2011 r., z którego wynika, że wnioskodawca w ubiegłym roku poniósł stratę w wysokości [...] zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 lipca 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał: kserokopie księgi przychodów i rozchodów za okres od kwietnia 2012 r. do lipca 2012 r.; zaświadczenie o tym, że małżonka wnioskodawcy jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna i nie posiada aktualnie prawa do zasiłku; kserokopie dwóch pism z dnia 7 sierpnia 2012 r., adresowanych do dwóch banków ("B" i "D" w N.) z wnioskiem o wydanie przez te banki stosownych wydruków z kont bankowych strony; kserokopie kolejnych dwóch pism z tej samej daty do: Urzędu Skarbowego w C. i komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. , z wnioskiem o wydanie stosownych zaświadczeń dokumentujących prowadzenie przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych; kserokopie odpisów ksiąg wieczystych nieruchomości, których właścicielem jest strona skarżąca i zestawienie amortyzacji środków trwałych. Ponadto strona nadesłała rachunki: za energię elektryczną (dopłata w kwocie 454,19 zł za okres od grudnia 2011 r. do czerwca 2012 r., następne miesięczne opłaty wynoszą 158,86 zł); dostawę gazu (246,43 zł); dostawę wody (213,86 zł). W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie matki skarżącego, B. M, w którym oświadcza ona, że czynnie pomaga swojemu synowi i jego rodzinie w utrzymaniu w ten sposób, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. To ona robi zakupy środków higieny, żywności, reguluje rachunki za energię elektryczną, gaz i wodę. Matka strony oświadczyła, że jej emerytura zamyka się w kwocie 1.800 zł. Z uwagi na powyższy fakt, strona skarżąca została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2012 r. do wykazania aktualnego stanu majątkowego swoich rodziców, z uwagi na to, że wnioskodawca pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Strona została zobowiązana do wykazania miesięcznych dochodów swoich rodziców, nadesłania ich zeznań podatkowych oraz przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez nich rachunków bankowych, obrazujących wszystkie operacje dokonane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca został ponownie wezwany do nadesłania wyciągów i wykazów ze swoich dwóch rachunków bankowych. Wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. skarżący nadesłał do akt zaświadczenia z banków: z "B", zgodnie z którym skarżący posiada w tym banku rachunek bankowy, został on jednak zablokowany zajęciem komorniczym oraz z "C", z którego wynika, że strona posiada w tym banku czynne konto, brak jednak na nim jakichkolwiek środków pieniężnych, a w chwili obecnej konto to zajęte jest przez komornika sądowego. Z informacji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. wynika, że dwie nieruchomości strony, obie znajdujące się w C. na ul. [...] i [...] są aktualnie obciążone hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. . W piśmie z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że jego ojciec C. M. zmarł w dniu [...] r., natomiast jego matka, B. M. przebywa aktualnie w sanatorium, z którego powróci dopiero po dniu [...] r. Dopiero wtedy skarżący będzie mógł przesłać wszystkie dokumenty dotyczące jego matki. W piśmie tym skarżący oświadczył jednocześnie, że jego córka P.M. rozpoczyna naukę na pierwszym roku studiów dziennych na Uniwersytecie [...] i, że jest ona osobą niepracującą i pozostającą na utrzymaniu rodziców. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. M. , należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego jedynie ze swoją żoną i pełnoletnią córką. Skarżący mieszka również ze swoją matką, B. M. . W aktach sprawy znajduje się oświadczenie matki wnioskodawcy, z którego wynika, że prowadzi razem ze swoim synem i jego rodziną wspólne gospodarstwo domowe. Matka skarżącego partycypuje w zakupie żywności, środków czystości i w opłacaniu rachunków za media. W aktach znajduje się jedynie oświadczenie matki A. M. , z którego wynika, że otrzymuje ona emeryturę w wysokości około 1.800 zł. Brak jednak jakichkolwiek dokumentów, które w sposób obiektywny pozwoliłyby potwierdzić tę kwotę (np. stosowna decyzja organu rentowego). Jednocześnie nie zostały nadesłane wyciągi z rachunków bankowych matki wnioskodawcy; brak jest nawet stosownego oświadczenia B. M. w tej kwestii. W tym stanie rzeczy, trudno stwierdzić, jaki jest aktualny stan majątkowy matki skarżącego. Należy jednak stanowczo podkreślić, że brak tych danych nie jest samoistną podstawą nieuwzględnienia wniosku skarżącego w tej sprawie. W realiach przedmiotowej sprawy istotne jest to, że matka skarżącego w sposób aktywny prowadzi wspólne gospodarstwo razem ze swoim synem i jego rodziną. Jak sama oświadczyła, płaci wszelkie rachunki i kupuje żywność, środki czystości. Strona wykazała, że jego małżonka posiada aktualnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Z pism bankowych wynika, że jego dwa rachunki bankowe (w "B" i w K. "C") są zajęte w toku postępowań egzekucyjnych, a z oświadczenia organu skarbowego wynika, że obie nieruchomości stanowiące własność skarżącego są przedmiotem hipoteki przymusowej. Dla porządku zaznaczyć należy, że dwie kserokopie odpisów z ksiąg wieczystych, nadesłane przez wnioskodawcę, są z czerwca i sierpnia 2009 r. Dokumentują one więc stan prawny dwóch nieruchomości sprzed ponad trzech lat. Nie można więc o nich powiedzieć, że dokładnie odzwierciedlają obecny stan obciążenia tych nieruchomości ograniczonymi prawami rzeczowymi. Istotne są ustalenia, dokonane po analizie księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej wnioskodawcy. Kserokopia tej księgi obejmuje okres od kwietnia 2012 r. do lipca 2012 r. Ustalenia dokonane na podstawie analizy tej księgi dają praktycznie rzecz biorąc, samoistną podstawę do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego przez A. M. . Z księgi tej wynika, że strona uzyskuje z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej dochody w sposób ciągły i regularny. Źródłem tych dochodów jest czynsz najmu, otrzymywany od podmiotów gospodarczych, które wynajmują od skarżącego lokale. Strona podnosi, że ponosi straty z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Na stratę wskazuje zeznanie podatkowe za rok 2011, jak również zestawienia z księgi przychodów i rozchodów za kwiecień i maj 2012 r. Jednakże w czerwcu bieżącego roku wnioskodawca osiągnął zysk w wysokości 14.142,65 zł. Wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek strona jest w stanie wygenerować taką kwotę. Niezależnie od tego, czy w danym miesiącu działalność gospodarcza przyniesie dochód, czy też przyniesie stratę, to obroty skarżącego cechują się płynnością finansową. Niezależnie od ponoszonych przez niego wydatków, wpływają przecież określone środki finansowe tytułem czynszu za wynajem lokalów użytkowych. Łączna kwota wpływów jest kwotą relatywnie wysoką. W tym miejscu należy podkreślić, że pojęcie straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej, która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. Dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Tak więc, skarżący prowadząc swoją działalność gospodarczą operuje "na co dzień" znaczną gotówką. Są to kwoty, które z pewnością pozwalają uiścić wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie, tym bardziej, że środki na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego nie pochodzą przecież tylko i wyłącznie z dochodów, które przynosi ta działalność, jak to skarżący oświadczył w swoim wniosku. W utrzymaniu wspólnego gospodarstwa partycypuje przecież w sposób istotny matka wnioskodawcy, B. M. . Na marginesie warto jeszcze stwierdzić, że okoliczność odnotowania niskiego dochodu, czy nawet ponoszenia straty, z reguły jest bardzo często skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Świadczy to o tym, że strona dysponuje przecież środkami na ponoszenie tych kosztów. Należy mieć również na uwadze fakt, że takie wielkości, jak koszty podatkowe, dochód i strata są wykazywanie na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i z reguły nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistej kondycji finansowej przedsiębiorcy. Odnośnie twierdzeń skarżącego o uzyskiwaniu zwolnień od kosztów sądowych w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, jak również w postępowaniach sądowych, toczących się przed innymi sądami, należy stwierdzić, że fakty te w żaden sposób nie mogą przesądzać o tym, że wnioskodawca uzyska zwolnienie od kosztów sądowych w danej, konkretnej sprawie. Po pierwsze bowiem sąd administracyjny (ani referendarz sądowy) orzekając w danej sprawie nie jest związany orzeczeniami sądów wydanymi w zakresie innych spraw. Z kolei po drugie, ostatnie postanowienie tutejszego Sądu o przyznaniu A. M. prawa pomocy zapadło w dniu 16 lipca 2010 r. (sygn. akt III SA/Gl 565 - 604/09) a zatem zostało wydane na podstawie analizy jego stanu majątkowego sprzed ponad dwóch lat (było to postanowienie ustanawiające dla strony pełnomocnika procesowego z urzędu). Z kolei postanowienia, na które powołuje się skarżący we wniosku i których kserokopie załączył do wniosku, wydane zostały w październiku i listopadzie 2009 r., zostały więc one wydane na podstawie analizy jego stanu majątkowego sprzed prawie trzech lat. Należy również zwrócić uwagę na istotny fakt, że w tamtym czasie toczyło się czterdzieści spraw sądowoadministracyjnych wnioskodawcy, a w każdej z nich istniał obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Ówczesne obciążenie z tytułu kosztów sadowych było więc przecież nieproporcjonalnie wielkie w porównaniu do obecnego obciążenia, wynoszącego jedynie 200 zł, tytułem wpisu sądowego od skargi. Z kolei w sprawie o sygn. akt: I SA/Gl 1159/10 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu postanowieniem z dnia 2 lutego 2011 r. Jednak postanowieniem wydanym w dniu 11 października 2011 r. odmówiono z kolei przyznania A. M. prawa pomocy. Podstawą rozstrzygnięć w tych sprawach był jednak stan majątkowy wnioskodawcy sprzed roku. Tymczasem, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w konkretnej sprawie, należy dokonać analizy obecnego, aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy w przedmiotowej sprawie rozpoznano więc w oparciu o analizę obecnego, aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy – oczywiście w takim zakresie, w jakim stan ten został przez niego wykazany. Natomiast odnośnie zwolnień uzyskiwanych przez A. M. w postępowaniach sądowych przed sądami powszechnymi, należy zaznaczyć, że postępowania te toczą się w oparciu o przesłanki uregulowane w odrębnych przepisach, które nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Reasumując, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozwala mu na uiszczenie kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku koniecznego uznania dla siebie i swojej rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.