III SA/Gl 1018/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 58.951 zł strona skarżąca złożyła w terminie siedmiodniowym, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że znajduje się w ciężkiej sytuacji, spowodowanej tym, że nie mogła zacząć prowadzić swojej działalności gospodarczej. Poza tym, jej stan zdrowia praktycznie uniemożliwił jej podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej). Koszty budowy zakładu pochłonęły wszystkie oszczędności skarżącego, a poza tym, na budowę zakładu zaciągnięty został kredyt bankowy. Z uwagi na to, że zakład nie został uruchomiony, kredyt nie mógł być przez wnioskodawcę spłacany, wynikiem czego ruchomości i nieruchomości strony zostały zajęte przez komornika. Wnioskodawca pozostaje w siedmioosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną oraz pięciorgiem dzieci: K. ([...] lat), I. ([...] lat), P. ([...] lata), R. ([...] lata) i M. ([...] lat). Dochody miesięczne wspólnego gospodarstwa domowego, wg oświadczenia skarżącego, przedstawiają się następująco: skarżący osiąga około 600 zł z podejmowanych przez siebie prac dorywczych, P. M. uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.800 zł brutto, natomiast R. M. prowadzi własną działalność gospodarczą, z której uzyskuje przeciętnie 2.000 zł brutto. Żona skarżącego oraz jego córka aktualnie nie pracują. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, a istniejące zostały zajęte przez komornika i zlikwidowane. Na majątek skarżącego składa się: dom jednorodzinny o powierzchni [...] m2, położony na działce o powierzchni [...] m2; nieruchomość rolna o powierzchni [...] m2, położona w J.; nieruchomość o powierzchni [...] m2, zabudowana halą magazynową o powierzchni [...] m2, oraz nieruchomość o powierzchni [...] m2, zabudowana halą produkcyjną o powierzchni [...] m2 – dwie ostatnie nieruchomości położone są w C., na ul. [...]. która Wszystkie te nieruchomości są przedmiotem zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. Poza tym, strona nie posiada żadnego majątku ruchomego, papierów wartościowych, oszczędności, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, oraz dzieci, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, strona nadesłała pismo przewodnie z dnia [...] r. i cały szereg materiałów źródłowych. W piśmie przewodnim wnioskodawca oświadczył, że wykonywane przez niego dorywczo prace nie mają charakteru umowy o prace bądź umowy o dzieło, czy zlecenia. Są to prace dorywcze na budowach nie poparte żadnymi dokumentami. Czas ich trwania wynosi z reguły jeden lub dwa dni u jednego pracodawcy. W dalszej części pisma, wnioskodawca opisał budowę zakładu przetwarzania tworzyw sztucznych. Sytuacja jego stała się tragiczna, ponieważ kredyt zaciągnięty na budowę tego zakładu nie był obsługiwany ze względu na brak decyzji "na uruchomienie zakładu". Wnioskodawca nie zakończył formalnie prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ ciągle stara się o otrzymanie decyzji o "uruchomienie zakładu". Strona twierdzi, że pomimo szukania pracy i składania setek CV, brak jest odpowiedzi ze strony potencjalnych pracodawców. Dochody osiągane z prac dorywczych wystarczają jedynie na zaspokojenie potrzeb bytowych. Strona nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera żadnych zasiłków i nie posiada rachunku bankowego. Synowie wnioskodawcy P. oraz R. pomagają w bieżącym utrzymaniu wnioskodawcy. Synowie nie posiadają żadnych innych źródeł dochodu oprócz wymienionych w oświadczeniu. Synowie mieszkają razem z rodziną, jednak wnioskodawca nie jest dysponentem ich dochodów. Strona w końcowej części podała szacunkowe koszty utrzymania: 460 zł – prąd (opłata za dwa miesiące); 260 zł – gaz (opłata za dwa miesiące); i opłaty miesięczne: telefon/Internet – 120 zł; wywóz śmieci – 120 zł; dostawy wody – 150 zł; ogrzewanie – 250 zł; – żywność – 1.070 zł. Wśród załączników znajdują się: zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o nieuzyskiwaniu dochodu przez M. M. (żonę wnioskodawcy) i przez I. M. (córkę wnioskodawcy); dokumenty obrazujące zatrudnienie syna skarżącego P. M. (wynagrodzenie w wysokości około 1.900 zł miesięcznie); zeznanie PIT – 37 za 2013 r. P. M. Resztę dokumentacji stanowi duża ilość dokumentów związanych z prowadzoną przeciwko skarżącemu egzekucją i decyzja Ministra Środowiska z dnia [...] r., stwierdzająca nieważność decyzji Marszałka Województwa S. z dnia [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku I. M., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać w sposób rzetelny i wyczerpujący całokształtu stanu majątkowego wszystkich osób, które wg jego oświadczenia tworzą razem z nim jedno gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie określił, jaki jest jego miesięczny dochód osiągany z prac dorywczych. Strona podała jedynie ogólną, szacunkową kwotę tego dochodu (około 600 zł miesięcznie). Skarżący wykazał jedynie to, że jego żona M. M. ([...] lat) i jego córka I. M. ([...] lat) nie osiągają żadnego dochodu. Wykazała strona również fakt zatrudnienia swojego starszego syna P. M. w [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na stanowisku ładowacza i pobierania przez niego z tego tytułu wynagrodzenia w wysokości średnio 1.900 zł miesięcznie. Brak natomiast w aktach jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej młodszego syna R. M., który ma prowadzić własną działalność gospodarczą. Co istotne, wbrew oświadczeniu wnioskodawcy, zawartemu w piśmie przewodnim z dnia [...] r., skarżący nie dołączył do akt sprawy jego zeznania podatkowego za 2013 r. Opierając się jednak na tych faktach, które zostały przez stronę udowodnione, należy stwierdzić, że w siedmioosobowej rodzinie (gospodarstwie domowym), w którym tylko jedna osoba jest małoletnia (najmłodszy syn M. M. – [...] lat), jedynie jedna osoba jest zatrudniona i uzyskuje ona regularny dochód (P. M.). Skarżący nie zdołał wykazać jaki dochód osiąga z tytułu prac dorywczych (na formularzu PPF znajduje się jedynie jego oświadczenie w tym zakresie). Wnioskodawca w ogóle nie wykazał stanu działalności gospodarczej prowadzonej przez R. M. Żona skarżącego i jego córka nie osiągają dochodu, a brak w aktach sprawy informacji, aby były one zarejestrowane w urzędzie pracy, aby posiadały status osób bezrobotnych. Brak jakiejkolwiek informacji o tym, aby szukały pracę. Odnośnie najstarszego syna K. M., brak nawet jakichkolwiek oświadczeń, co do jego dochodów (bądź też braku dochodów). Z podanych szacunkowo miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siedmioosobowej rodziny wynika, że zamykają się one miesięcznie w kwocie około 2.070 zł. Tymczasem, jedyny udokumentowany, regularny dochód w rodzinie wynosi około 1.900 zł brutto. Zastanawiające jest, że w tak przecież ciężkiej sytuacji finansowej licznej rodziny, w ogóle nie jest zatrudniona żona i córka skarżącego. Jednocześnie skarżący nie powołuje się na żadne problemy związane z zaległościami płatniczymi (np. na zaległości w opłatach za tzw. media). W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że oświadczenia wnioskodawcy nie są wiarygodne. Są podstawy do tego, aby domniemywać, że skarżący posiada jednak dodatkowe źródło dochodu, którego nie ujawnił (zarówno on sam, bądź też członkowie jego rodziny, z którymi tworzy wspólne gospodarstwo domowe). Nie sposób również wykluczyć tego, że skarżący może korzystać z pomocy innych osób (np. członków dalszej rodziny), niezależnie od tego, czy pomocy ta ma charakter pomocy finansowej, czy też rzeczowej. Tymczasem, aby rozpoznać rzetelnie wniosek o prawo pomocy, należy dokonać dokładanej analizy aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy – i to w aspekcie wszystkich osób, tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Dopiero taka analiza pozwoli na stwierdzenie, czy w sprawie rzeczywiście występują określone przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku. Trudno jednak dokonać takiej analizy w przypadku fragmentarycznego i wybiórczego przedstawienia (a tym bardziej wykazania) całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy w aspekcie jego wspólnego i wieloosobowego gospodarstwa domowego. Taka właśnie sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawca powinien najpierw wykazać w sposób możliwe dokładny rzeczywistą i aktualną sytuację swoją i swoich domowników, nadsyłając stosowne dokumenty i materiały źródłowe, o które był wzywany. Tymczasem, skarżący wykazał jedynie aktualną sytuację majątkową swojego syna P. M. i fakt, że żona i córka wnioskodawcy nie osiągają aktualnie żadnego dochodu. Strona pominęła jednocześnie całkowicie synów: R. M. i K. M. Wnioskodawca nadesłał w znacznej ilości jedynie materiały dotyczące prowadzonej przeciwko niemu egzekucji (tytuły wykonawcze, informacje o zajęciu jego kont bankowych i innych praw majątkowych, zawiadomienia i upomnienia). Tymczasem dla dokonania analizy stanu majątkowego konieczne jest równomierne przedstawienie zarówno obciążeń, jak i praw – w tym przypadku dochodów pozostałych członków rodziny. Tymczasem, z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie można uzyskać rzetelnego obrazu łącznych, sumarycznych dochodów jego gospodarstwa domowego. Dopiero przedstawienie tych faktów pozwoli na dokonanie dokładnej analizy stanu majątkowego skarżącego i jego domowników w aspekcie spełniania ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego wszystkich osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym (dwóch synów: R. M. i K. M.). Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.