III SA/Gl 1021/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w jego firmie mają miejsce problemy finansowe. Skarżący prowadzi, wg swojego oświadczenia czteroosobowe gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzi jego żona M. oraz dwójka małoletnich dzieci: A. (11 lat) i A. (3 lata). Skarżący mieszka w domu stanowiącym własność jego żony, znajdującym się w J. przy ul. [...]. Ponadto skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 330 m2, położonej przy ul. [...] w K.. Obie nieruchomości są obciążone kredytem hipotecznym. Ponadto skarżący i jego żona nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na regularny dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składają się: wynagrodzenie jego żony – 2.000 zł i dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej – pomimo straty, skarżący, wg swojego oświadczenia, może uzyskać z tego tytułu 1.000 zł netto miesięcznie. Jako obciążenia, strona wymieniła: dwa kredyty hipoteczne, dwa kredyty firmowe, dwie raty leasingowe, najem lokalu użytkowego oraz opłaty za media (prąd, gaz, ogrzewanie). Załącznikiem do druku formularza PPF były kserokopie umów kredytowych zawartych przez skarżącego. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało w istocie na celu przedstawienie rzeczywistej aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego małżonki. Do akt wpłynęły następujące materiały źródłowe: umowa o pracę żony skarżącego oraz zaświadczenie o jej zarobkach; zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r. żony wnioskodawcy; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania skarżącego; wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony; deklaracja podatkowa VAT-7 za grudzień 2017 r. i podatkowa księga przychodów i rozchodów za ten sam miesiąc; małżeńska umowa majątkowa z dnia [...] r.; zeznanie PIT-36 L skarżącego za 2016 r. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. oświadczono, że skarżący nie pobiera świadczeń wychowawczych w ramach programu "rodzina 500+". Natomiast odnośnie korzystania z dwóch nieruchomości budynkowych w K. przy ul. [...] i przy ul. [...], pełnomocnik strony oświadczył, że skarżący jest posiadaczem nieruchomości położonej przy ul. [...] (jest ona obciążona hipoteką na rzecz ""A), natomiast lokal przy ul. [...] jest przez skarżącego wynajmowany od spółdzielni mieszkaniowej na cele prowadzonej działalności gospodarczej. Nieruchomości te nie przynoszą skarżącemu żadnego dochodu. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Strona nie zdołała wykazać, że spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku w całości. Na wstępie stwierdzić należy, że w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wartość tę ustalić. Strona jest w postępowaniu sądowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcę prawnego, który w skardze inicjującej postępowanie sądowe określił wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie na kwotę 425.648 zł. Ta sama wartość została wskazana na druku urzędowego formularza PPF. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że w sprawie, przedmiotem której jest należność podatkowa w podatku od towarów i usług, pobierany jest wpis stosunkowy. W sprawie tej wpis sądowy od skargi wyniesie więc 4.257 zł. Kwota ta obliczona jest na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy na stan firmy prowadzonej przez wnioskodawcę. Z zeznania podatkowego PIT-36L za 2016 r. wynika, że w 2016 r. firma skarżącego wykazała stratę w kwocie (-) 119.225,43 zł – przy przychodzie w kwocie 924.882,23 zł, koszty jego uzyskania wyniosły 1.044.107,66 zł. Są to wprawdzie dane całościowe za 2016 r., jednak z deklaracji podatkowej VAT-7 za grudzień 2017 r. wynika, że łączna podstawa opodatkowania w podatku od towarów i usług zamyka się w kwocie 48.332 zł. Podstawa opodatkowania nie jest wprawdzie tożsama z przychodem osiąganym przez przedsiębiorcę, wskazuje jednak na obrót firmy. Z deklaracji tej wynika, że firma skarżącego jest aktywnym uczestnikiem obrotu gospodarczego. Brak jest więc podstaw do twierdzenia, że firma ta jedynie generuje straty. Dane z powyższej deklaracji znajdują potwierdzenie w nadesłanej kserokopii księgi przychodów i rozchodów firmy skarżącego za grudzień 2017 r. Odnośnie poniesionej w 2016 r. straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że strata powstała wskutek nadwyżki kosztów nad uzyskanym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Nie stanowi natomiast o braku środków finansowych. Nie może więc przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku i traktowaniem skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Ponadto, skarżący został wezwany do nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych – zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Tymczasem, z nadesłanego do akt sprawy wydruku z rachunku bankowego skarżącego, prowadzonego w "B" wynika, że wnioskodawca nie zastosował się do tego wezwania. Na rachunek bankowy, z którego wyciąg nadesłał skarżący do akt sprawy (rachunek nr [...]) wpływają bowiem kwoty pieniężne z innych rachunków bankowych skarżącego. Przykładowo: w dniu [...] r. – kwota 20.000 zł; w dniu [...] r. – kwota 15.000 zł; w dniu [...] r. – 6.000 zł (przelewy wewnętrzne przychodzące z rachunku bankowego skarżącego nr [...]); w dniu [...] r. – 5.980 zł (przelew wewnętrzny przychodzący z rachunku bankowego skarżącego nr [...]). Wynika z tego, że wnioskodawca nie przedłożył do akt wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Każda ze wskazanych wyżej transakcji przekracza wyraźnie kwotę wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Całokształt transakcji dokonywanych na rachunku bankowym, z którego wyciąg skarżący przesłał do akt sprawy wykazują cechy płynności. Na rachunku tym mają miejsce oczywiście również transakcje obciążeniowe, które jednak nie przeważają generalnie nad transakcjami uznaniowymi. Nie sposób wykluczyć, że środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, z których wyciągów skarżący nie przedstawił, umożliwiają uiszczenie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Odnośnie spłaty kredytów zaciągniętych przez skarżącego stwierdzić należy, że w pierwszej kolejności decyduje cel naj jaki kredyt został zaciągnięty. Kredyty zaciągane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą z założenia służyć mają jej usprawnieniu, podobnie jak umowy leasingowe. Spłata tych kredytów stanowi obciążenie przedsiębiorcy, jednakże celem, przeznaczeniem tego kredytu jest zwiększenie możliwości firmy. Z tego powodu spłatę kredytów należy uwzględniać w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (podobnie spłata rat leasingowych). Są to w zasadzie normalne koszty prowadzenia tej działalności. Z kolei odnośnie kredytów na cele mieszkaniowe (zakup nieruchomości czy też prace związane z pracami wykończeniowymi nieruchomości) stwierdzić należy, że decydujący jest fakt, czy zakup nieruchomości służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych strony, a więc czy mieści się w zakresie wydatków służących koniecznemu utrzymaniu strony. Wnioskodawca zawarł umowę kredytową w dniu [...] r. na ogólną kwotę 858.450,96 zł. Kredyt ten dotyczył nieruchomości położonej w K., przy ul. [...] (dwóch działek nr: [...] i [...]). Nieruchomość nie służyła zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Tymczasem, w oświadczeniu z dnia [...] r. stwierdzono, że nieruchomość ta nie przynosi żadnego dochodu. Trudno przyjąć, aby podmiot, zaciągający relatywnie wysoki kredyt na inwestycję w nieruchomość, z której następnie, wg swojego oświadczenia, nie osiąga żadnego dochodu – spełniał przesłankę ustawową, skutkującą zwolnieniem od kosztów sądowych. Podmiot taki nie wykazuje cech osoby ubogiej, która spełniałaby przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłat sądowych. Należy w tym miejscu podkreślić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Spłata kredytów stanowi właśnie wypełnianie zobowiązań cywilnoprawnych. W końcowej części uzasadnienia stwierdzić należy, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką małoletnich dzieci. Tymczasem, pełnomocnik skarżącego oświadczył w piśmie z dnia [...] r., że skarżący nie pobiera świadczenia wychowawczego w ramach programu "rodzina 500+". Intencją wzywającego o złożenie oświadczenia w tym zakresie było to, czy na którekolwiek z dzieci pobierane jest to świadczenie – niezależnie od tego, kto jest bezpośrednim wnioskodawcą w zakresie tego świadczenia (skarżący, czy też jego małżonka). Tymczasem strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego stwierdziła, że nie pobiera tego świadczenia. Fakt ten również wskazuje na to, że skarżący nie posiada przymiotu osoby ubogiej, spełniającej przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona może sobie bowiem pozwolić na rezygnację z pobierania tego świadczenia bez ponoszenia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wspólnego gospodarstwa domowego. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.