III SA/Gl 1037/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 r. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł, skarżący zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że poza mieszkaniem o pow. 64 m2 obciążonym hipotecznie żadnych składników majątku nie posiada. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem, który nadal się uczy. Jedynym źródłem ich utrzymania, po zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej, jest wynagrodzenie za pracę skarżącego rzędu 1.500 zł. Tymczasem ponoszone wydatki obejmują: czynsz za mieszkanie (750 zł), raty kredytu hipotecznego (1.200 zł), wyżywienie (600 zł), środki czystości (200 zł) oraz odzież i obuwie (100 zł). Jako uzupełnienie powyższych danych do akt sprawy nadesłano: - zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., gdzie skarżący wykazał przychód z prowadzonej działalności rzędu 7.223.024,35 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 7.380.552,65 zł oraz stratę w wysokości 157.528,30 zł; - odpis skrócony aktu małżeństwa, które uległo rozwiązaniu poprzez rozwód 22 czerwca 2015 r.; - wydruk z CEIDG potwierdzający fakt zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej od 30 września 2017 r.; - rachunki za energię elektryczną (259,73 zł), telefon (85,00 zł), wodę (225,95 zł) oraz czynsz (735,85 zł) z informacją o posiadanych zaległościach, które na dzień 7 lutego 2018 r. wynosiły 715,71 zł; - zaświadczenie o zameldowaniu; - wydruki z rachunków bankowych, gdzie dostępne saldo wynosiło (-) 1.313.680,04 zł i 0,00 zł; - oświadczenie o wysokości płaconych rat kredytu hipotecznego, które skarżący spłaca przy pomocy rodziców. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 28 lutego 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że uchylanie się strony od przedstawienia wszelkich informacji na temat sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podanie takich faktów, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, stanowią podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżący wniósł sprzeciw. Wskazał, że nieruchomości są obciążone hipotekami, w części z nich ma jedynie udział i nie mogą one być sprzedane. Nadto wszystkie nieruchomości są zajęte przez komornika, a jego długi wynoszą łącznie ponad 6.000.000 zł. Ponadto oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych bowiem są one własnością banku. Natomiast, gdy jego udział w ruchomości w postaci samochodu wynosi 51% to jest on zajęty przez komornika, a jego wartość jest poniżej 5.000 zł, z tego względu nie wykazał go w formularzu PPF. Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że nie uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o stanie majątkowym, a jedynie sądził, że należy podać tylko te składniki, które przedstawiają jakąś wartość. Jako załącznik do sprzeciwu nadesłał zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.– zwanej dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a), a prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W przypadku osoby fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w takim jak wnioskowany w niniejszej sprawie, może być przyznane gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym. Należy bowiem podkreślić, że użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Samo zaś zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest przez nią rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie pozostaje bowiem nadal wiele niewyjaśnionych kwestii oraz sprzeczności, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Jednocześnie Sąd podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko referendarza sądowego, że skarżący przedstawiając swoją aktualną sytuację finansową ograniczył się jedynie do podania informacji, które mogłyby sugerować jego trudną sytuację materialną. Odnosząc się w pierwszej kolejności do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych z zaciągniętymi zobowiązaniami cywilnoprawnymi nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym ukształtowane jest bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie mogą zatem skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. W konsekwencji w ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia, aby skarżący dysponując ograniczonymi środkami finansowymi w pierwszej kolejności ponosił wydatki na zaspokojenie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym oczekując jednocześnie, że koszty związane z postępowaniem sądowym zostaną pokryte ze środków publicznych. Nadto za niepełne i niespójne należy uznać informacje przekazane przez skarżącego odnośnie źródeł finansowania wykazanych przez niego kosztów utrzymania. Skarżący zadeklarował bowiem, że ponosi stałe miesięczne koszty utrzymania w kwocie ok 2.800 zł, zaś jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 1.500 zł. Wprawdzie w piśmie z dnia do 20 lutego 2018 r. wyjaśnił, że korzysta z pomocy finansowej rodziców przy spłacie kredytu mieszkaniowego, niemniej jednak w żaden sposób tego nie udokumentował, również na etapie wniesionego sprzeciwu. Skarżący nie podał także, w jakiej wysokości była małżonka partycypuje w kosztach utrzymania ich syna, z którym skarżący zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym kontekście należy mieć bowiem na uwadze, że rozwód małżonków nie zwalnia ich z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka do czasu uzyskania przez nie samodzielności. Nie znajdują natomiast potwierdzenia w aktach sprawy twierdzenia skarżącego, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Jak wynika bowiem z deklaracji ORD-HZ złożonej przez skarżącego w dniu 25 maja 2017 r. jest on wraz z [...] Bankiem S.A. współwłaścicielem czterech samochodów o wartości szacunkowej 20.800 zł i 34.000 zł oraz wraz z [...] S.A. współwłaścicielem dwóch samochodów o wartości 45.000 zł i 88.900 zł. Nadto, co należy podkreślić, ich wartość znacznie przekracza kwotę 5.000 zł. Odnosząc się z kolei do prowadzonego z majątku skarżącego postępowania egzekucyjnego podkreślić należy, że okoliczność prowadzenia egzekucji m.in. z rachunków bankowych sama w sobie nie przesądza o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Powyższe uwagi są o tyle istotne, że referendarz sądowy w dniu 5 lutego 2018 r. wezwał o przedłożenie wyciągów lub wydruków ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Skarżący jednak nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, a jedynie "zrzut z ekranu" obrazujący saldo rachunku bankowego w Banku [...], argumentując że nie da się wygenerować internetowo historii zajęcia. Tymczasem uzyskanie tego rodzaju informacji może nastąpić "od ręki" w oddziale banku. Strona miała zatem możliwość uzyskania tych wyciągów i przesłania do Sądu w terminie zakreślonym w wezwaniu. W świetle powyższych uwag należy zauważyć, że strona ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności wpływających na ocenę jej możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożności uwzględnienia złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji, w ocenie Sądu, sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości a to oznacza, że skarżący nie wykazał w żaden sposób, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.