III SA/Gl 1048/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A.M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" A.M. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2018 r. Wnioskiem z 2 stycznia 2018 r. Syndyk masy upadłości A.M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A." A.M. w upadłości likwidacyjnej wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 5.518,00 zł. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca jest osobą fizyczną, która utrzymywała się wyłącznie z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponieważ nie był w stanie regulować wszystkich zobowiązań, działalność ta postawiona została w stan upadłości likwidacyjnej, a zarząd majątkiem, przejął syndyk masy upadłości. Na dzień złożenia wniosku posiadane w masie upadłości środki pieniężne wynoszą 6.407,34 zł. Ponieważ te podlegają podziałowi zgodnie z przepisami prawa upadłościowego syndyk nie może swobodnie nimi dysponować. Tymczasem wnioskodawca nie posiada ani majątku ani dochodów, nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczek lub kredytów bankowych. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina i znajomi, gdyż jego dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę wynoszą 420,18 zł. Oświadczył, że nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego, a odmowa przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z kosztów sądowych spowoduje odrzucenie skargi, przez co zostanie pozbawiony prawa do sądu i obrony swoich praw. Do wniosku dołączono: - uwierzytelnioną kserokopię uzasadnienia postanowienia z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie ogłoszenia upadłości; - sprawozdanie z czynności syndyka za okres od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. wraz ze sprawozdaniem rachunkowym z tego okresu i jego uzasadnieniem; - zatwierdzony plan podziału funduszów masy upadłości; - ewidencję środków trwałych wraz z oświadczeniem syndyka, iż działki gruntu o łącznej pow. 0,4530 ha wraz z budynkiem mieszkalno-usługowym zostały zbyte za cenę 280.000,00 zł, z czego 10% przypadło masie upadłości, a 90% zaspokoiło wierzycieli hipotecznych; - wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz od 1 grudnia 2017 r. do 30 grudnia 2017 r. wraz z raportami kasowymi z ostatnich dwóch lat kalendarzowych; - zaświadczenie o zarobkach skarżącego, który jako prezes zarządu w Sp. z o.o. "B" zatrudniony jest na ¼ etatu za wynagrodzeniem rzędu 525,00 zł wraz z zeznaniem podatkowym PIT-37, PIT-36L i PIT/B za 2016 r. i oświadczeniem o wspólnym zamieszkiwaniu z ojcem przy ul. [...] w G.; - oświadczenie o stanie cywilnym, z którego ustalono, że żona skarżącego zamieszkała przy ul. [...] w N. nie posiada żadnego majątku. W chwili obecnej zatrudniona jest w firmie "B" A.M. z siedzibą w G. na ¼ etatu za wynagrodzeniem rzędu 525,00 zł brutto, podczas gdy w 2016 r. jej dochody ze stosunku pracy wynosiły 3.971,28 zł (vide: zeznanie podatkowe z tego okresu). Postanowieniem z 21 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona skarżąca pismem z dnia 19 marca 2018 r. wniosła sprzeciw. Jednocześnie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Syndyk działający z imieniu i na rzecz upadłego ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., powinien wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie chodzi jednak o własną sytuację materialno-bytową Syndyka, lecz podmiotu, którego jest przedstawicielem, tj. pozostającego w upadłości likwidacyjnej A.M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A". Syndyk winien zatem przedstawić jego sytuację materialną i zdolności płatnicze, które w obiektywny sposób wykażą, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z udziałem w nim, stosownie do wymagania określonego w art. 199 p.p.s.a. Podkreślić jednak należy, że instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do sądu tym podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten by uniemożliwiał. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, strona skarżąca nie wykazała bowiem, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, które tutejszy Sąd podziela uznając, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej: p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12, publ http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również dodać, że inicjując postępowanie, które ma zmierzać do zwiększenia aktywów masy upadłości Syndyk winien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki. Zdaniem Sądu nie sposób stwierdzić, że syndyk nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych związanych z zawisłymi sprawami, skoro saldo konta bankowego upadłego wielokrotnie przekracza wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi. Obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a., zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 p.u.n. obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Przepis ten odnosi się do zobowiązań upadłego należących do pierwszej kategorii (art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n.), a nie do wszystkich jego zobowiązań, w tym także cywilnoprawnych. Na koniec należy dodać, że nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że skoro strona skarżąca posiada środki finansowe, to w tym stanie rzeczy nie można uznać, że Syndyk wykazał, że spełniona została przesłanka wskazana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia stronie pomocy ze środków budżetowych. Nie znajdując w związku z powyższym podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.