III SA/Gl 1048/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia 8 września 2025 r. nr ON.9531.2.860.2025 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 8 września 2025 r. nr ON.9531.2.860.2025 Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim (dalej również jako: organ odwoławczy; organ II instancji) po rozpatrzeniu odwołania D. Z., przedstawicielki ustawowej małoletniego J. Z. (dalej: strona; skarżący), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 7 listopada 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Stan faktyczny poprzedzający wydanie zaskarżonej decyzji jest następujący; Wnioskiem z 19 grudnia 2024 r. przedstawicielka ustawowa strony wystąpiła do Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. (dalej: organ I instancji) o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego syna. Po rozpatrzeniu ww. wniosku, organ I instancji orzeczeniem z 8 kwietnia 2025 r. (doręczonym skarżącemu 14 kwietnia 2025 r.) nie zaliczył strony do osób niepełnosprawnych. Pismem z 28 kwietnia 2025 r. (wpływ do organu) strona zakwestionowała prawidłowość orzeczenia o stopniu niepełnosprawności domagając się zaliczenia do osób niepełnosprawnych. Następnie zawiadomieniem z 10 czerwca 2025 r. został wyznaczony termin posiedzenia składu orzekającego (tj. 3 lipca 2025 r.) na którym miało nastąpić rozpatrzenie odwołania. Pismem z 25 czerwca 2025 r. strona wniosła o zmianę ww. terminu, gdyż przebywała na zaplanowanym urlopie. Zawiadomieniem z 12 sierpnia 2025 r. strona została poinformowana o nowym terminie rozpatrzenia odwołania, wyznaczonego na dzień 2 września 2025 r. Z akt administracyjnych wynika również, że aktualnie zaskarżoną decyzją z 8 września 2025 r. nr ON.9531.2.860.2025 (doręczoną stronie 12 września 2025 r.) organ odwoławczy orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności, gdyż jak argumentowano, 13 sierpnia 2025 r. małoletni ukończył 16 rok życia. Tymczasem według organu II instancji ten fakt spowodował bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego. Zaznaczono, że orzeczenie organu I instancji dotyczyło ustalenia niepełnosprawności, co jest prawnie dopuszczalne, ale wyłącznie u osób, które nie ukończyły 16 roku życia. Dlatego też, jak zaznaczył organ odwoławczy, istnieje stan bezprzedmiotowości postępowania, czyli sytuacja, gdy "przedmiot postępowania przestał istnieć, a organ administracji publicznej nie posiada prawnej możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy". W dniu 9 października 2025 r. (data nadania) strona złożyła skargę na decyzję z 8 września 2025 r. nr ON.9531.2.860.2025 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia w całości, oraz poprzez zobowiązanie organu do merytorycznego rozpatrzenia sprawy i nakazanie wydania orzeczenia o niepełnosprawności do 12 sierpnia 2025 r. a dalej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności od 13 sierpnia 2025 r. Podniesiono zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 105 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem strony, zgodnie z zasadą zaufania obywatela do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.) opóźnienia po stronie organu nie mogą prowadzić do pozbawienia strony prawa do rozpatrzenia sprawy merytorycznie. Natomiast w odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie jako bezzasadnej. W jej uzasadnieniu argumentowano, że skoro skarżący ukończył 16 rok życia to obecnie oceny jego stanu funkcjonowanie można dokonać jedynie na podstawie przepisów dot. orzekania o stopniu niepełnosprawności, dlatego też prowadzenie postępowania odwoławczego w przedmiocie orzekania o niepełnosprawności stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. z 19 sierpnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. z 21 stycznia 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przy rozstrzyganiu spraw Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie strony skarżącej, okolicznościami, które miałyby uzasadniać niezastosowania jakiegoś przepisu prawa, bądź interpretację sprzeczną z treścią przepisu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi czy organ odwoławczy był uprawniony do umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepisy k.p.a. w żaden sposób nie definiują przesłanki bezprzedmiotowości. W doktrynie przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Zasadą bowiem jest prawo strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym, dlatego w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się zakaz wykładni art. 105 § 1 k.p.a. w sposób rozszerzający (m.in. wyrok SN z 11 czerwca 1996 r., III ARN 20/96, LEX nr 25255; wyrok NSA z 8 grudnia 1998 r., I SA/Ka 177/97, niepubl.; także: A. Matan, C. Martysz, G. Łaszczyca, K.p.a. Komentarz, Lex 2010, komentarz do art. 105 K.p.a., teza 1.). Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku 20 stycznia 2011 r., III SK 20/10 (LEX nr 794506) uznał, że art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, co oznacza, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "przedmiot postępowania przestał istnieć, gdyż organ administracji publicznej nie posiada prawnej możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy". W konsekwencji umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności (zaliczenia strony do osób niepełnosprawnych) równocześnie argumentując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 8 września 2025 r., że w sytuacji, gdy orzeczenie wydane w I instancji przestaje istnieć w obrocie prawnym przestaje funkcjonować tym samym przedmiot zaskarżenia, a odwołanie nie znajduje oparcia, jakim był dotąd konkretny akt administracyjny danego organu. Zdaniem organu odwoławczego nie jest w ogóle możliwe "skontrolowanie orzeczenia nieistniejącego". Z takim stanowiskiem Sąd nie zgadza się z niżej naprowadzanych powodów. Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie z powodu wady prawnej polegającej na jej wydaniu w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. mimo braku podstaw do zastosowania tego przepisu, odnoszącego się wyłącznie do postępowania odwoławczego. Skarżący trafnie bowiem podnosi, że wskutek okoliczności wskazanych przez organ, postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. Należy bowiem rozróżnić bezprzedmiotowość danego postępowania, na co w niniejszej sprawie wskazuje organ odwoławczy w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, od bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, która odnosi się tylko do tej fazy postępowania. Nie ma też racji organ odwoławczy stwierdzając, że niniejsza sprawa, utraciła charakter sprawy administracyjnej z powodu ukończenia 13 sierpnia 2025 r. przez stronę 16 roku życia, wobec czego rozpatrzenie odwołania od orzeczenia organu I instancji stało się bezprzedmiotowe, gdyż nie jest w ogóle możliwe skontrolowanie orzeczenia nieistniejącego. Należy zatem podkreślić, że umorzenie postępowania odwoławczego może mieć miejsce jedynie w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, a nie postępowania w danej sprawie co – jak się zdaje – miał na myśli organ odwoławczy, powołując się na ukończenie – z dniem 13 sierpnia 2025 r. – 16 roku życia przez stronę. Tego typu okoliczność wskazuje na bezprzedmiotowość, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., całego postępowania wszczętego złożonym przez skarżącego 19 grudnia 2024 r. wnioskiem do Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w C., ale nie na bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, która zachodzi w zasadzie tylko w razie braku podstaw do rozpatrzenia odwołania co ma miejsce wówczas, gdy strona skutecznie cofnęła odwołanie (art. 137 k.p.a.), lub w razie ustalenia przez organ odwoławczy, że osobie, która wniosła odwołanie, nie przysługuje przymiot strony danego postępowania, tj. gdy nie spełnia ona warunku z art. 127 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie przypadki te jednak nie zachodzą. Nie jest też tak, jak podaje organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wskutek ukończenia przez stronę 16 roku życia w dniu 13 sierpnia 2025 r., przestał istnieć przedmiot postępowania odwoławczego. Weryfikacja w postępowaniu odwoławczym aktów administracyjnych, które utraciły swą moc prawną jest bowiem dopuszczalna, ponieważ ich wydanie wywołało określony skutek prawny, z którym strona może się nie zgadzać, co oczywiście nie znaczy, że zawsze będzie możliwe i konieczne merytoryczne rozpoznanie sprawy. To bowiem zależy już od konkretnych okoliczności i ustaleń organu w danej sprawie. Instytucje prawne umorzenia postępowania, o której mowa w art. 105 k.p.a. oraz umorzenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. mają zatem zastosowanie w odmiennych sytuacjach prawnych. Różne są też prawne skutki ich zastosowania. Umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania odwoławczego wywołuje skutek w postaci pozostawienia w obrocie prawnym – jako ostatecznego – orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w C. z 8 kwietnia 2025 r. znak: [...], co – w świetle wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie było intencją organu odwoławczego. Jeśli – jak zdaje się wynikać z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji ("Nie jest możliwe skontrolowanie orzeczenia nieistniejącego") – organ odwoławczy uznaje, że w niniejszej sprawie zachodziła niedopuszczalność postępowania, w którym wydano zaskarżone do niego orzeczenie, winien był – po uchyleniu tego orzeczenia – umorzyć to postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz 139 k.p.a. Analogicznie zatem, jeżeli podstawę prawną orzeczenia organu I instancji stanowił m.in. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn. z 2021 r., poz. 857), a podstawa ta odpadła przed rozpatrzeniem odwołania wskutek zmiany okoliczności faktycznych – ukończenia 16 roku życia przez stronę, to organ odwoławczy powinien uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie w I instancji (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27 września 2012 r., II SA/Ol 791/12, Legalis nr 544805; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2018 r., II SA/Sz 1296/17, Legalis nr 1721138). Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania (art. 153 p.p.s.a.). Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. jednoznacznie wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując określone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy obowiązany zatem będzie uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie w okresie między wydaniem orzeczenia I instancji, a orzeczeniem II instancji, ale przy tym rozważy i da temu czytelny wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy przedmiot postępowania przestał definitywnie istnieć, czy też jak wskazuje strona w skardze istnieje do nadal, gdyż oczekuje ona (dalej) zaliczenia do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem daty lub okresu powstania niepełnosprawności (i) bądź też określenia symbolu przyczyny niepełnosprawności. Końcowo zauważyć należy, że w komparycji zaskarżonej decyzji z 8 września 2025 r. organ odwoławczy nie wskazał przedmiotu odwołania, tj. orzeczenia organu I stopnia. Wynika to dopiero z uzasadnienia tej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.