III SA/Gl 106/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...] określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za [...] r. w kwocie [...] zł. Wraz ze skargą skarżący wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący zaskarżył do sądu administracyjnego dwie decyzje organów podatkowych, co powoduje, że powinien uiścić dwa wysokie wpisy, co jest dla niego szczególnie uciążliwe w jego aktualnej kondycji finansowej. Skarżący ma na utrzymaniu oprócz siebie samego także swoją rodzinę – w tym "maleńkie dziecko". Skarżący jest aktualnie zatrudniony na pół etatu własnej żony, zarabia [...] zł netto miesięcznie. Pieniądze te skarżący przeznacza na utrzymanie swoje własne i małego dziecka. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą od [...] r., a dziecko urodziło się w [...] r. W tej sytuacji żona przebywa od [...] r. na [...]. W tym stanie rzeczy skarżący pomaga żonie w prowadzeniu firmy. Skarżącego i jego rodziny nie stać na własne mieszkanie, dlatego mieszkają u [...], biorąc udział w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem: opłacają czynsz (dokładają [...] zł), wodę, gaz, ogrzewanie, energię elektryczną. Ponadto wydają miesięcznie: [...] zł na jedzenie, [...] zł na niezbędne potrzeby [...], [...] zł na leki, odzież – łącznie [...] zł miesięcznie. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu prawa pomocy wynika, że skarżący posiada jedynie grunt rolny o powierzchni [...] ha, a jego oszczędności zamykają się w kwocie [...] zł (w obu przypadkach mienie to stanowi przedmiot majątkowej wspólności małżeńskiej). Żona skarżącego posiada z kolei samochód osobowy marki [...] z [...] r. Żona osiąga miesięczny dochód [...] zł netto. Jednocześnie między małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej (umowa podpisana w dniu [...] r.). Na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał dokumenty, z których wynika, że w [...] r. skarżący osiągnął dochód w kwocie [...] zł, a jego małżonka z kolei [...] zł. Z kolei stan wolnych środków pieniężnych na rachunkach skarżącego i jego małżonki wyniósł ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 11 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje referendarz sądowy uzasadnił tym, że analiza zebranych dowodów wskazuje na to, że poniesienie przez skarżącego opłat sądowych w pełnym zakresie nie będzie skutkować uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżącego oraz jego rodziny. Ponadto referendarz zaakcentował fakt operacji bankowej przelewu kwoty [...] zł z rachunku skarżącego na rachunek [...] z dnia [...] r. (skarżący nabył łącznie [...]). Fakt, że skarżący dokonuje wydatków, które nie są konieczne dla niezbędnego zaspokajania potrzeb rodziny i jej utrzymania nie może być potraktowany jako okoliczność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Od postanowienia tego skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. W sprzeciwie skarżący podtrzymał generalnie swoją argumentację, zgodnie z którą, jego stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego samego oraz jego rodziny. W uzasadnieniu skarżący przytoczył szereg tez zawartych w wyrokach sądów administracyjnych oraz podniósł argumenty natury konstytucyjnej. Skarżący stwierdził również, że należy badać całokształt jego sytuacji procesowej, ponieważ skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w co najmniej kilkunastu sprawach – punkt odniesienia powinna więc stanowić łączna suma ciążących na nim wpisów i opłat kancelaryjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika procesowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Tym samym inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciążą na wnioskodawcy. W pierwszej kolejności należy podnieść, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Cytowane przez skarżącego tezy orzeczeń sądów administracyjnych w żadnym miejscu nie kwestionują tej zasady. Instytucja prawa pomocy nie może stanowić przeszkody, zapory w korzystaniu przez podmioty prawa z kontroli sądowoadministracyjnej. Nie oznacza to jednak tego, że prawo pomocy będzie przyznawane także takim podmiotom, których stan majątkowy pozwala jednak na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Z samej zasady instytucji prawa pomocy wynika, że należy je przyznawać jedynie takim podmiotom, które rzeczywiście nie są w stanie wygenerować środków finansowych na ponoszenie opłat sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tej sytuacji strona powinna wykazać w sposób wystarczający, że jej sytuacja materialna i bytowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie skarżący przedstawił wystarczająco obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy, wskazujący na to, że nie znajduje się on (ani jego rodzina) w tak ciężkiej sytuacji materialnej, w której uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania. Kwota wpisu wynoszącego [...] zł jest kwotą relatywnie wysoką. Właśnie jej względna wysokość uwidacznia się w przedmiotowej sprawie. Po dwukrotnej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, należy stwierdzić, że skarżący może uiścić taki wpis sądowy od skargi, także w obu zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach. Mając na uwadze charakter prawa pomocy, w ocenie Sądu, sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego w obu sprawach. Abstrahując od zarzutów zawartych w sprzeciwie, należy podkreślić, że w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma aktualny stan konta skarżącego. Kwota znajdująca się na koncie skarżącego wskazuje na to, że może on uiścić wpis sądowy bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, niezależnie od kwestii jego możliwości zarobkowych. Poza tym należy mieć na uwadze fakt, że skarżący otrzymuje jednak regularny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę. Nie jest on przecież osobą nie mającą żadnych środków do życia. Stwierdzenie to potwierdza przecież także fakt, że skarżący może jednak pozwolić sobie na dokonywanie zakupu [...]. Świadczy to o tym, że stan finansowy skarżącego umożliwia mu na dokonywanie w swoim budżecie wydatków, które z pewnością należy zakwalifikować do wydatków przekraczających zakres koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący bezpodstawnie stwierdza w sprzeciwie, że ciąży na nim obowiązek uiszczania wpisu sądowego w "co najmniej kilkunastu sprawach". Sąd z urzędu stwierdza, że do tej pory zarejestrowano jedynie w tutejszym Sądzie dwie skargi, zarejestrowane pod sygnaturami akt: III SA/Gl 106/09 i 107/09. Twierdzenie o nawale spraw sądowych wytoczonych przez skarżącego nie jest niczym poparte. Skarżący nie wskazuje żadnych innych postępowań sądowych, które rodzą obowiązek uiszczania opłat sądowych, a których stroną jednocześnie jest skarżący. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.