III SA/Gl 1063/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca Spółka zwróciła się o zwolnienie z obowiązku jego ponoszenia. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, dnia 12 maja 2010 r. wezwano skarżącą Spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, wg ustalonego wzoru, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do tut. Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – druk PPPr - w zakresie obejmującym zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podano, iż charakter wykonywanej działalności obejmuje spedycję krajową i międzynarodową oraz prowadzenie stacji kontroli pojazdów. Tymczasem w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego cały majątek ruchomy Spółki został zlicytowany. Podobnie posiadane konta bankowe zostały zajęte przez komornika. Dodatkowo trudna sytuacja gospodarcza w kraju i na świecie negatywnie wpływa na kondycję finansową firmy, a tym samym na regulowanie "wszelkich zobowiązań wynikających chociażby z zatorów płatniczych". Wprawdzie kapitał zakładowy, którym dysponuje wynosi [...] zł, niemniej jednak za ostatni rok obrotowy Spółka poniosła stratę rzędu [...] zł. Co więcej aktualnie nie posiada żadnych nieruchomości i środków trwałych, stąd w rubryce nr 7 formularza wpisała wartości zerowe. W celu uzupełnienia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych, pismem z dnia [...] 2010 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do złożenia odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za 2009 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji VAT, ewidencji środków trwałych oraz raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów potwierdzających, że zajęcia tych rachunków są nadal aktualne, natomiast w sytuacji gdyby rachunki te zostały zlikwidowane należało przedłożyć stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Jednocześnie zobowiązano stronę do udokumentowania przywołanego we wniosku faktu, iż w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego posiadane składniki majątku zostały zlicytowane oraz nadesłania tytułów prawnych do zajmowanych przez Spółkę nieruchomości wskazanych jako adres do korespondencji oraz stanowiących jej siedzibę. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczone zostało w dniu [...] 2010 r. do rąk osoby uprawnionej do odbioru korespondencji. Do dnia dzisiejszego pozostało ono jednak bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania należnych w sprawie opłat sądowych i wydatków. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania należnych opłat sądowych i wydatków nie została spełniona. Do dnia dzisiejszego skarżąca Spółka nie wykonała bowiem adresowanego do niej wezwania z dnia [...] 2010 r., tj. nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową i możliwości płatnicze. Co więcej nie podała też powodów, dla których wskazana czynność nie została wykonana. Tymczasem art. 255 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem bądź referendarzem sądowym, w tym zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Podkreślić ponadto w tym miejscu należy, iż rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż skarżąca Spółka nie wykazała się chęcią współpracy, albowiem nie odpowiedziała na wezwanie referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, stąd przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Tym bardziej, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżąca uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia [...] 2010 r. pozbawiła rozpoznającego wniosek możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej. Powyższa okoliczność nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.