III SA/Gl 1070/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie obejmującym wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić z wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) Wnioskiem z 10 września 2014 r. syndyk masy upadłości A.M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" w upadłości likwidacyjnej wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, należnych do uiszczenia z tytułu wpisu sądowego od wniesionej skargi. Przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie [...] zł, wynikająca z zaskarżonej decyzji. Kwota wpisu sądowego stanowi kwotę 8.610,00 zł. W uzasadnieniu powyższego podał, że wnioskodawca jest osobą fizyczną, która utrzymywała się wyłącznie z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponieważ nie był w stanie regulować wszystkich zobowiązań, działalność ta postawiona została w stan upadłości likwidacyjnej, a zarząd majątkiem przejął syndyk masy upadłości. Wnioskodawca nie posiada żadnych dochodów, nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczek lub kredytów bankowych. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina i znajomi. Oświadczył, że nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego, a odmowa przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z kosztów sądowych spowoduje odrzucenie skargi, przez co zostanie pozbawiony prawa do sądu i obrony swoich praw. Postanowieniem z dnia 3 października 2014r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Powołując przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") wskazał, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków i następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa w takim przypadku ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Podkreślił, że samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie oznacza jeszcze, że przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie jest uzasadnione, bowiem istnieje masa upadłości, tj. majątek upadłego. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] r. wynika, że jego przybliżona wartość wynosi 2.500.000,00 zł. Z treści postanowienia o ogłoszeniu upadłości wynika również, że dłużnik prowadzi w ograniczonym zakresie działalność gospodarczą, która przynosi niewielki dochód w wysokości ok. 1.500,00 zł miesięcznie, co więcej w związku z zamieszkiwaniem na nieruchomości będącej jedynym majątkiem przedsiębiorstwa zobowiązał się wraz z małżonką do uiszczania na rzecz syndyka czynszu najmu w wysokości 2.000,00 zł miesięcznie. W tej sytuacji referendarz nie znalazł podstaw do uznania, że wniosek Syndyka Masy Upadłości A.M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" w upadłości likwidacyjnej zasługiwał na przyznanie prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia syndyk wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazał, że złożył prawidłowy wniosek, dopełniając tym samym wszystkich formalnych warunków przyznania prawa pomocy. We wniosku wykazał, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów uiszczenia wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokumenty potwierdzające taki stan faktyczny strona była gotowa przedłożyć na wezwanie sądu, jednak wezwania takiego nie otrzymała. Syndyk dodał, że rozstrzygnięcie odmawiające przyznania prawa pomocy zostało oparte na danych dotyczących przybliżonej wartości majątku i osiąganych dochodów według stanu z dnia [...] r., tj. z dnia ogłoszenia upadłości, gdy tymczasem aktualny stan majątkowy jest inny. Oznacza to, że referendarz sądowy nie zbadał bieżącej sytuacji strony, a zatem sprzeciw jest uzasadniony. W uzupełnieniu sprzeciwu syndyk przedłożył informację o przychodach i kosztach ich uzyskania za sierpień i wrzesień 2014 r., wyciąg z rachunku bankowego w "B" z dnia [...] r. i [...] r., raporty kasowe za okres od [...] do [...] r. Ponadto, na wezwanie Sądu, syndyk przedłożył m.in. ewidencję środków trwałych z majątkiem o wartości początkowej ogółem 88.875,16 zł, oświadczenie o środkach trwałych w budowie (według stanu na [...]r.) na wartość 370.619,84 zł, zeznanie podatkowe PIT 36L za 2013 r. z dochodem w wysokości 2.760,25 zł oraz zeznanie podatkowe PIT 37 za 2013 r. z dochodem w wysokości 17.865 zł, zaświadczenie z dnia [...] r. od pracodawcy o zarobkach w wysokości 840 zł miesięcznie (1/2 etatu), wyciąg bankowy z [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy w postaci sprzeciwu określony w art. 259 ustawy. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, który w rozpoznawanej sprawie ogranicza się do częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa art. 246 §1 i § 2 p.p.s.a. prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby to miało nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Analiza danych zawartych we wniosku i sprzeciwie wraz załącznikami nie pozwala uznać, że strona osiągając przychody z pracy w wysokości 840 zł miesięcznie oraz dzierżawy w wysokości 1.500 zł miesięcznie, a także dysponując majątkiem trwałym - nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sąd wziął pod uwagę okoliczności wskazane we wniosku, a także dane wynikające z akt sprawy, w szczególności znaczne zadłużenie skarżącego z tytułu zobowiązań podatkowych. W ocenie Sądu przedstawiony we wniosku stan materialny pozwala na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Uiszczenie częściowego wpisu w wysokości 100 zł od wniesionej skargi pozwoli na merytoryczne rozpoznanie sprawy i jednocześnie mieści się w granicach możliwości ekonomicznych strony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 243, 245 § 3 , art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.