III SA/Gl 1087/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: rubryka nr 4.1). W uzasadnieniu powyższego wskazał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną L. i czwórką małoletnich dzieci, z których jedno posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ponieważ wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne posiadany majątek ruchomy został zajęty, a na nieruchomościach ustanowiona została hipoteka przymusowa (vide: dołączone do wniosku dokumenty źródłowe). Podobnie uzyskiwany z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia dochód rzędu ok. 100,00 zł w całości przekazywany jest na rzecz urzędu skarbowego. Wprawdzie żona skarżącego posiada dwa samochody o wartości ok. 1.500,00 zł oraz 14.000,00 zł, nadto prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje od 2.000,00 zł do 3.000,00 zł miesięcznie, niemniej jednak przed zawarciem związku małżeńskiego podpisali umowę majątkową małżeńską (vide: akt notarialny z dnia [...] r.). Ponieważ podane wyżej dane uznano za niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia [...] r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do nadesłania w terminie siedmiu dni następujących dokumentów źródłowych: - obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ gminy zawierającego informację o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania; - złożonego przez żonę skarżącego zeznania podatkowego za 2016 r.; - wyciągów lub wydruków ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (w tym związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (w tym potwierdzających, iż do powyższych skierowana została egzekucja komornicza); - wskazujących czy skarżący lub jego żona pobiera świadczenia wychowawcze na dzieci, jeżeli tak należało wskazać saldo rachunku, na które przelewane kwoty są deponowane; - deklaracji VAT składanych za ostatnie trzy miesiące w związku z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą, a także prowadzonych za wskazany okres dokumentów księgowych w postaci: ksiąg handlowych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów czy ewidencji przychodów i wydatków, jak również raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych; - potwierdzających wysokość otrzymywanych z tytułu zawartej umowy zlecenia dochodów (vide: rubryka nr 10 formularza). W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano jedynie zaświadczenie wystawione przez Urząd Miasta w S., z którego wynikało, że w mieszkaniu przy ul. [...], wskazanym jako miejsce zamieszkania, zameldowane są dwie osoby to jest skarżący i Pani I. G. ur. [...] r. Informacja o żonie i czwórce małoletnich dzieci nie została w dokumencie tym zamieszczona. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z [...] r. to jest nie nadesłał wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację złożonego oświadczenia. Tym samym brak było podstaw aby przyjąć, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący poprzestał jedynie na podanych w treści formularza wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające m.in. z uwagi na brak jakichkolwiek danych wskazujących na wysokość ponoszonych z tytułu koniecznego utrzymania wydatków, w tym pobieranych na rzecz dzieci świadczeń wychowawczych czy rachunków bankowych, na których środki te są deponowane w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. w CBOIS). Natomiast, gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie rodzinnym lub majątkowym strony (por.: rubryki nr 2.1 i nr 6 formularza z zaświadczeniem o zameldowaniu z dnia [...] r., czy dołączone do wniosku dokumenty wskazujące na posiadane nieruchomości obciążone hipotecznie, które w rubryce nr 7.1 nie zostały wymienione, podobnie jak zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym pojazdy mechaniczne), istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. w CBOIS oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08, LEX nr 530368). Tym bardziej, że za błędne uznaje się stanowisko strony jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jemu uniemożliwiało uzyskanie dokumentów o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). W tym kontekście przedłożony wraz z wnioskiem materiał źródłowy uznano za niekompletny, bo skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim i pozostaje na utrzymaniu swojej żony (jako że według złożonych oświadczeń uzyskiwane przez niego wynagrodzenie w całości przekazywane jest na rzecz urzędu skarbowego) to dochody żony i ponoszone wydatki kształtują sytuację materialną strony i bez wątpienia mają wpływ na dokonywaną ocenę, albowiem zasadność złożonego wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony z uwzględnieniem wysokości środków, którymi dysponuje po uiszczeniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem. Ponieważ te nie zostały w żaden sposób podane, podczas gdy do skargi dołączono potwierdzenie przelewu kwoty 1.500,00 zł stanowiącej część należnego wpisu sądowego, a pochodzenie tych środków nie zostało podane, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Ewentualne szacowanie wysokości kosztów sądowych, które skarżący zobowiązany jest ponieść w związku ze swoim udziałem w sprawie może mieć bowiem miejsce jedynie wtedy, gdy podane w treści urzędowego formularza dane nie budzą żadnych zastrzeżeń. Z uwagi na to, że sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.