III SA/Gl 1090/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2018 r. J. L. pismem z 15 listopada 2017 r. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, oświadczył, że nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania. Wnioskodawca stwierdził, że ma problemy zdrowotne i został zwolniony przez swojego pracodawcę. Strona opisała utratę zatrudnienia, przebywanie na zwolnieniu lekarskim, ustanie pobierania świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz zgłoszenie się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Pismem z 4 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał J. L. wnioskodawcę do nadesłania szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na to wezwanie do akt wpłynęło: pismo informujące o zajęciu wierzytelności z 12 marca 2018 r.; szereg druków opłat za media oraz składki w PZU. Postanowieniem z 1 czerwca 2018 r. Referendarz sądowy zwolnił stronę skarżącą od kosztów sądowych , a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący wykazał, iż aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Referendarz podkreślił, że analiza aktywności procesowej skarżącego oraz wnoszonych przez niego skarg oraz licznych składanych osobiście wniosków w toku postępowań sądowych pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego, składającego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest chęć faktycznego udzielania przez pełnomocnika z urzędu pomocy w obronie jego praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż skarżący mając pełnomocnika procesowego z urzędu podejmuje takie działania procesowe, jak strona działająca bez pełnomocnika procesowego. W takiej sytuacji ustanawianie pełnomocnika z urzędu dla skarżącego mija się z celem. Tym bardziej, że generuje koszty nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu. Wynagrodzenie takiego pełnomocnika obciąża z kolei budżet państwa. W efekcie nieracjonalne, wręcz absurdalne "korzystanie" przez skarżącego z pomocy pełnomocnika z urzędu obciąża podatników. Od powyższego orzeczenia J. L. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał, iż sam nie poradzi sobie w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej zwana "p.p.s.a."). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Sąd w pełni podzielił stanowisko referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z 1 czerwca 2018 r., albowiem wprawdzie skarżący spełnia przesłanki do zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego to jednakże Sąd w ślad za referendarzem sądowym nie znalazł uzasadnienia dla ustanowienia dla J. L. pełnomocnika z urzędu. Sąd stwierdził, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację skarżącego i słusznie zwolnił stronę skarżącą od kosztów sądowych jak i odmówił w pozostałym zakresie przyznania prawa pomocy i nie ustanowił dla J. L. radcy prawnego z urzędu. Podkreślić należy, iż skarżący w niniejszej sprawie pomimo złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zażądał doręczania korespondencji sądowej także bezpośredni osobiście jemu. Sądowi z urzędu znane są sytuacje gdy ustanowiony z urzędu pełnomocnik dla J. L. miał problemy z kontaktem ze skarżącym, czy też skarżący wykazywał wobec ustanowionego dla siebie pełnomocnika trwałą nieufność i prowadzi postępowanie jak gdyby nie został mu przyznany pełnomocnik z urzędu. Nadto w sprawie o sygnaturze III SAB/Gl 11/16 ustanowiony z urzędu pełnomocnik złożył oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, gdyż nie widział możliwości współpracy z skarżącym. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd stanął na stanowisku, iż ustanowienie pełnomocnika dla skarżącego w niniejszej sprawie nie jest zasadne, a referendarz sądowy zasadnie odmówił uwzględnienia wniosku J. L. w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Przedstawione przez referendarza w postanowieniu z 1 czerwca 2018 r. ustalenia oraz ich ocena prawna zostały uznane przez Sąd za prawidłowe. W ocenie Sądu, słusznie stwierdzono, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Natomiast prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.