III SA/Gl 1090/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2026 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 września 2025 r. nr UP-654/2025 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 18 września 2025 r., nr 654/2025, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej jako: "Organ", "Zakład" lub "ZUS"), po rozpatrzeniu wniosku J. K. (J. K.; dalej jako: "Skarżący" lub "Strona") o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. z 26 czerwca 2025 r., nr [...] wydanej w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W podstawie prawnej ww. decyzji z 18 września 2025 r. powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej jako: "u.s.u.s."). Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 26 marca 2025 r. (data wpływu do Organu) Strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek zdrowotnych za okres od stycznia 2022 r. do grudnia 2024 r. oraz o umorzenie odsetek od tych zaległości w związku z nadzwyczajną sytuacją zdrowotną. W jego uzasadnieniu strona wskazała, że jej obecna nadzwyczajna sytuacja wynika z poważnych problemów zdrowotnych trwających od początku 2022 r. Skarżący poinformował, że od ponad 27 lat cierpi na przewlekle chore zatoki, co związane jest z ciągle odrastającymi polipami w zatokach, które powodują zapalenia i infekcje. Dalej skarżący wskazał, że w związku z ciężką depresją, od trzeciego kwartału 2024 r. do chwili obecnej pozostaje nieprzerwanie niezdolny do pracy. W dniu 9 kwietnia 2025 r. ZUS skierował do strony pismo wzywające do uzupełnienia dokumentów dotyczących pomocy publicznej. W odpowiedzi pismem z 17 kwietnia 2025 r. (wpływ do ZUS 22 kwietnia 2025 r.) skarżący wnosił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2022 r. - marzec 2025 r. Strona podkreśliła swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną. Dodatkowo skarżący wskazał, że od lipca 2024 r. do chwili obecnej nie uzyskuje żadnych innych przychodów (dochodów) niż wskazane w załączonym zestawieniu zasiłku rehabilitacyjnego oraz zasiłków chorobowych. Strona poinformowała, że pozostaje zatrudniona w firmie natomiast obecne zobowiązania miesięczne obejmują wieloletnią pożyczkę z Banku [...] (na lata 2017 - 2025) z miesięczną ratą w kwocie 2 519,20 zł. Skarżący wskazał, że łączna suma rat pozostałych do spłaty do 31 sierpnia 2025 r. wynosi 12 604,52 zł przy czym obecnie raty spłacane są ze środków kredytu w rachunku bieżącym w [...]. Poza tym strona wskazała, że mimo, iż figuruje w KRS jako udziałowiec (komandytariusz) w spółce W Sp. z o. o. Sp. k., a także w spółkach W1 Sp. z o. o. oraz W Sp. z o. o., nie uzyskuje żadnych przychodów (dochodów) z tego tytułu z uwagi na fakt, że wszystkie trzy ww. spółki nie prowadzą działalności operacyjnej od ponad 5 lat i nie generują żadnych dochodów. Decyzją z 26 czerwca 2025 r. nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a u.s.u.s. i art. 32 u.s.u.s., oraz w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2022-02/2025 w łącznej kwocie 24 316,76 zł, w tym z tytułu: składek - 19 586,76 zł; odsetek - 4730,00 zł. W uzasadnieniu Organ stwierdził, że Strona podlega ubezpieczeniom jako wspólnik spółki komandytowej. Wobec powyższego, zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skarżący był zobowiązany opłacać składki za każdy miesiąc. Z uwagi na to, iż nie zostały opłacone należne składki w terminie, powstało zadłużenie. W ten sposób skarżący został dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. W oparciu o uregulowanie zawarte w art. 24 u.s.u.s. Zakład następnie ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wynika, że w okresie od 17 stycznia 2025 r. do 15 czerwca 2025 r. skarżący przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym. Wysokość świadczenia w okresie ostatnich 3 m-cy kształtowała się następująco: IV/2025 - 932,92 zł brutto, V/2025 - 871,10 zł brutto, do 15 VI/2025 - 421,50 zł brutto. Dalej ZUS ustalił, że zgodnie z danymi zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym skarżący jest: (a) wspólnikiem spółki W1 sp. z. o.o. i posiada 101 udziałów o łącznej wartości 50 500,00 zł; (b) wspólnikiem spółki W sp. z. o.o. i posiada 50 udziałów o wartość 10 000,00 zł; (c) w spółce W sp. z o.o., sp. kom. pełni funkcję komandytariusza. ZUS dalej ustalił, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że nie strona nie posiada ruchomości, a z danych zawartych w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że nie posiada również nieruchomości. Poza tym strona nie posiada innych praw majątkowych, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności. Następnie ZUS zważył, że w przypadku Skarżącego nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co wyklucza możliwość ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Wskazał również, że nie wystąpiły przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt rozporządzenia. Poza tym Organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno-bytowa Strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zobowiązania. Spłata zobowiązań kredytowych na rzecz banku, jak dalej argumentował ZUS, jest ważna, ale Strona nie powinna pomijać spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Aprobowanie takiej sytuacji, w ocenie ZUS, byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych. W ocenie Zakładu zadeklarowany przez Stronę stan majątkowy jest niejednoznaczny, ponieważ nie wykazał on i nie udowodnił skąd bierze środki finansowe na utrzymanie i pokrycie bieżących wydatków. Mimo trudnej sytuacji finansowej Skarżący nie korzysta bowiem z pomocy państwa. W ocenie ZUS zgromadzony materiał dowodowy nie daje zatem podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa, co przemawiałoby za zasadnością zastosowania umorzenia należności. Organ dalej wskazał, że choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Zakładu w przypadku Strony powyższa sytuacja nie ma jednak miejsca. W konkluzjach decyzji z 26 czerwca 2025 r. wskazano, że po przeanalizowaniu zgromadzonych dokumentów Zakład stoi na stanowisku, że sytuacja, w jakiej się Strona znajduje nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia). Pismem z 31 lipca 2025 r. (data wpływu do organu) Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazano na niedostateczne ustalenie przez Organ stanu faktycznego sprawy, a także podkreślono bardzo trudną jej sytuację ekonomiczną. Dalej argumentowano, że przeciętnie miesięczna kwota brutto świadczenia rehabilitacyjnego wynosi ok. 944 zł, przy czym minimalne koszty utrzymania (w tym wydatki na żywność, leki i wizyty lekarskie) to 1.350 zł. Skarżący prowadzi tymczasem samodzielnie gospodarstwo domowe. Natomiast w lipcu 2025 r. sytuacja finansowa Strony stała się dramatyczna, bowiem zasiłek rehabilitacyjny wypłacano tylko do 15 czerwca 2025 r. Następnie Strona wskazała, że udowodniła okoliczności świadczące o jej trudnej sytuacji osobistej i ekonomicznej. Do wniosku Strona przedłożyła dodatkową dokumentację, a mianowicie: informację z konta ZUS o wypłacanych zasiłkach; zaświadczenie z [...] S.A. z 15 kwietnia 2025 r. (2 sztuki); informację z KRS dot. W1 sp. z o.o. Wskazaną na wstępie decyzją z 18 września 2025 r., nr 360/2025 Organ orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Zaaprobowano argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji o braku spełnienia przez Stronę w okolicznościach sprawy przesłanek umożliwiających umorzenie należności wobec ZUS. Organ podtrzymał również argumentację o prawidłowo dokonanej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Organ uznał, że istnieje zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. I tak ZUS uznał, że: 1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; 2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Strona jest wspólnikiem spółki komandytowej; 4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; 5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało dotychczas wdrożone. ZUS następnie wskazał, że nie neguje problemów zdrowotnych Strony i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Jednak Skarżący, zdaniem Zakładu, nie udowodnił, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy. Poza tym Strona otrzymuje od stycznia 2025 r. świadczenie rehabilitacyjne, które decyzją z 25 lipca 2025 r. zostało przedłużone do 13 września 2025 r. O przyznaniu tego świadczenia decyduje lekarz orzecznik ZUS w sytuacji, gdy dalsze leczenie lub rehabilitacja rokuje na poprawę zdrowia i powrót do pracy. Ograniczone możliwości płatnicze, jak dalej wskazywał ZUS, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS dostrzegł również, że budżet gospodarstwa domowego Strony wynosi 766,57 zł miesięcznie i jest o 183,32 zł niższy niż poziom minimum egzystencji. Poza tym Strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 12.604,52 zł z miesięczną ratą w kwocie 2.519,20 zł oraz w bankach w wysokości w wysokości 10.942,48 zł z miesięczną ratą 82,48 zł, które spłaca w układzie ratalnym w łącznej miesięcznej wysokości 2.600,00 zł przy czym ww. zobowiązania obejmują wieloletnią pożyczkę z banku [...] (na lata 2017 - 2025) z miesięczną ratą w kwocie 2.519,20 zł (łączna suma rat pozostałych do spłaty do 31 sierpnia 2025 r. wynosi 12.604,52 zł). W konsekwencji ZUS stwierdził w uzasadnieniu decyzji z 18 września 2025 r., że miesięczne wydatki Strony związane z utrzymaniem i regulowaniem zobowiązań przewyższają jej dochody aż o 3.183,43 zł. Dalej Zakład dostrzegł, że Skarżący oświadczył, że jest żonaty, ale nie wskazał żony jako członka gospodarstwa domowego. Natomiast z ustaleń ZUS wynika, że 20 listopada 2009 r. zawarł związek małżeński z P. K. Zdaniem Zakładu przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.; dalej "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Umorzenie należności, zaznaczono w uzasadnieniu decyzji, stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich dochodzenia. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Zasada równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie korzystnego dla Strony rozstrzygnięcia. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika składając do Sądu w ustawowym terminie skargę i wnosząc o: (1) uchylenie zaskarżonej decyzji nr UP 654/2025 z 18 września 2025 r. i poprzedzającej ją decyzji z 26 czerwca 2025 r. nr [...]; (2) o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnego do celowego dochodzenia praw, w tym wynagrodzenia adwokata wg norm przepisanych; (3) o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego skarżącego - dla wykazania faktu prowadzenia terapii psychiatrycznej. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik Strony zarzuciła naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez jej błędną wykładnię skutkującą wadliwą oceną, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą jako wspólnik spółki komandytowej; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. Następnie w uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jego zdaniem Organ wadliwie ocenił niespełnienie przez niego przesłanki art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. z uwagi na fakt prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki komandytowej. Tymczasem, jak dalej naprowadzano, Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy szeroko opisywał, że jest wyłącznie komandytariuszem w tej spółce, a faktycznie od ponad 5 lat nie prowadzi ona działalności. Następnie wskazano w uzasadnieniu skargi, że komandytariusz zgodnie z regulacjami art. 102 i nast. k.s.h. jest tylko pasywnym wspólnikiem, bez którego spółka nie może istnieć. Pasywność komandytariusza, dalej wskazano, że ogranicza się zazwyczaj do wniesienia do spółki komandytowej swojego kapitału. Organy (ZUS) uznały więc, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na zastosowanie wnioskowanej przez Skarżącego ulgi przez umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, co zdaniem Strony jest błędne. W ocenie skarżącego, zaskarżona decyzja ZUS wymaga uchylenia, gdyż organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 7 k.p.a. i wbrew wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. - nie przedstawił argumentacji przekonującej. Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi powinno być każdorazowo poprzedzone, zdaniem Strony, prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest bowiem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a dopiero w konsekwencji stwierdzenia ich zaistnienia może ważyć, czy pomimo to ulga danemu płatnikowi przysługuje. W ocenie skarżącego uwagę zwraca okoliczność, że jedynym dochodem jaki otrzymuje Skarżący, jest świadczenie rehabilitacyjne. Natomiast, jak dalej wskazano w uzasadnieniu skargi, samo powołanie się na prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Poza tym, zdaniem Strony, Organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji oraz uwzględniając wiek strony, okoliczności zakończenia w niedługim czasie zasadniczej aktywności zawodowej wynikającą z wieku Skarżącego (63 lata), wysokości spodziewanego świadczenia emerytalnego oraz stanu zdrowia. Udzielenie ulgi, zdaniem Strony, powinno następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia wniosku mogłaby zachwiać podstawami egzystencji danej osoby. Powyższe rozważania doprowadziły skarżącego do stwierdzenia, że ustalenia o niezaistnieniu przesłanki omawianej są nieprawidłowe. To z kolei skutkuje brakiem rozważenia przez organ we właściwy sposób okoliczności z art. 28 § 3a u.s.u.s. czyli możliwości umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji, gdy nie może on ich uiścić, gdyż ich uiszczenie naraziło by go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w zaskarżonej decyzji. Sąd Administracyjny w Gliwicach ustalił i zważył co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się, wbrew odmiennej argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu skargi, względami słuszności, celowości czy zasadami współżycia społecznego. Kwestie umorzenia należności z tytułu składek są uregulowane w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 9 lutego 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sąd podkreśla, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie zezwala, ale nie nakazuje umorzenie należności ("mogą być umarzane"). Nadto wyliczenie to jest wyczerpujące, jak poprawnie wskazał Zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sprecyzowano w § 3 rozporządzenia, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli podmiot zobowiązany (tutaj: Skarżący) wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dopuszczenie w obu podanych regulacjach: art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami rozporządzenia, możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Taka konstrukcja prawnej instytucji umorzenia należności z tytułu składek świadczy o determinacji ustawodawcy w dochodzeniu zaległych składek. W konsekwencji powyższej regulacji normatywnej organ ma obowiązek interpretować przepisy prawne biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter instytucji umarzania należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach, jak zresztą trafnie dostrzegł sam Skarżący w uzasadnieniu skargi, nie mogą mieć jednak charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 7 listopada 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.) wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającej wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Ze względu na powyższe regulacje sądowej kontroli podlega przede wszystkim prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne treści decyzji. Kontrola judykacyjna przeprowadzana przez sądy administracyjne dotyczy tak wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów k.p.a. - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz ocenę materiału dowodowego. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem Organ spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, a ewentualne uwzględnienie wniosku Strony i umorzenie należności względem ZUS byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że przesłanka: - wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. dotycząca śmierci dłużnika z oczywistych względów nie wystąpiła, - określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, - wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem Strona jest wspólnikiem spółki komandytowej; - określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, - określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, - określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało dotychczas wdrożone. Rozważając istnienie normatywnych przesłanek umorzenia zobowiązań zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Organ prawidłowo ocenił, że ww. przesłanki nie odnoszą się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznaczają obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. W sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić podmiot zobowiązany możliwości dalszego prowadzenia działalności), ponieważ Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Odnośnie przesłanek normatywnych umorzenia unormowanych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny Organ zaznaczył, że okoliczności te w stosunku do Skarżącego nie zachodzą. Argumentowano, że strona złożyła dokumentację medyczną z której wynika, że Strona cierpi na zaburzenia depresyjne, od 2016 r. na boreliozę, a dodatkowo w kwietniu 2024 r. na koronowirusa. Jednak nie są to okoliczności, które w sposób definitywny eliminują Stronę z możliwości spłaty zadłużenia pomimo posiadanych schorzeń zdrowotnych, które nie wykluczają możliwości regulowania powstałego zadłużenia. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na poprawne konkluzje Organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji, że z faktu uzyskania przez Stronę uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, które to świadczenie jest właśnie przyznawane w sytuacji, gdy wnioskodawca "rokuje" na poprawę zdrowia i powrót do pracy. Innymi słowy: jest to świadczenie wypłacane nie jako ekwiwalent definitywnej i nieodwracalnej rezygnacji z pracy z przyczyn zdrowotnych zdiagnozowanych u wnioskodawcy, ale jako pomoc państwa dla osoby, które według lekarza orzecznika ZUS charakteryzuje się pozytywną prognozą na przyszłość, tj. że będzie w stanie podjąć się pracy w przyszłości. Ww. okoliczności zostały natomiast dostrzeżone w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji – rozstrzygnięcie w tym zakresie zawiera poprawną argumentację faktyczną i prawną, a wyprowadzone przez Organ konkluzje odpowiadają zasadom doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia). Z stanowiskiem tym szczególnie natomiast polemizował skarżący w uzasadnieniu skargi. Sąd nie dopatrzył się dowolności oceny przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ na podstawie dokumentów i oświadczeń przedłożonych do akt sprawy w toku postępowania, szczegółowo opisał, przeanalizował i omówił sytuację życiową i finansową Skarżącego. Poddał analizie pozyskiwane dochody w gospodarstwie domowym, zestawił je z wydatkami, a następnie odniósł je do minimum socjalnego i słusznie stwierdził, że budzą one uzasadnione wątpliwości. Natomiast Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję i dokonując analizy akt administracyjnych podzielił, w tym zakresie, wątpliwości Zakładu oraz przyjętą interpretację co do wiarygodności składanych przez Stronę oświadczeń. Mianowicie, skarżący w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego wielokrotnie zwracał uwagę na swoją bardzo trudną, a wręcz dramatyczną sytuację ekonomiczną w jakiej się obecnie znajduje zestawiając ją również ze swoją sytuacją zdrowotną. Natomiast, co trafnie dostrzegł ZUS, w złożonym oświadczeniu majątkowym brak jest zupełnie informacji o tym, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz czy osoba ta dokłada (partycypuje) w bieżącym utrzymaniu Strony. Jest to uwaga na tyle istotna, że deklarowane miesięczne wydatki Strony związane z utrzymaniem i - regulowaniem zobowiązań - przewyższają jej dochody aż o 3.183,43 zł. W aktach administracyjnych, na co zwrócono uwagę w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego, znajduje się dokument zatytułowany jako "harmonogram spłat", a także potwierdzenie wpłaty z 28 marca 2025 r. zatytułowane jako "spłata kredytu" opiewające na kwotę 2371,25 zł. Sąd dostrzega, że Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 28 lipca 2025 r. natomiast twierdziła, że – cyt. "wydatki finansuje z rosnącego zadłużenia w rachunku bieżącym w banku [...]" (dotyczy spłaty kredytu, który został udzielony przez bank ok. 8 lat temu, gdy zdolność kredytowa Skarżącego była pozytywna), przy czym równocześnie twierdzi, że: "nie mam obecnie środków na wykup leków i wizyty lekarskie oraz żywność, które pokrywam z rosnącego zadłużenia w postaci kredytu w rachunku bieżącym w banku [...]". Na powyższe okoliczności Skarżący przedkłada m.in. zaświadczenia z banku – koszty obsługi w rachunku bieżącym. Natomiast jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji ww. okoliczności oraz dokonana ocena dokumentów złożonych przez Stronę budzą wątpliwości Organu. Mianowicie, o ile uznać twierdzenia Strony za wiarygodne to trzeba zwrócić uwagę, że nie ma środków na bieżące utrzymanie, wyżywienie, a nawet lekarstwa, jednak dokonuje spłat kredytu – czego potwierdzeniem jest właśnie wpłata 2371,25 zł na rzecz banku - jaki Strona zawarła około 8 lat wcześniej. Zdaniem Sądu, o ile sytuacja ekonomiczna jest tak bardzo trudna jak deklaruje ją Skarżący to powinien był zwrócić się do banku o prolongowanie spłaty kredytu, o jej czasowe odroczenie, czego jednak nie wykazuje, a środki w rachunku bieżącym (kredyt odnawialny w rachunku) przeznaczyć w pierwszej kolejności na zakup potrzebnych lekarstw i wyżywienia (są to zdaniem Sądu kwestie priorytetowe). Poza tym o ile skarżący twierdzi, że skutecznie korzysta z "kredytu odnawialnego w rachunku" (vide: wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) to znaczy, że zdaniem banku komercyjnego właśnie - rokuje - na jego spłatę w bliższej lub dalszej perspektywie czasowej (gdyby było inaczej bank komercyjny zawiesiłby tego typu produkt kredytowy). Zresztą do podobnych konkluzji dochodzi również ZUS twierdząc, że z dokumentacji złożonej do akt administracyjnych (pomimo deklarowanej choroby i trudnej sytuacji ekonomicznej) Skarżący prognozuje, że w przyszłości będzie mógł choćby w części spłacać zadłużenie – podobnie jak spłaca kredyt zaciągnięty około 8 lat temu wobec banku komercyjnego (vide: spłata kredytu – potwierdzenie wpłaty z 28 marca 2025 r.). Sąd przy tym w pełni aprobuje ocenę Zakładu co do tego, że zobowiązania prywatne nie mają priorytetu wobec należności publicznoprawnych wobec ZUS, czy urzędu skarbowego. Podkreślić należy w tym miejscu, że nawet brak środków na jednorazową spłatę należności oraz aktualne trudności w jej spłacie nie mogą przesądzać o konieczności umorzenia należności, która jest najdalej idącą formą ulgi (por. wyrok WSA w Opolu z 6 grudnia 2017 r., I SA/Op 302/17, Legalis nr 1700034). Poza tym, jak zaznaczono już wyżej, Skarżący w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym pominął informacje o swojej żonie. Tymczasem w judykaturze wskazuje się, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.). Obowiązki te poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o. wygasają jedynie w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód bądź sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). To oznacza, że tak długo jak długo trwa małżeństwo małżonkowie niezależnie od panujących między nimi stosunków (w tym w sytuacji powoływanej przez Skarżącego – tzw. separacji faktycznej) – tworzą rodzinę, której dochód ustala się uwzględniając dochody wszystkich jej członków. Obowiązek pomocy, o którym mowa w art. 23 k.r.o. istnieje tak długo jak długo trwa małżeństwo. W tym stanie rzeczy nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu trudnej sytuacji materialnej Skarżącego. Podkreślić należy, że to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu składek ma wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Skoro zobowiązana ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na niej, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2019 r., I GSK 980/18). Sąd podziela stanowisko ZUS, zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia Skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez Organ prawa poprzez uznanie, że Skarżący nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. W konsekwencji prawidłowo ZUS odmówił umorzenia należności. Sąd nie dostrzegł, aby dokonana przez ZUS ocena materiału dowodowego była arbitralna lub naruszała zasady oceny dowodów objęte przepisami wymienionymi w pkt 2 petitum skargi (m.in. art. 77 § 1 k.p.a.; art. 80 k.p.a.). Uzasadnienie kontrolowanej decyzji, zdaniem Sądu, zawiera prawidłową, pełną argumentację co do przyczyn, dla których Zakład nie uznał – w tej sprawie – za zasadne umorzenie należności publicznoprawnych. Organ administracji dokonał konkretyzacji sprawy, tj. uwzględnił dokumenty przedstawione przez Stronę w toku postępowania administracyjnego oraz je rozważył, a także dał temu wyraz w prawidłowo sformułowanym uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja, wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu w skardze, nie jest arbitralna (dowolna), lecz zawiera rzetelne odniesienie się do stanowiska Strony; jak również zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Organ odmawiając umorzenia uznał, że na obecnym etapie postępowania umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym, a sama Strona "rokuje" możliwość poprawy – czego wyrazem stanowi m.in. fakt, że Strona spłaca kredyt. Dlatego też nie można na tym etapie postępowania wykluczyć, że Strona jest zupełnie pozbawiona możliwości jakichkolwiek spłat na rzecz ZUS, tym bardziej, ze ustawa u.s.u.s. zawiera również inne ulgi np. możliwość rozłożenia długu na raty. Mając na względzie wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.