III SA/Gl 1094/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 250 złotych (słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Strona skarżąca – K. G. reprezentowana przez adwokata W.J. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej pismem z dnia [...]r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając złożony wniosek K.G. podniósł, iż od stycznia 2011 r. jest bez pracy, a w dniu [...] r. wydano w stosunku do niego orzeczenie o uznaniu za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku. Od czerwca 2012 r. składający wniosek utracił prawo do pobierania zasiłku, który był jedynym środkiem utrzymania i od tej pory nie posiada żadnego źródła dochodu. Podkreślił, iż został zwolniony od wpisu w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 284/14 i 285/14, 744/14 i 504/12. Oświadczył, że zwolniono go również w sprawach III SA/Gl 1094/14 i 125/14. Skarżący zwrócił jednocześnie uwagę, że do sprawy I SA/Gl 284/14 zakończonej postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r. nadesłał już wszelkie dokumenty, obrazujące jego trudną sytuację materialną. W jego ocenie Sąd dysponuje w pełni aktualną dokumentacją obrazującą jego aktualny stan majątkowy. W przedłożonego urzędowym formularzu skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką I. G., która pobiera rentę w wysokości [...] zł – jest to jedyny regularny dochód miesięczny w gospodarstwie domowym wnioskodawcy. Oświadczył, iż jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: czynsz ([...] zł); gaz ([...] zł); prąd ([...]zł); telefon ([...] zł). Z uwagi na wiek i stan zdrowia matki strony, jest ona zmuszona regularnie kupować lekarstwa, co generuje miesięcznie koszty rzędu [...] zł. Nadto, wnioskodawca musi uiszczać zaległe należności za telefony firmowe, w czym korzysta z pomocy finansowej matki (około [...]–[...] zł). Skarżący posiada dwa stare samochody, których, wg swojego oświadczenia nie może zbyć, ponieważ są one zajęte, a rocznie musi płacić składki OC (łącznie [...] zł rocznie). W tym przypadku również matka pomaga skarżącemu finansowo. Wnioskodawca stwierdził, że do "życia", po uregulowaniu powyższych opłat pozostaje kwota [...] zł, a więc niecałe 300 zł na osobę miesięcznie. Strona nie jest w stanie uiścić wpisu. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe ze swoją matką I. G. Strona mieszka w mieszkaniu spółdzielczym o powierzchni [...] m2, a jego udział w spółdzielczym prawie do tego lokalu wynosi [...]. Jedynym źródłem dochodu w tym gospodarstwie domowym jest renta matki skarżącego – [...] zł netto miesięcznie. Matka jest jednak chora i jest ona osobą niepełnosprawną. K. G. oświadczył, że nie posiada żadnych innych ruchomości, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...]r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznanie prawa pomocy Stronie skarżącej. Pismem z dnia [...] r. Strona skarżąca złożyła sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sadowego wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pełnomocnik K. G. stwierdził, że Sąd dysponuje wyczerpującą i przede wszystkim aktualną dokumentacją obrazującą stan majątkowy Skarżącego. Podniósł, iż kondycja finansowa K. G. od lutego 2015 r. nie uległa zmianie, a w szeregu postępowań przed WSA w Gliwicach Skarżący został zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami – zwanej dalej P.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem odnosząc się do wniosku K. G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Strona skarżąca domagająca się zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinna przedstawić swoją sytuacje materialną wnikliwie i poprzeć ją stosowną dokumentację źródłową, aby możliwa była ocena sytuacji materialnej Strony w sposób wolny od wątpliwości. Zdaniem Sądu dokumentacja zgromadzona w niniejszej sprawie nie pozwala na taka ocenę. Nieznane są bowiem powody, dla których skarżący nie jest od dłuższego czasu zarejestrowany jako osoba bezrobotna, chociaż wciąż ma pozostawać bez zatrudnienia, i to mimo swoich wysokich kwalifikacji zawodowych. Nadto Sąd mając na uwadze ogół postępowań w zakresie wniosków o przyznanie prawa pomocy toczących się przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Gliwicach z inicjatywy Strony skarżącej (III SA/Gl 125/14, I Sa/Gl 504/12, I SA/Gl 744/14) uznał, iż sytuacja materialna K. G. powinna być badania z uwzględnieniem stanu majątkowego jego żony, pomimo jego oświadczenia, że nie zamieszkuje z żoną. Małżeństwo nadal trwa, a małżonkowie nie mogą czuć się zwolnieni ze związanych z tym powinności, polegających m.in. na wspólnym ponoszeniu ciężarów finansowych i wzajemnej pomocy materialnej. Podkreślić trzeba, że łączą ich nadal realne więzi majątkowe. Dowodzi tego m.in. to, że pełnomocnik skarżącego przedstawił dokumenty, które dotyczą wyłącznie jego żony (wyciąg z jej rachunku bankowego, potwierdzenia wypłaty jej wynagrodzenia). Małżonkowie, jak ustalono w postępowaniach we wspomnianych sprawach, dokonują wspólnie niektórych czynności, tj. darowizny nieruchomości na rzecz dzieci, są też zobowiązani solidarnie do spłaty kredytów, a także do uiszczenia niektórych kosztów sądowych. Podtrzymać wypada pogląd, że dzieci skarżącego są w szczególny sposób zobowiązane do finansowego wspierania rodziców jako obdarowani, na co trafnie zwrócił uwagę referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 125/14. Nadto w niniejszej sprawie K.G. postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. został zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 500 zł, a po doręczeniu odpisu tego postanowienia jego pełnomocnikowi wymagana kwota został uiszczona bez odrębnego wezwania. Zauważyć należy również, iż od skargi kasacyjnej skarżący uiścił wpis w kwocie 100 zł, a wniosek o prawo pomocy został złożony dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Sąd stanął na stanowisku, iż zwolnienie wnioskującego od całości kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie, nie jest zasadne, skoro okoliczności przywołane w złożonym w niej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uległy istotnej zmianie w stosunku do stanu faktycznego ustalonego we wskazanych wyżej sprawach. Konkludując, Sąd uznał, że Strona skarżąca powinna być w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, co stanowi w istocie 0,28 % kwoty, którą K. G. zobowiązany byłby uiścić w przypadku, gdyby całkowicie odmówiono uwzględnienia jego wniosku. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić Skarżącego oraz jego rodziny na uszczerbek w utrzymaniu koniecznym. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.