III SA/Gl 1110/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2018 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W treści skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku "A" sp. z o.o. w W. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr skarżąca stwierdziła, że utraciła płynność finansową i jest aktualnie na granicy upadłości. Rachunki bankowe spółki są zajęte przez komorników – w efekcie spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych, a w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości (-) [...] zł. Strona oświadczyła, że na jej stałe, miesięczne wydatki składają się następujące kwoty: [...] zł (księgowość) i [...] zł (biuro). Z kolei zobowiązania spółki zamykają się w kwocie (-) [...] zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 2 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o wykazanie aktualnego stanu rachunków bankowych spółki oraz nadesłanie sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona stronie skarżącej w dniu 18 lutego 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Przesyłkę odebrał upoważniony do odbioru korespondencji pracownik skarżącej. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżąca była wzywana. Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się de facto w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2018 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres skarżącej spółki. Przesyłka zawierająca to wezwanie została skutecznie doręczona w dniu 18 lutego 2018 r. Nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana. Referendarz stwierdził, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym. Od postanowienia tego został wniesiony sprzeciw, w którym domagano się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub ewentualnie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu podjęta została polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Zasadniczy wniosek skarżącego zdaje się być zawarty w sformułowaniu: "stanowisko referendarza jest nietrafne i nie zasługuje na uwzględnienie". Wskazano również, że sytuacja skarżącej spółki uległa jeszcze drastycznemu pogorszeniu i nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe. Strona skarżąca uważa, że wykazała swoją sytuację majątkową i finansową. Na poparcie swoich oświadczeń skarżąca spółka również nie załączyła do sprzeciwu żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a stanowisko referendarza w zakresie przyjętych podstaw odmowy przyznania prawa pomocy było prawidłowe i uzasadnione. Sąd nie dopatrzył się również w złożonym sprzeciwie jakichkolwiek nowych okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia, poza gołosłownym stwierdzeniem, że strona skarżąca wykazała, iż ze względu na trudną sytuację finansową spółki nie dysponuje dostatecznymi środkami na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca spółka nie przedłożyła do akt sprawy ani jednego dokumentu finansowego, więc trudno dać wiarę twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, że wykazała swoją aktualną sytuację ekonomiczną. Strona skarżąca poprzez swoje zachowanie (a właściwie zaniechanie) wprost uniemożliwiła referendarzowi oraz Sądowi uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedłożenie pełnej dokumentacji obrazującej sytuację finansową skarżącej spółki, szczególnie na wezwanie referendarza, jest koniecznym warunkiem wykazania, że strona zasługuje na pomoc w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można zatem przyjąć, iż strona skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Po ponownej analizie całokształtu sprawy dotyczącej wniosku skarżącej spółki dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania radcy prawnego z urzędu Sąd uznał, że referendarz właściwie dokonał analizy złożonego wniosku i słusznie odmówił "A" sp. z o.o. w W. przyznania prawa pomocy. Sąd nie dopatrzył się w sprzeciwie okoliczności przemawiających za jego uwzględnieniem, brak jest zatem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania prawa pomocy.