III SA/Gl 1112/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu do zwrotu podatku postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. Pismem z [...] r. "A" Sp. z o.o. w W. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł wynikającej z deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7K za III kwartał 2015 r. do czasu zakończenia czynności wyjaśniających, tj. do dnia [...] r. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. Nie posiada żadnych składników majątku ani środków pieniężnych. W ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę rzędu 1.142.381,33 zł. Natomiast jej zobowiązania wobec dostawców, na dzień złożenia urzędowego formularza, wynosiły 726.654,94 zł. Z kolei należne podatki i składki ZUS kształtowały się na poziomie 41.856,99 zł, podczas gdy stałe wydatki za usługi księgowe i utrzymanie biura zamykały się w kwocie 750 zł. W związku z tym, że dane podane przez Spółkę były niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z [...] r. wezwano ją do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez nadesłanie: - wyciągów bądź wydruków z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - zeznania podatkowe za 2016 r.; - sprawozdania finansowe za 2016 r. (tj. bilans, rachunek zysków i strat oraz informacje dodatkowe), a także bilansu wraz z rachunkiem zysków i strat na dzień sporządzenia urzędowego formularza; - deklaracji VAT, ewidencji środków trwałych oraz raportów kasowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwanie to, choć zostało prawidłowo doręczone pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej spółce prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżąca Spółka nie wykonała wezwania z [...] r. , czyli nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej sytuację finansową, w której się znajduje. Dotyczy to zarówno zeznania podatkowe za 2016 r., raportów kasowych Spółki za ostatni kwartał oraz deklaracji VAT z tego okresu. Podobnie sprawozdanie finansowe za 2016 r. (tj. bilans, rachunek zysków i strat na dzień sporządzenia urzędowego formularza nie zostały przedłożone, choć mają istotne znaczenie w sprawie. Zdaniem referendarza sądowego pozwoliłyby na weryfikację złożonego oświadczenia którego dane budzą wątpliwości, gdyż wskazują na wysokość stałych wydatków, jakie Spółka winna ponosić bez podania źródeł z których są finansowane, albowiem poza deklarowaną stratą, nie poinformowano o wypracowanym przychodzie. Zdaniem referendarza inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciążą właśnie na wnioskodawcy. Dlatego też referendarz sądowy uznał, że dopóki skarżąca Spółka nie nadeśle żądanych dokumentów źródłowych jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Swoja decyzję poparł na ugruntowanym orzecznictwem, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NS z 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ113/06, i FZ 128/06, a także z dnia 29 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FZ651/06 oraz z 22 listopada 2007, sygn. akt II FZ 531/07 oraz z 15 grudnia 2008 r. r., sygn. akt II FZ 561/08. Od postanowienia tego został wniesiony sprzeciw, w którym domagano się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że Spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub ewentualnie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że nie spełnia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w tym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu podjęta została polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Zasadniczy wniosek skarżącego zdaje się być zawarty w sformułowaniu: "stanowisko referendarza jest nietrafne i nie zasługuje na uwzględnienie". Zdaniem skarżącej, jej sytuacja ekonomiczno – finansowa jest trudna, a Spółka nie posiada i nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Spółka zaznaczyła, że jej sytuacja finansowa uległa drastycznemu pogorszeniu i nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe. Ponadto zwróciła uwagę, że wobec jej działalności gospodarczej występują liczne zajęcia komornicze, które jeszcze bardziej pogłębiają beznadziejną sytuację finansową skarżącej. Podkreślił, że referendarz sądowy jest w błędzie sądząc, że wysokość wydatków wprost wskazuje na ich bieżące regulowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej Spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto jedynie ogólną polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, poczynionymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej przez siebie analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącą Spółkę. Na koniec Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącej należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca Spółka wezwana do uzupełnienia oświadczenia powinna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na to wezwanie oznacza, że skarżąca Spółka nie wykazała wystąpienia w jej sytuacji przesłanki przyznania mu prawa pomocy. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jego otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niego informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Brak reakcji na wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącej Spółki. Tym samym, nie można stwierdzić czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zasadnie zatem referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie udokumentowała w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, czym pozbawił możliwości wnikliwej oceny, a w konsekwencji przyznana jej prawa pomocy. Zatem za usprawiedliwioną należy uznać ocenę referendarza sądowego, że przedstawione przez skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skoro zatem skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, z powodu których nie jest w stanie wygospodarować należnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie, to uznać należało, że nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.