III SA/Gl 1114/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Firmy "A" Sp. z o.o. w Z na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) skarżąca spółka Firma "A" z siedzibą w Z zwróciła się do tut. Sądu o zwolnienie z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał wymogom przewidzianym w ustawie, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącą spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, wg ustalonego wzoru, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – PPPr - w zakresie obejmującym zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu podniesiono, iż działalność spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wskazano, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K zablokowano wszystkie konta bankowe spółki uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Jednocześnie w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano kserokopie następujących dokumentów: - deklarację VAT-7 za [...] r., gdzie wykazano podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł; - raporty kasowe za okres od [...] do [...] r.; - księgi wieczyste z [...] r. i [...] r. dot. kompleksu biurowo-hotelowego w B o wartości [...] zł oraz stacji paliw w J o wartości [...] zł, które z uwagi na sytuację finansową skarżącej nie mogą zostać uaktualnione; - postanowienie z dnia [...] r. w sprawie umorzenia postępowania wobec bezskuteczności egzekucji; - zawiadomienie z dnia [...] r. o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w B; - zeznanie podatkowe CIT-8 za [...] r., gdzie wykazano przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i stratę w kwocie [...] zł; - postanowienie z dnia [...] r. w przedmiocie oddalenia wniosku o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w J prowadzi księgę wieczystą KW [...]. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że "nie otrzymuje wyciągów od banków" w związku z tym nie jest możliwe ich nadesłanie. "Prawdopodobnie jej rachunki zostały zlikwidowane". Nie może też przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na fakt, iż ta została zatrzymana w czasie przeszukania firmy w dniu [...] r. przez funkcjonariuszy CBŚ w K. Ponadto powołała się na postanowienie tut. Sądu z dnia [...] r. sygn. akt III SA/Gl 1465/06 w sprawie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, które – w jej ocenie – ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, albowiem zapadło w analogicznej sytuacji finansowej i możliwościach płatniczych. Niezależnie od powyższego do akt o sygn. III SA/Gl 648/07 skarżąca nadesłała kserokopie jeszcze innych dokumentów źródłowych, które wykorzystano w niniejszej sprawie, tj.: - sprawozdanie finansowe za [...] r. wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową; - raporty ZUS dot. zatrudnienia; - deklaracje VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, gdzie wykazano podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł; - postanowienie Sądu Rejonowego w J z dnia [...] r. oddalające skargę dłużnika na czynności komornika; - pismo z dnia [...] r., z treści którego ustalono, że nie posiada ona żadnych kredytów bankowych. Od [...] r. jeden z wierzycieli pożycza skarżącej kwotę [...] zł miesięcznie z oprocentowaniem [...]% dziennie i miesięczną kapitalizacją odsetek do czasu prawomocnego zwrotu podatku VAT. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek, stąd ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Tymczasem skarżąca – pomimo wezwania – do dnia dzisiejszego nie nadesłała aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości, podczas gdy dokumenty te mają istotne znaczenie w sprawie. Ich brak nie pozwala bowiem rozwiać pojawiających się wątpliwości co do skali obciążeń należących do spółki nieruchomości, na których ustanowiono hipoteki. Z przedłożonych do akt odpisów z ksiąg wieczystych z lat [,,,] i [...] wynika wszakże, iż obciążenia niektórych nieruchomości były niższe aniżeli ich sporna wartość. Dotyczy to w szczególności nieruchomości z posadowionymi na nich stacjami benzynowymi (vide: nieruchomość położona w Z). Powyższa okoliczność sprawia, iż niezbędne jest ustalenie czy i w jaki sposób ten stan rzeczy uległ zmianie. Zważywszy, iż fakt obciążenia nieruchomości hipoteką nie wyklucza możliwości korzystania z nich i uzyskiwania dodatkowych dochodów. Podobnie bierna postawa skarżącej w zakresie uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy w postaci nadesłania wyciągów z jej rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy albo też zaświadczenia o ich zajęciu lub likwidacji z całą pewnością nie stanowi okoliczności pozwalającej uznać, iż wnioskodawca wykazał istnienie przesłanki warunkującej przyznanie dobrodziejstwa procesowego jakim jest niewątpliwie instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestii tych nie wyjaśniają przecież przedłożone do innych akt (vide: sygn. III SA/Gl 1534/06) kopie wyciągów oraz zajęć z posiadanych rachunków bankowych, skoro ostatnie z nich obejmują okres od [...] r. do [...] r. i nie pozwalają z taką dozą pewności jak żądane zaświadczenia ustalić sytuacji na rachunkach, w tym stwierdzić czy ich zajęcie jest nadal aktualne. Brak współpracy oraz nieścisłości w składanych pod odpowiedzialnością karną oświadczeniach w tym zakresie skłania do bardziej wnikliwego rozważenia sytuacji majątkowej skarżącej spółki. Analiza porównawcza złożonych dotychczas wniosków o przyznanie prawa pomocy nie zawsze pokrywała się bowiem z nadesłaną w późniejszym okresie dokumentacją źródłową (vide: rubryka 9 formularza w aktach o sygn. III SA/Gl 1534/06, gdzie stan środków na rachunkach bankowych spółki wynosił – według oświadczenia – [...] zł, podczas gdy z treści nadesłanego do akt o sygn. III SA/Gl 648/07 sprawozdania finansowego za [...] r., na którego sporządzenie skarżąca – jak twierdziła – nie posiadała funduszy wynika, że środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych na koniec roku wynosiły [...] zł). Stąd zawarte w piśmie z dnia [...] r. oświadczenie skarżącej jakoby w chwili obecnej "jej rachunki bankowe zostały prawdopodobnie zlikwidowane", a wyciągi nie były dostarczane przez bank – jako gołosłowne - nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Jednocześnie twierdzenie, iż aktualna ewidencja środków trwałych nie może być przedłożona z uwagi na fakt jej zatrzymania przez funkcjonariuszy CBŚ w K, także nie zasługiwało na uwzględnienie. Podniesiona okoliczność miała bowiem miejsce - jak wskazano - w czasie przeszukania firmy w dniu [...] r., a zatem nie mogła mieć wpływu na prowadzenie aktualnej ewidencji obejmującej dalszy okres, jak również rok [...]. Powyższe wątpliwości jakie można powziąć w tym zakresie wykluczają poczynienie jednoznacznych ustaleń mogących stanowić podstawę przyznania prawa pomocy. Ponadto fakt, iż skarżąca po raz kolejny ograniczyła się do nadesłania tych samych dokumentów źródłowych (obrazujących jej sytuację majątkową z lat ubiegłych), które wielokrotnie przedkładała w innych zawisłych w tut. Sądzie sprawach w przedmiocie prawa pomocy, gdzie z uwagi na ich nieaktualność uznawano je za niewystarczające do uwzględnienia złożonych przez nią wniosków, przemawiał za stwierdzeniem, iż jej obecny wniosek również i z tego powodu nie zasługuje na uwzględnienie. Podobnie okoliczność, iż w ostatnim okresie Sąd kilkakrotnie przychylił się do wniosku skarżącej nie mogła być brana pod uwagę. Orzeczenia te choć niewątpliwie korzystne dla strony zachowują bowiem moc wiążącą jedynie w tych sprawach, w których je wydano. Co więcej stanowią one odstępstwo od pewnej linii orzeczniczej jaka zarysowała się dotychczas w jej sprawach (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 651/06 niepubl. i postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt I FZ 292/07 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I FZ 434/07 niepubl.). Zauważyć w tym miejscu również należy, iż rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie dostępu do Sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka nie wykazała jednak, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, choć niewątpliwie jest - podobnie jak większość podmiotów prowadzących działalność gospodarczą - w trudnej sytuacji finansowej czego dowodem są chociażby prowadzone postępowania egzekucyjne oraz postanowienia komorników o umorzeniu tych postępowań. Jednakże dokumenty te nie mogą być przesądzające, co więcej nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od innych dowodów oraz okoliczności sprawy. Przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a przychód za [...] r. wynosił [...] zł stanowiłoby bowiem rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Ponadto okoliczność, iż skarżąca mimo trudności finansowych nadal funkcjonuje w obrocie, albowiem nie zaprzestała prowadzonej działalności gospodarczej, co więcej posiada też zdolność kredytową i pozyskuje stosowne środki pieniężne (vide: raporty kasowe za [...] i [...] r. oraz oświadczenie strony, iż jeden z wierzycieli pożycza jej miesięcznie kwotę [...] zł) przemawia za odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Ta nie będzie bowiem stanowić ograniczenia jej prawa do Sądu. Tym bardziej, że z przedłożonych przez stronę deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, gdzie wykazano podstawę opodatkowania w kwocie [...] zł i [...] zł oraz zeznania CIT-8 wynika, że wykazana w [...] r. strata z działalności nie jest spowodowana nierentownością czy brakiem popytu na usługi, które skarżąca spółka świadczy. Wręcz przeciwnie wysokość ponoszonych kosztów uzyskania przychodu (tj. [...] zł) daje podstawy przypuszczać, iż nieracjonalne gospodarowanie środkami spółki prowadzi do takiego stanu sprawy (por. wprowadzenie do sprawozdania finansowego za [...] r., gdzie podkreślono, iż "nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności spółki"). Również fakt, iż w [...] r. skarżąca spółka osiągnęła w swojej działalności znaczny przychód oraz dokonała niewspółmiernie wysokich wydatków przemawia za stwierdzeniem, iż jest w stanie ponieść należne koszty sądowe. W ocenie rozpoznającego wniosek nic bowiem nie stało na przeszkodzie, aby w strukturze tych wydatków znalazły się także wydatki dotyczące postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechny jest wszakże pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Od przedsiębiorców prowadzących działalność wymaga się przecież przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, albowiem prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Stosownie bowiem do art. 200 ustawy p.p.s.a. w razie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia jej skargi wszelkie poniesione przez nią opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 156/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.). Wobec powyższego działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.