III SA/Gl 112/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. V. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.000,00 zł, skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. Powyższy powtórzyła na druku urzędowego formularza, gdzie oświadczyła, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z 18-letnim synem, 17-letnią córką oraz partnerem, z którym pozostaje w nieformalnym związku. Poza domem o pow. ok. [...] m2 i działką o pow. [...] arów innych składników majątku nie posiada. Jej miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin (1/8 etatu) wynoszą ok. 200,00 zł plus świadczenie wychowawcze na drugie dziecko rzędu 500,00 zł. Tymczasem wydatki związane z bieżącym utrzymaniem kształtują się na poziomie ok. 1.000,00 zł. Pokrywa je z pomocą swojego partnera, którego dochody z tytułu pobieranej renty wynoszą ok. 600,00 zł, podczas gdy dochód z prowadzonej działalności gospodarczej to kwota ok. 900,00 zł, po opłaceniu wszelkich wydatków związanych z jej funkcjonowaniem. Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia 31 marca 2017 r. wezwano skarżącą do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez nadesłanie: - wyciągów lub wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej partnera obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii składanych przez skarżącą i jej partnera za 2015 r. i 2016 r. zeznań podatkowych; - odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - zaświadczenia o wysokości pobieranego przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy wynagrodzenia za pracę ze wskazaniem w jaki sposób to jest wypłacane (gotówką w kasie czy przelewem na podany rachunek bankowy); - dokumentów źródłowych wskazujących, że starszy syn kontynuuje naukę, a na córkę pobierane jest świadczenie wychowawcze w kwocie 500,00 zł; - wydruków z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych potwierdzających posiadany majątek (vide: rubryka nr 7.1 formularza); - dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość zadeklarowanych w rubryce nr 10 formularza miesięcznych dochodów partnera zarówno z działalności gospodarczej jak i z renty (np. wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatni kwartał oraz decyzję o przyznaniu świadczeń rentowych); - faktur VAT, rachunków lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków; - wydruku z CEIDG potwierdzającego fakt zaprzestania prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono pod wskazany adres 13 kwietnia 2017 r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć strona. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca do dnia dzisiejszego nie wykonała wezwania z 31 marca 2017 r., to jest nie nadesłała dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację złożonego oświadczenia, którego celem było ustalenie, czy w tym konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać, że wsparcie ze strony partnera pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym (związane z zapewnieniem środków utrzymania) pozwoli stronie zobowiązanej do poniesienia kosztów postępowania na poczynienie oszczędności na poczet występujących w sprawie kosztów sądowych, co niewątpliwie ma znaczenie z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. Instytucja ta jest bowiem przewidziana jedynie dla osób ubogich, a ustalenie, czy z taką osobą mamy do czynienia w niniejszej sprawie powinno być poprzedzone wnikliwą analizą sytuacji majątkowej i rodzinnej, dokonanej nie tylko w oparciu o złożone oświadczenia, ale i dokumenty nadesłane w toku postępowania, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w treści formularza nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Konieczna jest spójna argumentacja poparta stosownymi dokumentami pozwalającymi na jednoznaczne ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych strony skarżącej. Samo stwierdzenie jakoby z uwagi na niskie dochody przyznano skarżącej na drugie dziecko dodatkowe świadczenie z rządowego programu rodzina 500+ nie jest wystarczające. Nie tylko z tego powodu, że świadczenie to przyznawane jest bez względu na kryterium uzyskiwanych dochodów, ale również dlatego, że skarżąca – jak wskazano w treści wniosku - jest właścicielem domu o pow. ok. [...] m2 oraz działki o pow. [...] arów, a zatem nie kwalifikuje się do osób ubogich. Wprawdzie jej wynagrodzenie za pracę w firmie, którą jednoosobowo prowadzi jej partner wynosi ok. 200,00 zł. Niemniej jednak jego wysokość wynika z zatrudnienia na 1/8 etatu. A ponieważ w treści wniosku wydatki związane z koniecznym utrzymaniem oszacowane zostały na kwotę przekraczającą uzyskiwane przez skarżącą dochody, przyjąć należało, że te pokrywa partner z posiadanych dochodów. Dlatego też pismem z dnia 31 marca 2017 r. zobowiązano skarżącą do nadesłania zeznania podatkowego partnera za 2015 r. i 2016 r. oraz dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość zadeklarowanych w rubryce nr 10 formularza dochodów z pobieranej przez partnera renty (to jest decyzję o jej przyznaniu) oraz z prowadzonej działalności gospodarczej (to jest wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatni kwartał). Te jednak nie zostały do dnia dzisiejszego nadesłane. Podobnie jak zaświadczenie o zarobkach skarżącej, jej zeznanie podatkowe za lata 2015/2016, wyciągi z rachunku bankowego, wydruki z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych czy opłaty za tzw. media, których uzyskanie nie wymaga większego wysiłku. Ponieważ uchylono się od ich przedłożenia, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Bo skoro skarżąca nie wykazała się chęcią współpracy, albowiem do dnia dzisiejszego nie odpowiedziała na wezwanie referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to brak było podstaw aby przyjąć jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających aktualną sytuację finansową skarżącej, w której się znajduje musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca poprzestała jedynie na podanych w treści wniosku wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To z kolei oznacza, że dopóki skarżąca nie nadeśle żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających jej obecną sytuację finansową jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że to od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.