III SA/Gl 1122/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy; Prawomocnym postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej 2000 zł. Skarżąca uiściła wówczas wpis sądowy określony w wysokości wynikającej z zakresu zwolnienia, wskazanego w rzeczonym postanowieniu. Wskutek ponownego wniosku I. N., postanowieniem z dnia 18 lutego 2008 r., działając w oparciu m.in. o art. 164 i 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ramach uzasadnienia tamtego orzeczenia podkreślono, że skarżąca nie wykazała, iż doszło w jej przypadku do pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęła do Sądu skarga kasacyjna pełnomocnika skarżącej od wyroku tut. Sądu z dnia 28 listopada 2008 r., mocą którego oddalono skargę I. N. W tych ramach nadesłano do Sądu nadto urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca – ponownie w tej sprawie – zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotowała, że w chwili obecnej wraz z najbliższą rodziną pozostaje na utrzymaniu jej rodziców. Miesięczne koszty mieszkania, energii i gazu oraz wydatki na najskromniejsze wyżywienie oraz zaspokojenie minimalnych potrzeb rodziny, jak również wydatki związane z utrzymaniem i wychowanie nieletniego dziecka starają się pokrywać jej rodzice. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości ani ruchomości nadających się do zbycia. Odnotowała dalej, że nie posiada żadnych akcji ani obligacji Skarbu Państwa. Nie dysponuje również jakimikolwiek innymi ruchomościami w postaci obrazów lub antyków, które nadawałyby się do spieniężenia i opłacenia kosztów sądowych. Mąż skarżącej jest w chwili obecnej bezrobotny bez prawa do zasiłku. I. N. pełni zaś funkcję [...] zarządu w "A" Sp. z o.o., jednak nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Skarżąca zaakcentowała dalej, że prowadzona przez nią uprzednio działalność gospodarcza, tj. "B", została całkowicie zablokowana. Firma nie prowadzi działalności gospodarczej albowiem cała dokumentacja, środki, rachunki bankowe zostały zajęte i zatrzymane przez prokuraturę i przekazane do postępowania w Sądzie Okręgowym w K. (sygn. akt [...]). Dokonawszy wstępnej analizy wniosku co do jego treści, pismem z dnia 30 marca 2009 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łącza te osoby ze skarżącą, 2) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia te winny zawierać adnotację o formie wypłaty wskazanych świadczeń, tj. przelew, wypłata gotówkowa w kasie, inne), 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, w szczególności w Bank "C", i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania niniejszego wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym. W przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym. W przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przesłać informacje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w postaci PIT-11, 6) przedłożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy po dniu otrzymania wezwania, potwierdzającego, że małżonek skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zaświadczenie winno zawierać informacje o ilości proponowanych małżonkowi miejsc pracy), 7) wykazanie za pomocą stosownych dokumentów okoliczności likwidacji "B" I. N. W tych ramach należy przedstawić między innymi kopię zawiadomienia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o likwidacji działalności gospodarczej oraz wyjaśnić, jak przedstawia się po likwidacji tej działalności sytuacja prawna nieruchomości, na której ta działalność była prowadzona, 8) wyjaśnienie, jak przedstawia się sytuacja mieszkaniowa skarżącej i jej rodziny, tj. jaki lokal mieszkalny i na podstawie jakiego tytułu prawnego ona zajmuje – należy w tym celu nadesłać w szczególności odpisy z ksiąg wieczystych, umów najmu itp. Wyjaśnienia te powinny zawierać informację o tym, komu przysługuje taki tytuł do nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] – w razie utraty tego tytułu przez skarżącą, jej małżonka lub syna, należy tę okoliczność wykazać, przedkładając np. odpis umowy sprzedaży itp., 9) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., woda, telefon; decyzji dot. podatku od nieruchomości, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu ww. opłat należy przedłożyć na tę okoliczność stosowne zaświadczenie, 10) nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez stosowny organ, potwierdzającego, że zajęcia majątku skarżącej, zwłaszcza udziałów w Spółce z o.o. "B" oraz jej samochodu, są nadal aktualne, 11) przedstawienie dokumentacji dotyczącej aktualnej sytuacji finansowej Sp. z o.o. "B", m.in. sprawozdania finansowego za rok 2007 i 2008, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, raportu kasowego za ten okres oraz deklaracji na podatek dochody za rok 2007 i 2008. W omówionym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżąca nadesłała plik dokumentów, w tym: tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego (umowa najmu; czynsz najmu – [...] zł), zaświadczenia o zameldowaniu członków jej rodziny, zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2007 (łączny dochód brutto – [...] zł) oraz informację PIT-11 o dochodach męża skarżącej w okresie od [...] r. do [...] r. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca wyjaśniła dodatkowo, że posiadane przez nią rachunki bankowe zostały zajęte przez prokuraturę i urząd celny. Podobnie dokumentacja "B" I. N." została zabezpieczona. Skarżąca dodała przy tym, że działalność firmy została zlikwidowana w [...] r. W dalszej kolejności skarżąca zeznała, że również dokumentacja dotycząca zakończenia tejże działalności znajduje się obecnie w Sądzie Okręgowym w K. I. N. oświadczyła dalej, że od [...] r. nie jest [...] zarządu Spółki z o.o. "B". Podniosła nadto, że na dzień [...] r. nie zostało sporządzone jeszcze zeznanie podatkowe za rok 2008 r. Skarżąca zobowiązała się jednak, że do dnia [...] r. prześle takowe do Sądu. Zeznanie podatkowe nie wpłynęło do Sądu do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, że na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego Sąd uznał, iż skarżąca może korzystać z prawa pomocy tylko i wyłącznie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 2.000,00 zł, oraz że postanowienie podjęte w tym przedmiocie do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Zgodnie więc z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie, m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP, prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Ponownie w tej sprawie należy nadto zauważyć, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada jeszcze w tym miejscu ponownie zaakcentować, że obowiązek udowodnienia, iż w konkretnym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy ciąży na osobie, która o takie dobrodziejstwo procesowe się ubiega. Sąd, ani referendarz sądowy nie maja obowiązku prowadzenia czynności o charakterze dochodzeniowym, zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę cechujących się przy tym sporą dysproporcją. Wezwanie wystosowane do wnioskodawcy w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi jedynie wskazówkę co do charakteru dokumentów wymaganych przez Sąd (referendarza sądowego). Ocena zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego pozwoliła przyjąć, że skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku nastąpiła zmiana okoliczności, która pozwoliłaby na weryfikację poprzedniego stanowiska w przedmiocie prawa pomocy. Na gruncie poczynionych wyżej spostrzeżeń zrodziło się podejrzenie, iż podejmując działania związane z obecnie rozstrzygniętym wnioskiem, realizowane przecież świadomie, skarżąca kierowała się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Skarżąca nie przedłożyła przede wszystkim zeznania podatkowego za rok 2008, które pozwoliłoby na weryfikację jej oświadczenia co do braku dochodów m.in. z tytułu pełnienia funkcji [...] zarządu spółki kapitałowej. Nie przedłożyła nadto aktualnych dokumentów potwierdzających aktualność zajęć dokonanych na jej majątku. Brak jest także dokumentów obrazujących skalę wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej. Nie wykazano przy tym w jaki sposób i przez kogo wydatki te są ponoszone. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 258 § 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.