III SA/Gl 1126/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie decyzji zmieniającej decyzję w przedmiocie wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Mieszka ona w lokatorskim spółdzielczym mieszkaniu o powierzchni 36 m2. Strona oświadczyła, że nic nie posiada. Żadnych ruchomości, nieruchomości, żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 euro. Na jej dochody składa się wyłącznie świadczenie emerytalne, które zamyka się w kwocie 1.122,36 zł. Świadczenie to objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, w efekcie czego strona dostaje "na rękę" jedynie 671,76 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 14 sierpnia 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała: zaświadczenie z ZUS o wysokości zajęć komorniczych, przedmiotem których jest jej świadczenie emerytalne i zaświadczenie o wysokości jej emerytury; potwierdzenie dokonania przez stronę wypłaty kwoty 661 zł z konta bankowego, które posiada w "A" oraz kwoty 500 zł z "B"; druk z ZUS wskazujący na wysokość jej emerytury; oraz poświadczenie zameldowania na pobyt stały, z którego wynika, że w jej miejscu zamieszkania zameldowana jest jedynie sama skarżąca. W piśmie przewodnim z dnia 31 sierpnia 2012 r. skarżąca oświadczyła, że jej miesięczne wydatki kształtują się następująco: koszty listów poleconych do sądów (60 zł); faxy urzędowe (18 zł); utrzymanie (400 zł); środki czystości (40 zł); telefon (50 zł); światło (22 zł). Z kolei w piśmie przewodnim z dnia 5 września 2012 r. skarżąca jedynie oświadczyła, że posiada zaległości czynszowe w kwocie 6.500 zł. Opłacała zażalenia w Sądzie w kwocie 30 zł, poza tym skarżąca zleca przepisywanie różnych pism na komputerze. Jak oświadczyła sama strona skarżąca, żadna zarejestrowana branża nie trudni się przepisywaniem pism na komputerze, dlatego przepisują jej pisma różne znane stronie osoby. Koszt przepisania strony A-4 wg jej oświadczenia zamyka się w kwocie 5 zł. W. K. posiada w banku debet na kwotę 500 zł na pokrycie zaległych przepisywań (wg stanu na dzień [...] r.). Strona nie posiada żadnych rachunków opłat, z uwagi na to, że nigdy ich nie gromadziła. Żaden Sąd nie żądał nigdy od wnioskodawcy takich rachunków. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku W. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Faktem jest, że skarżąca wykazała w sposób wyczerpujący kwestię dochodu uzyskiwanego z tytułu swojego świadczenia emerytalnego. Udokumentowała również fakt, że świadczenie to jest faktycznie obciążone zajęciami, w efekcie czego uzyskuje faktycznie wypłatę w wysokości około 660 zł. Ponadto skarżąca nadesłała zaświadczeni o zameldowaniu na pobyt stały w jej miejscu zamieszkania, z którego zaświadczenia można wyciągnąć wniosek, że rzeczywiście prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe (w uproszczeniu – strona mieszka sama w swoim mieszkaniu). Są to jednak jedyne fakty, które wnioskodawca udowodniła, pozostawiając poszczególne punkty wezwania referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2012 r. bez odpowiedzi. Skarżąca pozostawiła bez odpowiedzi wezwanie w zakresie nadesłania wyciągów i wykazów ze wszystkich swoich rachunków bankowych (czy też swojego jednego rachunku bankowego) , jak również ostatni punkt wezwania z dnia 14 sierpnia 2012 r., w którym strona miała wykazać w sposób wiarygodny w jaki sposób utrzymuje się pomimo tak niskiego dochodu – poprzez nadesłanie stosownych oświadczeń osób udzielających jej jakiejkolwiek pomocy, oraz nadesłanie stosownych dokumentów, wykazujących jej zadłużenie z tytułu opłat czynszowych i opłat za media. Strona nadesłała tymczasem jedynie formularz wypłaty ze swojego rachunku bankowego w "B" kwoty 500 zł w dniu 4 września 2012 r. oraz dokonaną wcześniej, w dniu 5 lipca 2012 r. wypłatę kwoty 661 zł ze swojego rachunku bankowego w "A". Wnioskodawca posiada więc dwa rachunki bankowe: w "B" w "A". Skarżąca wykazała jedynie to, że posiada dwa rachunki bankowe, prowadzone w tych bankach. Brak jest natomiast jakichkolwiek danych, odnośnie tego, jaka kwota jest zdeponowana na tych rachunkach bankowych, jakie są transakcje uznaniowe, a jakie obciążeniowe na tych rachunkach (innymi słowy, jakie są wpływy i rozchody z tych rachunków bankowych). Nie sposób bowiem przesądzić, że skoro skarżąca posiada relatywnie niski dochód miesięczny, to na jej konta bankowe nie wpływają żadne inne kwoty pieniężne (np. kwoty będące przejawem pomocy osób jej bliskich, członków rodziny). Brak podstaw do tego, aby założyć, że na kontach tych nie ma środków finansowych, które pozwoliłyby jednak uiścić stronie wpis sądowy od skargi w tej sprawie, wynoszący na podstawie § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi 200 zł, jak również na opłacenie pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Co istotne, trudno przyjąć, że W. K. jest w stanie utrzymywać się tylko i wyłącznie ze środków pochodzących z jej emerytury, opłacać wszelkie opłaty (brak rachunków potwierdzających fakt dokonywania takich opłat i ich wysokość), jak również kupować żywność, środki czystości oraz odzież – bez uzyskiwania innego dochodu (nieujawnionego w niniejszym wpadkowym postępowaniu), bądź też bez jakiejkolwiek pomocy osób trzecich. Należy podkreślić, że skarżąca nie nadesłał również do akt sprawy odpisu lub kopii swojego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Nie jest wiec przesądzone, czy strona skarżąca nie posiada (czy też nie posiadała) innych źródeł dochodu. Strona nie załączyła do akt żadnych dokumentów, które stwierdzałyby fakt zalegania z jakimikolwiek opłatami za mieszkanie, czy korzystanie z mediów, brak również danych, aby ktokolwiek udzielał jej pomocy finansowej (bądź też pomocy w innej formie, np. zakupu żywności, odzieży, czy środków czystości). Jest to o tyle zastanawiające, że strona ponosi stosunkowo wysokie opłaty związane z prowadzeniem "czynności" z organami administracji publicznej i sądami. Strona wydaje duże kwoty na przepisywanie pism na komputerze, opłaca zażalenia i wysyła listy polecone do innych sądów i organów państwowych. Strona oświadczyła w piśmie z dnia 5 września 2012 r., że zleca przepianie na komputerze przeciętnie 100 stron A4 miesięcznie, a cena przepisania jednej strony, wg oświadczenia skarżącej, wynosi 5 zł – co daje przeciętnie 500 zł miesięcznie, wydawanych na przepisywanie pism na komputerze. Oprócz powyższej kwoty, przeznaczanej na opłacanie przepisywania pism na komputerze, strona ponosi przecież również dalsze koszty "czynności urzędowych" prowadzonych przez siebie, jak również ponosi koszty swojego utrzymania, które wg jej oświadczenia w piśmie z dnia 31 sierpnia 2012 r. wynoszą około 500 zł (samo "utrzymanie" – 400zł; środki czystości – 40 zł; telefon – 50 zł; światło – 22 zł). Daje to w sumie ogólną kwotę 1.000 zł wydawanych miesięcznie przez skarżącą. Kwota ta, zadeklarowana przecież przez skarżącą w jej pismach składanych w niniejszym postępowaniu, przekracza w sposób wyraźny kwotę uzyskiwaną z otrzymywanej przez nią emerytury. Faktem jest, że strona oświadczyła, że posiada zaległości czynszowe w kwocie 6.500 zł (w piśmie z dnia 5 września 2012 r.) – jest to jednak tylko samo oświadczenie strony, które nie może być jedyną, samodzielną podstawą do uwzględnienia faktu, będącego przedmiotem tego oświadczenia. Skarżąca powinna udowodnić fakt swojego zadłużenia z tytułu należności czynszowych, przykładowo stosownym zaświadczeniem wydanym przez spółdzielnie mieszkaniową. Wydanie takiego zaświadczenia przez spółdzielnie mieszkaniową jest jej obowiązkiem i uzyskanie przez wnioskodawcę takiego zaświadczenia z pewnością nie powinno stanowić problemu. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.