III SA/Gl 1128/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych. Wnioskodawca zaznaczył, że przedstawione dokumenty w sposób dostateczny odzwierciedlają jego trudną sytuację finansową i skłaniają do stwierdzenia, że nie jest on w stanie uiścić opłaty w tak znaczącej wysokości bez uszczerbku dla swoich bliskich i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi on pięcioosobowe gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzą: żona K. L.-G. oraz dzieci: A. G. (15 lat); E. G. (17 lat) i K. G. (28 lat). Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, natomiast najmłodsze dzieci: E. i A. nie osiągają żadnego dochodu. Z kolei najstarsza córka ma na utrzymaniu dwójkę swoich małoletnich dzieci i prowadzi działalność gospodarczą, która jednak aktualnie, wg oświadczenia wnioskodawcy złożonego na druku PPF, nie przynosi żadnego dochodu. Na wspólny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się jedynie dochód miesięczny brutto w kwocie [...] zł, osiągany z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Z oświadczenia skarżącego o majątku wynika, że strona nie posiada żadnego majątku ruchomego, żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki i dorosłej córki K. G., z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie strona nadesłała jedynie część materiałów: zaświadczenie o zameldowaniu; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2014 r. oraz za okres od stycznia 2015 r. do kwietnia 2015 r. w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę oraz przez jego córkę K. G. za okres od maja 2015 r. do lipca 2015 r. (oraz "bilans z księgi" za ten okres); tabelki w których strona opisała wysokość miesięcznych: dochodów i wydatków, koszty utrzymania siedmioosobowej rodziny i koszty utrzymania mieszkania; oświadczenie wnioskodawcy oraz jego córki o tym, że ze względu na zajęcia komornicze na ich rachunkach bankowych nie są oni w stanie przedłożyć wyciągów bankowych z powodów "technicznych" – na zaświadczenia z banku o wysokości zajęć egzekucyjnych oczekuje się dwa tygodnie; oświadczenie wnioskodawcy o tym, że żona wnioskodawcy K. L.-G. jest osoba bezrobotną i nie osiąga żadnego dochodu – nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i z tego powodu, zdaniem wnioskodawcy, nie jest możliwe przedstawienie stosownych zaświadczeń (z urzędu skarbowego oraz z powiatowego urzędu pracy); oraz zeznanie podatkowe PIT – 36 L za 2014 r. wnioskodawcy i zeznanie podatkowe PIT – 36 córki wnioskodawcy – K. G.. Do akt dołączono również bankowe wydruki poszczególnych, indywidualnych transakcji dokonywanych na rachunku żony skarżącego – K. L.-G. Wydruki te obrazują sześć transakcji dokonanych w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., odzwierciedlających opłaty za gaz (1.230 zł); telewizję cyfrową NC+ (188,94 zł); energię elektryczną (238,25 zł); wodę (221 zł); internet (110 zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd, jak również referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący jedynie w sposób częściowy, wręcz wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza sądowego i nadesłał do akt sprawy tylko część dokumentów i materiałów źródłowych, o które był wzywany. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że strona nadesłała jedynie zbiorcze, sumaryczne posumowanie księgi przychodów w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez siebie oraz działalności gospodarczej prowadzonej przez jego córkę. Nie są to wydruki, obrazujące poszczególne, kolejno po sobie następujące operacje gospodarcze. Opierając się jednak na przedłożonych podsumowaniach tych ksiąg stwierdzić należy, że wnioskodawca osiąga znaczny przychód miesięczny ([...] zł w kwietniu 2015 r., oraz [...] zł w czerwcu 2015 r.). Są to więc wysokie kwoty. Zaznaczyć należy, że ponosi on jednocześnie w ramach tej działalności również i wydatki, jednakże na wydatki składają się w przeważającej mierze zakupy towarów, które są w ramach tej działalności sprzedawane przez stronę skarżącą. Działalność ta wykazuje więc przymiot płynności i dynamiczności. Odnośnie księgi przychodów i rozchodów działalności prowadzonej przez jego córkę stwierdzić należy, że jest to również jedynie sumaryczny wydruk. Z analizy tej księgi wynika, że córka wnioskodawcy osiąga śladowy wręcz przychód rzędu 100 zł miesięcznie, ponosząc jednocześnie bardzo wysokie w stosunku do tego przychodu wydatki (określone, jako "pozostałe wydatki"): od [...] zł w czerwcu 2015 r. do [...] zł w maju 2015 r. Z uwagi na skrótowość i ogólnikowość tych wydruków brak możliwości dokonania analizy tych operacji, co odnosi się zresztą do obu podsumowań ksiąg. Nie nadesłano do akt deklaracji podatkowych VAT – 7, co jest brakiem istotnym, w sytuacji, gdy skarżący i jego córka prowadzą działalności gospodarcze. Brak jest również wyciągów z rachunków bankowych tych osób. Trudno jest ustosunkować się do twierdzeń skarżącego i jego córki K. G., że nie są w stanie przedłożyć wyciągów bankowych z powodów "technicznych". W ocenie rozpoznającego wniosek są to twierdzenia niewiarygodne, tym bardziej, że istnieje możliwość nadesłania odpowiednich zaświadczeń do akt sprawy po ich uzyskaniu w banku, niezależnie od czasu oczekiwania na nie. Co istotne, w 2014 r. rozpoznawano już wnioski strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, również w sprawach o sygn. akt: III SA/Gl 2037/13 i 2089/13, oraz 160/14 (w sprawach tych prawomocnie odmówiono przyznania wnioskodawcy prawa pomocy). We wszystkich trzech, wyżej cytowanych sprawach, wnioskodawca nadesłał te materiały, których brakuje w niniejszej sprawie – tj. wyciągi z rachunków bankowych (swoich i córki) oraz deklaracje podatkowe VAT – 7 (materiały te odnosiły się zarówno do samego wnioskodawcy, jak i jego córki K. G.). Rachunki bankowe wykazywały płynność finansową, a środki wpływające na te rachunki w ramach transakcji uznaniowych nie przeważały nad transakcjami obciążeniowymi. Z deklaracji podatkowych VAT – 7 wynikało, że przedsiębiorstwo prowadzone przez wnioskodawcę wykazuje bardzo wysoki obrót. Z informacji zawartych w aktach tych spraw wynikało, że działalność gospodarcza wnioskodawcy polega na sprzedaży towarów handlowych, a ściślej – na sprzedaży samochodów. Ponadto, do spraw tych nadesłano wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez żonę skarżącego K. L. – G. w Bank "A". Rachunek ten był okresowo zasilany relatywnie wysokimi kwotami, określanymi, jako "wpłata własna" dysponenta rachunku bankowego. Żona wnioskodawcy, która nie osiągała dochodu w czasie rozpoznawania wniosków składanych w ww. sprawach oraz aktualnie również nie osiąga dochodu (wg oświadczeń wnioskodawcy), dokonywała jednak regularnych wpłat na swój rachunek bankowy. Niezależnie od tego, regularnych wpłat na ten rachunek dokonywała także K. G., córka wnioskodawcy. Wskazane powyżej fakty są okolicznościami znanymi z urzędu rozpoznającemu wniosek. Tymczasem do akt tej sprawy dokumenty powyższe nie zostały nadesłane – pomimo tego, że strona była o nie wzywana. Wezwanie o te dokumenty miało na celu ustalenie, czy obecnie zaszły jakieś zmiany w tym zakresie w stosunku do stanu obowiązującego przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy w wyżej cytowanych sprawach. Z uwagi na to, że materiały te nie zostały przedłożone do akt sprawy przez wnioskodawcę, należy stwierdzić, że jego sytuacja w tym zakresie nie uległa pogorszeniu i jest obecnie – co najmniej – taka sama. W przedmiotowej sprawie zostały wprawdzie nadesłane do akt sprawy poszczególne wydruki z rachunku bankowego prowadzonego przez żonę wnioskodawcy w Bank "A", obrazują one jednak jedynie poszczególne, wybrane przez stronę wnioskującą operację obciążeniowe (uregulowanie należności i opłat za media). Strona przedstawiła jedynie poszczególne operacje obciążeniowe dokonywane na rachunku bankowym żony w sposób wybiórczy – pomijając inne potencjalne transakcje obciążeniowe, jak również pomijając całkowicie operacje uznaniowe. Tymczasem, w wezwaniu referendarza sądowego sprecyzowano, że wyciągi mają obrazować operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Z nadesłanych do akt sprawy zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. wynika, że wnioskodawca osiągnął dochód w kwocie [...] zł, jednak koszty uzyskania przychodu zamykają się w bardzo wysokiej kwocie – [...] zł (zeznanie PIT-36L). Natomiast K. G. poniosła w 2014 r. stratę w kwocie [...] zł, trzeba jednak zaznaczyć, że koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł przy przychodzie wynoszącym [...] zł (zeznanie PIT-36). Podkreślić jednak należy, że nie należy automatycznie utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Na marginesie, sam wnioskodawca ponosi bardzo wysokie koszty swojej działalności. Odnośnie faktu nie osiągania przez żonę skarżącego dochodu, należy stwierdzić, że sytuacja, w której nie jest ona zarejestrowana w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna prowadzi do wniosku, że nie jest konieczne dodatkowe źródło dochodu we wspólnym gospodarstwie wnioskodawcy. W przeciwnym razie, małżonka skarżącego byłaby przecież zmuszona do tego, aby szukać pracę i osiągać dochód. Nie ulega wątpliwości, że obowiązek ponoszenia kosztów sądowych obciąża bezpośrednio skarżącego. Dokonując badania jego możliwości płatniczych, należy uwzględnić także stan majątkowy wszystkich osób, które razem z nim tworzą wspólne gospodarstwo domowe, gdyż zdolność finansowa skarżącego musi być rozpatrywana przez pryzmat dochodów pozostałych członków jego gospodarstwa domowego i łącznych wydatków tego gospodarstwa. Mając na względzie okoliczność, że wnioskodawca prowadzi kilkuosobowe gospodarstwo domowe (w oświadczeniu o stanie rodzinnym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, że jest to pięcioosobowe gospodarstwo domowe), należy stwierdzić, że sytuacja finansowa tego gospodarstwa domowego jest stabilna. Stwierdzenie to odnosi się do stanu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego i jego córkę, jak również do środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy żony wnioskodawcy. Uwaga ta jest, zdaniem rozpoznającego wniosek, również aktualna, jeżeli przyjąć, że skarżący posiada nie pięcioosobową, lecz siedmioosobową rodzinę (zbiorcze tabele miesięcznych kosztów utrzymania rodziny i mieszkania). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.