III SA/Gl 1137/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych). Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. nr [...] z dnia [...] r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i swoje rodziny ponieść kosztów sądowych. W chwili obecnej, strona nie uzyskuje żadnego dochodu, w związku z czym zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej swojej rodziny. Ponadto zobowiązany jest do uiszczenia alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz swojego syna M. P. Skarżący oświadczył również, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i ponownie pokreślił, że nie uzyskuje żadnego dochodu. Posiada jednak nieruchomość zabudowaną, położoną w miejscowości D., położonej w powiecie P. o powierzchni około [...] m2, i wartości około [...] zł. Jednocześnie oświadczył, że nie posada innego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 27 sierpnia 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał: swoje zeznanie podatkowe PIT – 36 za rok 2012, odpis skrócony aktu małżeństwa, decyzja o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dnia [...] r. i odmowie przyznania prawa do zasiłku; oświadczenie mgr inż. R. G., który stwierdził, że po dokonanych oględzinach budynku położonego w D., nie nadaje się on do prowadzenia działalności gospodarczej, jak również do zamieszkania – jest to budynek w stanie surowym bez przyłącza energii elektrycznej bez instalacji wodnej i kanalizacji. Okna są wybite i nadają się do wymiany, dach również nadaje się do wymiany, bądź remontu. Skarżący nadesłał do akt sprawy również: akt notarialny dokumentujący nabycie przez wnioskodawcę nieruchomości opisanej w pkt 7 urzędowego formularza PPF, dokument przydziału lokalu mieszkalnego przy ul. [...][...] w S.; postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) i protokół z tego samego dnia, z którego wynika, że skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów na swojego syna M. P. w kwocie [...] zł miesięcznie; akt notarialny zawierający umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia prawa wlasności lokalu; wyciąg z księgi wieczystej, odwzorowujący tę umowę, przekazy pocztowe obrazujące kwotę świadczenia emerytalnego netto otrzymywanego przez matkę skarżącego; dowody przelewów dokonywanych przez wnioskodawcę na rzecz E. P. (alimenty płatne do jej rąk na rzecz syna skarżącego). Do akt nadesłano następujące oświadczenia: skarżącego z dnia [...] r. – o nieposiadaniu przez niego żadnych rachunków bankowych od około dwóch lat; jego matki, o udzieleniu mu pomocy, która w ciągu ostatnich trzech miesięcy wyniosła około [...] zł; oświadczenie E. P. z dnia [...] r. o regularnym wpłacaniu przez wnioskodawcę do jej rąk alimentów zasądzonych na rzecz syna M. P. w kwocie [...] zł. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik procesowy skarżącego oświadczył, że wnioskodawca mieszka razem z matką T. P. w lokalu położonym w S. na ulicy [...] [...] od samego urodzenia. Skarżący nie posiada jednak żadnego tytułu prawnego do tego mieszkania. Pełnomocnik skarżącego oświadczył kategorycznie, że strona nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, która wspiera go jedynie drobnymi kwotami. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego matka utrzymuje się jedynie z emerytury, z której pokrywa wszelkie opłaty związane z zajmowanym przez siebie i syna lokalem. Skarżący ponadto utracił status bezrobotnego ze względu na niestawiennictwo w Urzędzie Pracy. Skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych. Bardzo trudno jest określić, nawet orientacyjnie, miesięczną wysokość kosztów utrzymania skarżącego, jest to jednak kwota rzędu [...] -[...] zł miesięcznie. Natomiast jeśli chodzi o związek małżeński strony, pełnomocnik procesowy stwierdził, że pozostaje on ze swoją żoną w separacji faktycznej, a poza tym w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie, w piśmie tym pełnomocnik procesowy strony skarżącej zawarł wniosek o prolongatę zakreślonego w wezwaniu referendarza sądowego terminu do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych na formularzu urzędowym PPF do dnia 16 września 2013 r. W dniu [...] r. wpłynęło do akt pismo pełnomocnika strony zawierające dwa załączniki: zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w S. o zarejestrowaniu skarżącego, jako osoby bezrobotnej w dniach od [...] r. do dnia [...] r. oraz zaświadczenie o zameldowaniu jego i matki na pobyt stały w lokalu przy ul. [...]. Postanowieniem z 20 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie skarżący podniósł, że nie zgadza się z wnioskami referendarza sądowego, jakoby twierdzenie wnioskodawcy nie posiadały w ogóle przymiotów wiarygodności. W szczególności uznał za chybiony zarzut, iż wobec możności uiszczania alimentów na rzecz małoletniego syna, istnieje duże prawdopodobieństwo, iż posiada źródło dochodów pozwalające na swoje utrzymanie. Podkreślił, że nawet referendarz sądowy zauważył, że wpłaty z tytułu alimentów mają charakter nieregularnych przelewów. Skarżący tłumaczy to tym, iż jest to wynik problemów z terminowym regulowaniem swoich zobowiązań, których przyczyn szukać należy tylko i wyłącznie w braku stałego źródła dochodu oraz ciężkiej sytuacji finansowej. Stwierdził natomiast, że nie jest możliwe wykazanie wielkości pomocy udzielanej skarżącemu przez jego rodzinę, gdyż pomoc taka, mająca charakter doraźnego wsparcia finansowego przez członków rodziny, zazwyczaj nie zostaje udokumentowana, a polega jedynie na zwyczajowym przekazywaniu członkom rodziny koniecznych środków lub też regulowaniu ich należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w części, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Tym samym przy ponownym rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wystarczająco wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty świadczy o tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania dotyczących obecnie wpisu sądowego od skargi. Zasadą bowiem jest, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej reguły odpłatności obowiązującej w wymiarze sprawiedliwości w procesach sądowych. Zasada ta obliguje także w postępowaniu przed sądem administracyjnym, co wynika z art. 199 i 214 § 1 p.p.s.a. Dlatego też, oceniając materiał dowodowy, zebrany w aktach sprawy gdzie składane były określone dokumenty, należy stwierdzić, że wystąpiły podstawy do przyznania prawa pomocy w części w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł. Analizując bowiem wyjaśnienia strony stwierdzić trzeba, iż skarżący nadlał wiele dokumentów, które w istocie dokładnie zobrazowały stan majątkowy i dochody jego matki, T. P. oraz fakt uiszczania przez skarżącego alimentów na rzecz swojego małoletniego syna, do rąk jego matki E. P. Jednakże jego twierdzenia są zbyt mało wiarygodne, co więcej strona skarżąca nie uczyniła niczego, aby wyjaśnić istotne wątpliwości w tym zakresie. Jeżeli wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnego dochodu, korzystającą z drobnej pomocy finansowej matki ([...] zł w ciągu trzech miesięcy), to jest on jednak jednocześnie w stanie uiszczać alimenty na rzecz swojego małoletniego syna M. – w kwocie [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji należy stwierdzić, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że wnioskodawca posiada jednak źródło dochodów, które pozwala mu na płacenie alimentów, jak również na swoje utrzymanie, choć źródła tego skarżący nie ujawnia. Trudno jest założyć, że skarżący i jego matka utrzymują się w ciągu miesiąca z kwoty [...] zł (emerytura matki). Z kwoty tej należy przecież opłacić czynsz, media, żywność, odzież, środki czystości oraz potencjalne koszty leczenia, czy też zakupu leków. Strona nie oświadczyła jednocześnie, aby korzystała z pomocy opieki społecznej, aby korzystała z pomocy (np. finansowej) innych osób. Brak jest jednocześnie jakichkolwiek informacji, aby istniały zaległości uiszczaniu stosownych opłat czynszowych, bądź za media w ostatnim czasie, które obciążałyby lokal zamieszkiwany przez skarżącego i jego matkę. W tak przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej, jest go stać na uiszczanie kwoty [...] zł miesięcznie tytułem alimentów, a z nadesłanych przez niego kopii druków przelewu świadczeń alimentacyjnych wynika, że w kwietniu 2013 r. uiścił tytułem alimentów kwotę [...] zł. W tytule przelewu wprawdzie zaznaczono, że jest to świadczenie alimentacyjne za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r., zastanawiające jest jednak, skład wnioskodawca zdołał zgromadzić taka kwotę – oficjalnie nie uzyskując przecież żadnego dochodu. Co więcej, skarżący był już w tym okresie osobą bezrobotną, nie mającą prawa do zasiłku. Wątpliwości budzi również kwestia rachunku bankowego strony skarżącej. Strona oświadczyła, że od około dwóch lat nie posiada żadnych rachunków bankowych. Strona prowadząc jednak działalność gospodarczą rachunek bankowy posiadała, brak jest tymczasem w nadesłanych przez skarżącego dokumentacji informacji o zamknięciu, czy też likwidacji rachunku bankowego. Uwzględniając całokształt sytuacji majątkowej skarżącego zastanawiający jest fakt posiadania przez niego znacznej nieruchomości, położonej w miejscowości D. Jest to nieruchomość zabudowana, o powierzchni [...] m2, o wartości około [...] zł. Według "oświadczenia" R. G., który sporządził "oględziny" tego budynku – jest to nieruchomości, która w ogóle nie nadaje się do jakiegokolwiek użytkowania. Abstrahując od wartości dowodowej takiego "oświadczenia" – "opinii" sporządzonej po dokonanych "oględzinach" tej nieruchomości należy stwierdzić, że posiadanie takiej nieruchomości rodzi przecież obowiązek podatkowy po stronie jej właściciela. Posiadanie takiej nieruchomości generuje więc po stronie jej właściciela (nie mającego przecież żadnych dochodów) kolejne wydatki i obciążenie finansowe. Tymczasem, nieruchomość ta powinna przynosić wnioskodawcy pożytki finansowe, poczynając od ceny sprzedaży (w przypadku jej sprzedaży), aż po czynsz najmu, czy też dzierżawy (w przypadku oddania tej nieruchomości w używanie na podstawie stosunku zobowiązaniowego), jak również stosownej opłaty (w przypadku oddania tej nieruchomości innemu podmiotowi w użytkowanie). Z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń wynika tymczasem, ze rzeczywiście nieruchomość ta istnieje w "opłakanym stanie", budynek znajduje się w stanie surowym – nie przynosząc właścicielowi jakichkolwiek korzyści. Powyższe powoduje, że w ocenie Sądu w możliwościach płatniczych skarżącego jest poniesienie wydatku w kwocie [...] zł tytułem wpisu od skargi. Obecnie Sąd rozpoznaje wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym, a zatem przesłanką przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tak zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej [...] zł.