III SA/Gl 1149/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2017 r. w kwestii prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2017 r. w ten sposób, że przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 13 lutego 2017 r. tut. Sąd oddalił skargę skarżącej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 16 lutego 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że od 2015 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku (ruchomości, ani nieruchomości). Nie zatrudnia ona również pracowników. Spółka oświadczyła, że nie posiada środków na opłacenie radcy prawnego z wyboru i wniosła o ustanowienie dla niej radcy prawnego z urzędu w osobie M. S., podając dane adresowe jego kancelarii. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki zamyka się w kwocie 5.000 zł, natomiast, wg oświadczenia, Spółka nie posiada środków trwałych. W ubiegłym roku podatkowym, skarżąca poniosła (wg bilansu) stratę w kwocie (-) 19.048 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że Spółka posiada rachunek bankowy w [...], na którym nie ma jednak zdeponowanych środków pieniężnych. Załącznikami do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: zestawienia bilansowe i wyniki zestawienia rachunku zysków i strat, sporządzone w dniu 1 lutego 2017 r.; kompletne sprawozdanie finansowe za 2015 r.; zeznanie CIT-8 za 2015 r.; deklaracje VAT-7 za okres od października 2016 r. do grudnia 2016 r.; wyciąg z rachunku bankowego spółki prowadzonego w [...] za styczeń 2017 r. oraz zaświadczenie o stanie zdrowia A. K. – prezesa zarządu wnioskującej Spółki. W odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 6 marca 2017 r. Spółka nadesłała zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 i 2016 r.; raport kasowy (wydruk z dnia 27 marca 2017 r.) obrazujący operacje dokonane w lutym 2017 r.; wydruk listy środków trwałych; dwa tytuły wykonawcze wystawione w dniu 20 stycznia 2017 r. Jednocześnie przed wpłynięciem do tutejszego Sądu skargi na ww. decyzję, zarejestrowano pod sygn. akt: III SO/Gl 4/16 wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W sprawie tej postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. referendarz sądowy zwolnił wnioskującą Spółkę z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 300 zł, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Następnie postanowieniem Sądu z dnia 24 października 2016 r. powyższe postanowienie referendarza sądowego zostało utrzymane w mocy. Z akt administracyjnych tej sprawy wynika, że wnioskodawca A sp. z o.o. w W. jest w postępowaniu podatkowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego M. S.. W sprawie podatkowej zakończonej wydaniem przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. decyzji nr [...], będącej przedmiotem skargi do tutejszego Sądu, wnioskująca Spółka była reprezentowana przez ww. radcę prawnego. Dokument (formularz PPS-1) pełnomocnictwa szczególnego, znajduje w aktach administracyjnych sprawy (k.38). Zakres pełnomocnictwa określony został, jako reprezentowanie w pełnym zakresie w postępowaniu odwoławczym od decyzji organu pierwszej instancji wydanej w tej sprawie. W dokumencie tym określono, że pełnomocnictwo zawiera umocowanie w szczególności do składania wniosków dowodowych, odbioru korespondencji od organu podatkowego, składania wniosków o zawieszenie postępowania. Ponadto z pisma procesowego organu z dnia 29 sierpnia 2016 r. wynikało, że w organie toczyła się kolejna sprawa wnioskodawcy, w której również jest on reprezentowany przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika procesowego – radcę prawnego M. S.. Załącznikiem do tego pisma było pismo przewodnie tego radcy prawnego z dnia 11 sierpnia 2016 r. wraz z drukiem formularza PPS-1, z którego wynika, że jest on pełnomocnikiem wnioskodawcy w innej sprawie podatkowej. Radca prawny M. S. reprezentował również wnioskodawcę w innych postępowaniach podatkowych, poprzedzających postępowanie sądowe (sygn. akt: III SO/Gl 1/17 i III SA/Gl 288/17). Z analizy akt administracyjnych wynika natomiast, że radca prawny aktywnie uczestniczył w postępowaniu podatkowym – w tym odbierał pisma procesowe organu, wraz z decyzjami obu instancji, wreszcie sporządził i wniósł odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy zwolnił skarżącą Spółkę z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100 zł, natomiast w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego kondycja majątkowa Spółki rzeczywiście nie pozwala jej na uiszczenie należnego wpisu od skargi kasacyjnej, tym niemniej regularnie dysponuje ona gotówką i jest ona w stanie ponieść przynajmniej minimalne koszty postępowania. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy stanął na stanowisku, że okoliczność, iż skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z radcą prawnym M. S., który reprezentuje ją w postępowaniach podatkowych, w tym w postępowaniu podatkowym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, stanowi negatywną przesłankę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu dla wnioskodawcy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że z uwagi na brak środków finansowych umowa o obsługę prawną z radcą prawnym M. S. została rozwiązana z dniem 31 stycznia 2017 r., na dowód czego załączyła kopię rozwiązania umowy. Podkreśliła jednocześnie, że nie posiada środków finansowych, z których mogłaby opłacić pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma za zadanie przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie referendarz sądowy zasadnie uznał, że dane przedstawione przez skarżącą Spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poparte stosowną dokumentacją uzasadniają w sposób należyty, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W szczególności nie budzą wątpliwości dane, co do majątku skarżącej i jej sytuacji finansowej. Jak słusznie ustalił referendarz sądowy, skarżąca w ubiegłym roku podatkowym poniosła stratę. Dodatkowo Spółka nie posiada aktualnie żadnych środków trwałych oraz nie generuje aktualnie żadnego obrotu, na co wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Brak również jakichkolwiek danych wskazujących na aktywność gospodarczą Spółki. Jednocześnie względem Spółki wystawiono tytuły wykonawcze na kwotę 213 742 zł. Zła kondycja finansowa skarżącej znajduje również potwierdzenie w załączonym sprawozdaniu finansowym i wyciągach z posiadanych przez podmiot rachunków bankowych. Tym niemniej przy ocenie zdolności Spółki do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania nie można pominąć faktu, że z raportu kasowego Spółki (stan na dzień 28 lutego 2017 r.) wynika, że w kasie Spółki znajdowały się środki pieniężne w kwocie 122 zł, które zostały określone jako "wpłata wspólnika". Również, że z raportu kasowego (stan na dzień 31 stycznia 2017 r.) przedłożonego do sprawy o sygn. akt III SO/Gl 1/17, wynika, że w kasie Spółki znajdowały się środki pieniężne w kwocie 1.350 zł i określone jako "wpłata wspólnika". Zgodzić zatem należy się z referendarzem sądowym, że skarżąca jest w stanie wygenerować kwotę 100 zł i tym samym ponieść przynajmniej minimalne koszty postępowania. Reasumując, skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Obowiązek ten ciąży na niej, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu, należy zauważyć, że materiał dowodowy, którym dysponował referendarz sądowy w momencie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, istotnie nie pozwalał na uwzględnienie wniosku skarżącej. Zarówno bowiem z akt niniejszej sprawy, jak i z akt spraw o sygn. III SO/Gl 1/17 i III SA/Gl 288/17 wynikało, że pomiędzy skarżącą a radcą prawnym M. S. istnieje stosunek prawny w postaci reprezentacji procesowej, co więcej stosunek ten obejmował również prawo do reprezentowania Spółki przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Nie zmienia to jednak faktu, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżąca podniosła, że z dniem 31 stycznia 2017 r. została rozwiązana umowa o obsługę prawną z radcą prawym M. S., na dowód czego nadesłała kopię rozwiązania umowy, tym samym nie zachodzi już negatywna przesłanka z art. 246 § 3 p.p.s.a., na której oparł swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności Sąd uznał, że skarżąca wykazała w sposób dostateczny, że nie dysponuje środkami, które pozwalałyby na pokrycie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia tego, że sprawa znajduje się obecnie na etapie skargi kasacyjnej, do sporządzenia której obowiązuje tzw. "przymus adwokacko-radcowski". Istotą przymusu adwokacko-radcowskiego jest zaś konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata lub radcę prawnego. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.