III SA/Gl 1159/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w Z. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadzoru sanitarnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 697 złotych (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania "A" S.A. z/s w Z. (dalej: Spółka, strona, skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. w zaskarżonej części dotyczącej pkt 6 nakazującej Spółce zapewnić pracownikom obuwie robocze bądź wypłatę ekwiwalentu za używanie obuwia własnego w sklepie "B" w L. w terminie do dnia [...] r. Rozstrzygniecie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. w dniu [...] r. przeprowadził w Spółce - w sklepie "B" w L. kontrolę oceny realizacji ogólnych wymogów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W wyniku kontroli stwierdzono, że pracodawca nie ocenił i nie udokumentował ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy: kierownik jednostki detalicznej, prezenter handlowy w sklepie ze względu na występowanie w tym środowisku szkodliwych czynników biologicznymi zaklasyfikowanych do grupy 2 zagrożenia oraz występowanie niebezpiecznych mieszanin chemicznych (preparaty o działaniu drażniącym i żrącym ) wg obowiązujących przepisów, nie przedstawił do wglądu protokołu pomiaru natężenia oświetlenia na stanowiskach pracy według Polskiej NormyPN-84/E-02033 oraz protokołu pomiaru skuteczności wentylacji w pomieszczeniu pracy, nie zapewnił pracownikom zatrudnionym na stanowisku pracy: kierownik jednostki detalicznej, prezenter handlowy obuwia roboczego bądź wypłaty ekwiwalentu za używanie obuwia własnego. Ponadto stwierdzono brudne ściany w szatni. Wyniki kontroli zawarto w protokole kontroli z [...] r. nr [...]. Organ powiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego, które zakończył decyzją z dnia [...] r., nr [...]. W punkcie 6 decyzji nakazał Spółce zapewnić pracownikom obuwie robocze bądź wypłatę ekwiwalentu za używanie obuwia własnego w sklepie "B" w L. do dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazał, że strona nie udokumentowała konsultacji z zakładowymi organizacjami związkowymi lub przedstawicielstwem pracowników, na których stanowiskach należy stosować odzież i obuwie robocze, o co organ się zwracał. W pisemnej odpowiedzi strona stwierdziła jedynie, że konsultowano to zagadnienie z przedstawicielstwem pracowników. W ocenie organu pracownicy w ramach swoich obowiązków służbowych wykonują między innymi czynności związane z bieżącym utrzymaniem czystości stosując przyrządy, urządzenia oraz środki czystości przeznaczone do mycia i sprzątania. Dalej organ wskazał na przepis art. 247 7 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 917, dalej: K.p.) oraz przepisy szeregu rozporządzeń wykonawczych. Od decyzji w części dot. punktu 6 strona złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 237 7 § 1 K.p., jak również naruszenie przepisów procedury. W odwołaniu poinformowała o wykonaniu nakazów określonych w punktach 1-5, natomiast zakwestionowała zasadność obowiązku określonego w punkcie 6 w/w decyzji, podnosząc, że art. 247 7 § 1 K.p. nie definiuje na jakich stanowiskach odzież czy obuwie może ulec zniszczeniu lub zabrudzeniu, a literalne brzmienie tego przepisu odnosi się w zasadzie do stosowania odzieży roboczej, nie zaś obuwia oraz okoliczności w których ów przepis powinien znaleźć zastosowanie nie mogą być hipotetyczne i muszą mieć wymiar realnych zagrożeń. W ocenie Spółki, w odniesieniu do pracowników sklepu "B" nie zachodzą przesłanki obligatoryjnego zastosowania środków ochrony indywidualnej, czy odzieży i obuwia roboczego przez wzgląd na art. 2377 K.p. Pracownicy sali sprzedażowej nie wykonują czynności związanych z bezpośrednią obsługą maszyn i innych urządzeń technicznych, ani prac powodujących intensywne brudzenie lub skażenie odzieży i obuwia środkami chemicznymi promieniotwórczymi lub materiałami biologicznie zakaźnymi. Strona wskazała, że w środowisku pracy nie występują czynniki, o których mowa w pkt 2 omawianego przepisu, co uzasadniałoby stosowanie obuwia roboczego. W ramach wykonywania czynności porządkowych styczność pracowników z substancjami myjącymi i czyszczącymi jest sporadyczna a stężenia stosowanych środków nie uzasadniają przedsięwzięcie szczególnych środków ochronnych w tym obuwia roboczego. Wskazano, że podłoga w salonach "B" nie jest śliska a elementy/podesty występujące w sali sprzedaży są odpowiednio oznakowane w celu uniknięcia uderzenia czy potknięcia. Poza tym praca na sali sprzedaży nie wymaga od pracowników ciągłego chodzenia, prezentowania produktów handlowych, wykonują oni także czynności administracyjne przy stanowiskach komputerowych. Ponadto strona wskazała, że zgodnie z przyjętymi regulacjami, rodzaje odzieży i obuwia roboczego, a także przewidywane okresy użytkowania ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, dlatego poza przypadkami wynikającymi z przepisów, zastosowanie odzieży oraz obuwia roboczego ma charakter uznaniowy, zależny od potrzeb pracowników i woli pracodawcy. Jednocześnie podniesiono, że decyzja pracodawcy o stanowiskach na których należy stosować odzież i obuwie robocze była konsultowana z przedstawicielami załogi. W efekcie przeprowadzonych konsultacji wydano akty wewnętrzne, zaakceptowane przez przedstawiciela załogi. Podczas wnikliwej analizy czynników występujących w środowisku pracy pod kątem stosowania środków ochrony indywidualnej ustalono, że zakres wykonywanych przez pracowników sklepu czynności nie wymaga wdrożenia dodatkowych środków profilaktycznych zmniejszających ryzyka czy zagrożenia. Ponadto, wykonywane czynności porządkowe mają charakter marginalny w zakresie obowiązków pracowników kadry kierowniczej. Obecnie stanowiska prezenterów handlowych zaliczane są do stanowisk robotniczych, jednakże w początkowym okresie działalności firmy były to stanowiska administracyjno-biurowe, wobec faktu, że pracownik sporadycznie przenosi niewielkie pudła oraz układa je lub towar na ekspozycji. Postanowiono zmienić klasyfikację stanowisk na robotnicze. Podniesiono, że sama klasyfikacja stanowiska nie przesądza o konieczności zastosowania środków ochrony indywidualnej. Zaznaczono, że wdrożono środki ochrony indywidualnej na stanowiskach oraz przy czynnościach gdzie występują ryzyka związane z możliwym urazem przy obsłudze niektórych urządzeń technicznych takich jak wózek widłowy. Ponadto pracodawca zobowiązał się doposażyć placówkę w środki ochrony indywidualnej zapewniające ochronę stóp przed czynnikami mechanicznymi w postaci nakładek ochronnych stosowanych na obuwie prywatne. W innych przypadkach zdaniem strony nie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie obuwia roboczego czy konieczność wypłaty ekwiwalentu z tytułu używania obuwia własnego. Po rozpatrzeniu odwołania, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji wskazał czym się kierował przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, przytoczył wszystkie istotne dla sprawy fakty w tym ustalenia zawarte w protokole kontroli nr [...] z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wydając decyzję powołał się m.in. na przepis art. 2377§ 1,2,4 K.p., zgodnie z którym pracodawca jest zobowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach: jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu, a także ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca może ustalić stanowiska, na których dopuszcza się używanie przez pracowników, za ich zgodą własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy, jednakże nie dotyczy to stanowisk, na których są wykonywane prace związane z m.in. z bezpośrednią obsługą maszyn i urządzeń technicznych oraz zgodnie z § 4 pracownikowi używającemu własnej odzieży i obuwia roboczego pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny. W ocenie organu II instancji powołany przepis został prawidłowo zinterpretowany i zastosowany. Dobór odzieży i obuwia roboczego powinien opierać się na ocenie ryzyka zawodowego, która określa charakter i warunki pracy na danym stanowisku pracy. Podstawą doboru jest identyfikacja zagrożeń, która pozwoli zdefiniować, jaki rodzaj odzieży i obuwia roboczego zapewni pracownikowi bezpieczeństwo i wygodę użytkowania. W przypadku obowiązków zawodowych na stanowisku kierownik jednostki detalicznej oraz prezenter handlowy, wynikających z oceny ryzyka zawodowego, pracownicy wykonują czynności związane z ręcznym transportem towaru, układaniem towaru na półkach w sklepie, rozpakowywaniem towaru, prezentowaniem klientom towaru oraz z bieżącym utrzymaniem czystości stosując przyrządy, urządzenia oraz środki czystości przeznaczone do mycia i sprzątania, co mieści się w kategorii określonej a art. 2377 §1 pkt 1 K.p. Zagrożenia te zostały zidentyfikowane i ujęte przez pracodawcę w ocenie ryzyka zawodowego oraz w karcie do oceny na w/w stanowiskach. Zapewnienie pracownikom obuwia roboczego chroni ich przed niekorzystnym wpływem powyższych uciążliwości, jak również zapobiega przede wszystkim powstawaniu wypadków przy pracy. Organ I instancji słusznie stwierdził, że należy wyposażyć pracowników sali sprzedaży w obuwie robocze. Nie można bowiem wykluczyć że "sporadyczne" prace porządkowe oraz przenoszenie, rozpakowywanie bądź układanie towaru wykonywane przez pracowników mogą spowodować zabrudzenia bądź uszkodzenia obuwia własnego. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, podczas sprawowania bieżącego nadzoru sanitarnego, biorą pod uwagę wszystkie elementy zagrożeń zawodowych, mające na celu ochronę zdrowia pracownika i zapobieganie powstawaniu chorób. Nie ulega wątpliwości, że ze względu na charakter pracy, stosowanie przez pracowników obuwia własnego jest nieodpowiednie. Obuwie pracowników, jako obuwie całodzienne, noszone przez wiele godzin na dobę, powinno spełniać wysokie wymagania wytrzymałościowe i higieniczne, decydujące o trwałości i komforcie użytkowym. Pracownicy pracujący w obuwiu własnym, wykonując swoje czynności zawodowe, mogą być narażeni na dyskomfort psychiczny i fizyczny. Pracodawca nie zapewniając obuwia roboczego, skazuje pracowników na przymus noszenia obuwia własnego, które może również powodować nadmierne pocenie się stopy, a co za tym idzie alergie skórne i grzybice stóp. Organ II instancji zawiadomił stronę o możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranych w sprawie materiałów i dowodów oraz do zgłaszania żądań zgodnie z art. 10 §1 k.p.a. W odpowiedzi, strona podtrzymała dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w odwołaniu, informując, że pracodawca doposażył placówkę w środki ochrony indywidualnej zapewniające ochronę stóp przed czynnikami mechanicznymi w postaci nakładek ochronnych stosowanych na obuwie prywatne. Organ odwoławczy stwierdził, że zastosowanie nakładek ochronnych na obuwie prywatne spełnia funkcję ochronną stóp przed czynnikami mechanicznymi, jednakże pracownik wykonując prace porządkowe ma kontakt również z czynnikami chemicznymi, w wyniku czego pozostaje możliwość zabrudzenia bądź zniszczenia obuwia prywatnego stosowanymi środkami czystości. Szczególnie dotyczy to sezonu letniego, kiedy pracownicy używają obuwia letniego i może dojść do uszkodzenia skóry. W związku z powyższym organ II instancji biorąc pod uwagę wykonywaną pracę stwierdził, iż zachodzi konieczność wyposażenia pracowników w obuwie robocze na stanowiskach: prezenter handlowy oraz kierownik jednostki detalicznej. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem wydanym przez organ odwoławczy i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2377 K.p. przez jego błędną wykładnię, naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8 oraz art. 11 k.p.a. i błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie art. 107§ 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie decyzji zawierające zbyt ogólnikowe stwierdzenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej co do pkt.6 oraz zasądzenie kosztów postępowania.. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą ( art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy w związku z art. 247 § 1 O.p.). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 w/w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.). Przedmiotem niniejszej sprawy jest spór o zasadność wydanego przez organ nakazu zapewnienia przez skarżącą Spółkę pracownikom na stanowisku kierownik jednostki detalicznej i prezenter handlowy obuwia roboczego w związku z pracą w sklepie "B". W ocenie strony taka konieczność nie zachodzi natomiast organ prezentuje konsekwentnie odmienny pogląd. Obowiązek zapewnienia przez pracodawcę obuwia roboczego wynika z art. 2377 K.p. Przepis ten przewiduje pięć sytuacji, w których taka potrzeba zachodzi, a w szczególności wymienia: zniszczenie, znaczne zabrudzenie, wymagania technologiczne, wymagania sanitarne lub wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. W zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy, wobec zobowiązania pracodawcy w toku postępowania w zakresie doposażenia placówki w środki ochrony indywidualnej zapewniające ochronę stóp przed czynnikami mechanicznymi w postaci nakładek ochronnych stosowanych na obuwie prywatne, przyznał, że zastosowanie nakładek ochronnych na obuwie prywatne spełnia funkcję ochronną stóp przed czynnikami mechanicznymi, jednakże pracownik wykonując prace porządkowe ma kontakt również z czynnikami chemicznymi, w wyniku czego pozostaje możliwość zabrudzenia bądź zniszczenia obuwia prywatnego stosowanymi środkami czystości. Szczególnie dotyczy to sezonu letniego, kiedy pracownicy używają obuwia letniego i może dojść do uszkodzenia skóry. Lektura zaskarżonej decyzji, jak również decyzji pierwszoinstancyjnej i akt sprawy nie pozwalają jednak na stwierdzenie jakie konkretnie prace porządkowe są wykonywane przez kierownika jednostki czy prezentera handlowego w miejscu pracy, a w szczególności czy są to czynności polegające na zwykłej dbałości o swoje miejsce pracy czy też są to czynności polegające na sprzątaniu hali sprzedażowej. W ocenie Sądu, jedynie w tym drugim przypadku można byłoby przewidywać ryzyka wymienione w art. 2377 §1 pkt 1 K.p. Ponadto brak ustalenia i wyjaśnienia, które prace porządkowe narażają zdaniem organu odwoławczego na kontakt z czynnikami chemicznymi i jakie to są czynniki oraz jakie są skutki takiego kontaktu. Samo stwierdzenie organu, że wykonywanie obowiązków służbowych we własnym obuwiu może narażać pracownika na dyskomfort psychiczny czy fizyczny nie stanowi ustawowej przesłanki uzasadniającej nałożenie przez organ obowiązku zapewnienia obuwia roboczego. Nakaz, którego podstawą prawną jest w przedmiotowej sprawie art. 2377 §1 pkt 1 K.p. nie może być wynikiem dowolnych ustaleń organu nie znajdujących potwierdzenia w okolicznościach faktycznych sprawy. Przepis ten wymienia pięć przypadków uzasadniających nałożenie obowiązku zapewnienia obuwia roboczego, ale rzeczą organu jest wyraźne wskazanie, która przesłanka zaistniała i wyjaśnienie dlaczego. Przepis art. 107 k.p.a. określa elementy treści decyzji administracyjnej. Decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne co daje podstawę kontroli poprawności decyzji. W piśmiennictwie z zakresu prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania, (art. 11) oraz z wyrażoną w art. 8 zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli Zarówno bowiem z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 8, 9 i 11 k.p.a.), jak i z treści art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wynika, że strona powinna wiedzieć, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej wydano decyzję w sprawie. Decyzja, która nie zawiera wszystkich składników określonych w art. 107 § 1 lub w przepisach szczególnych, jest decyzją wadliwą. Tymczasem zaskarżona decyzja jest ogólnikowa i lakoniczna, przez co wymyka się spod kontroli sądowoadministracyjnej. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, którego w ogóle nie uzasadnił. Wobec tego należy uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że naruszenie powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że dotyczyło kwestii należących do podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie wydanego nakazu zapewnienia obuwia roboczego. Tym samym doszło także do naruszenia art. 2377 §1 pkt 1 K.p. A zatem słuszne okazały się zarzuty skargi. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy mając na uwadze ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku niniejszym w sposób przekonujący wyjaśni, na podstawie akt sprawy, a w tym ocenę ryzyka zawodowego, czy i jakie prace porządkowe faktycznie wykonywane przez kierownika jednostki detalicznej i prezentera handlowego narażają tych pracowników sklepu na kontakt z czynnikami chemicznymi, których szkodliwość wymaga zapewnienia im obuwia roboczego. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 697,00 zł obejmującą wpis od skargi w kwocie 200,00 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00zł i wynagrodzenie radcy prawnego według norm przepisanych w kwocie 480,00 zł ( § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozp. Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., Dz.U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.).