III SA/Gl 116/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i niepełnoletnią córką uczennicą liceum ogólnokształcącego. Ponieważ córka nie osiąga własnych dochodów pozostaje na ich utrzymaniu. Tymczasem skarżący na skutek zajęcia przez organy podatkowe konta bankowego (vide: dołączone do wniosku dokumenty źródłowe) ma trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej, która w ostatnim czasie przynosi dochody w kwocie 1.800,00 zł. Podobnie jego żona w wyniku dokonywanych potrąceń egzekucyjnych otrzymuje wynagrodzenie rzędu 1.611,09 zł (vide: zaświadczenie z zakładu pracy). Z powyższych kwot spłacają raty kredytu hipotecznego w wysokości ok. 3.000,00 zł, zabezpieczeniem którego jest dom mieszkalny remontowany i rozbudowywany dla celów gospodarstwa agroturystycznego. Stan zadłużenia z powyższego tytułu wynosi [...] CHF (vide: dokumenty źródłowe dołączone do wniosku). Jednocześnie tytułem opłat związanych z bieżącym utrzymaniem wydatkują: 350,00 zł (za energię elektryczną), 150,00 zł (wodę), 450,00 zł (ogrzewanie), 60,00 zł (ubezpieczenie domu) oraz 60,00 zł (koszty dojazdu córki do szkoły). W oświadczeniu o posiadanych składnikach majątku skarżący wymienił objęty wspólnością majątkową małżeńską dom mieszkalny w B. przy ul. [...] o pow. 450 m2 i szacunkowej wartości [...] zł, działkę nr [...] o pow. 907 m2 objętą przedwstępną umową sprzedaży oraz samochód [...] rocznik [...] o wartości [...] zł wykorzystywany do prowadzonej działalności. Dodatkowo wyjaśnił, że córka jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,7264 ha wraz z budynkiem gospodarczym o pow. 100 m2 i inwentarzem w postaci dwóch koni o łącznej wartości ok. [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: wydruki z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r., raporty kasowe wraz z podatkową księgą przychodów i rozchodów oraz deklaracją VAT za trzeci kwartał 2015 r., podpisaną [...] r. ugodę z bankiem "A" S.A. dotyczącą kredytu własny kąt hipoteczny oraz akt notarialny z dnia [...] r., na mocy którego skarżący i jego żona darowali swoim dzieciom nieruchomości o łącznej wartości [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W treści urzędowego formularza (vide: druk PPF) skarżący zadeklarował bowiem dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.800,00 zł. Dodatkowo wskazał, że wynagrodzenie za pracę jego żony wynosi 4.597,13 zł brutto. Jednakże do powyższego skierowana jest egzekucja, co oznacza, że do wypłaty po dokonaniu stosownych potrąceń pozostaje 1.611,09 zł. Z kolei ponoszone wydatki związane z koniecznym utrzymaniem oszacował w następujący sposób: 350,00 zł (za energię elektryczną), 150,00 zł (wodę), 450,00 zł (ogrzewanie), 60,00 zł (ubezpieczenie domu), 60,00 zł (koszty dojazdu córki do szkoły) oraz 3.000,00 zł (raty kredytu), czyli łącznie 4.070,00 zł. Należy jednak zauważyć, że z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że w 2014 r. dochody skarżącego i jego żony, mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wynosiły łącznie 6.407,81 zł netto (vide: zeznania podatkowe PIT-37 i PIT-36). Podobnie w okresie ostatnich trzech miesięcy żona skarżącego poza wynagrodzeniem w kwocie 1.396,09 zł otrzymywała jeszcze dodatkowe kwoty rzędu: 505,18 zł, 437,00 zł i 499,47 zł (vide: przelewy z dnia [...],[...] i [...] r.). Z kolei prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, mimo zajęcia konta bankowego, przyniosła w tym okresie przychody rzędu: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień – vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów). To z kolei oznacza, że środki pieniężne, którymi skarżący dysponuje po potrąceniu o koszty ich uzyskania (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów) są znacznie wyższe, niż te, które wskazano w treści urzędowego formularza. Na uwagę zasługuje również zadeklarowany w treści wniosku majątek, albowiem posiadanie więcej niż jednej nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Co istotne znaczną jego część w 2013 r. skarżący i jego żona darowali swoim dzieciom, które wspólnie z nimi zamieszkują (vide: zaświadczenie o zameldowaniu). Tymczasem zgodnie z art. 897 zd. 1 Kodeksu cywilnego jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Dlatego też okoliczność, że córka skarżącego, która prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, nadal posiada darowany majątek o wartości [...] zł, na który składa się nieruchomość rolna o pow. 1,7264 ha, budynek gospodarczy o pow. 100 m2 oraz dwa konie ma istotne znaczenie w sprawie. Podobnie jak fakt, że skarżący remontuje i rozbudowuje dom dla celów gospodarstwa agroturystycznego (choć wydatki na ten cel nie zostały w żaden sposób podane). Odnosząc się natomiast do rat zaciągniętego w walucie obcej kredytu hipotecznego, zauważyć należy, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienioną wśród wydatków ratę kredytu w kwocie ok. 3.000,00 zł, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Tym bardziej, że jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych zadłużenie skarżącego i jego żony z powyższego tytułu wynosiło na dzień [...] r., zgodnie z zawartą ugodą, [...] CHF. Natomiast na dzień [...] r. wynosiło już [...] CHF. Oznacza to, że w okresie 12 miesięcy skarżący i jego żona, mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego i zajęcia rachunków bankowych, dokonali spłaty zadłużenia w kwocie [...] CHF. Taki stan rzeczy nie potwierdza w żaden sposób trudności finansowych skarżącego i jego żony, co więcej budzi zastrzeżenia co do ich rzeczywistych możliwości finansowych (vide: wypracowany w ostatnim kwartale przychód rzędu [...] zł). Mając na uwadze powyższe, w tym należny od złożonej skargi kasacyjnej wpis sądowy w kwocie 100,00 zł brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.