III SA/Gl 1177/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że wnosi o zwolnienie częściowe z kosztów sądowych do kwoty [...] zł, ponieważ w związku z ciężką sytuacją, jest on w stanie właśnie tyle zapłacić. Skarżący oświadczył w uzasadnieniu wniosku co następuje: "Tata otrzymuje [...] , która jest zajęta przez komornika – zostaje z niej jedynie [...] zł na miesiąc. Mama z kolei choruje i nie pracuje. Żona wychowuje syna, bo nie ma pracy, lecz dorabia dorywczo – jak coś się trafi. Skarżący pracuje i zarabia [...] zł brutto. Jednak w wyniku niesłusznie toczącego się postępowania komornik zajął wszystko, a firma skarżącego upadła. Aktualnie, nikt nie chce ze skarżącym współpracować. Ludzie pozwalniali się z jego firmy, ponieważ nie był w stanie płacić im terminowo wynagrodzeń". Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną Ż., synem A. ([...] lata), ze swoim ojcem K. S. i swoją matką H. S. Na majątek wnioskodawcy składa się dom o powierzchni [...] m2 w stanie surowym, na który zaciągnięty został kredyt hipoteczny. Występują znaczne opóźnienia w spłacie tego kredytu. Poza tym, skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości, żadnych oszczędności, zasobów pieniężnych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Dom mieszkalny jest własnością rodziców skarżącego, jest on jednak przedmiotem zajęcia komorniczego – jest on już po drugiej licytacji. Dochody członków wspólnego gospodarstwa domowego strony przedstawiają się następująco: skarżący uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł brutto (jest ono jednak zajęte przez komornika) i prowadzi równocześnie działalność gospodarczą, jednak za rok 2013 poniósł on stratę w wysokości [...] zł; żona skarżącego przebywa aktualnie na urlopie wychowawczym i nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu; ojciec skarżącego – K. S. posiada [...] , która do wypłaty wynosi jednie [...] zł (reszta jest przedmiotem zajęcia egzekucyjnego). Matka skarżącego – H. S. nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 16 lipca 2013 r. wezwał stronę skarżącą, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została wysłana na adres wskazany przez jego pełnomocnika procesowego, adwokata M. Z. Przesyłka ta została dwukrotnie awizowana (dnia [...] r. i dnia [...] r.). W tym stanie rzeczy, przesyłkę te należało uznać za doręczoną ze skutkiem prawnym adresatowi, pełnomocnikowi procesowemu skarżącego, w dniu [...] r.. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że strona skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest aktualny, obecny stan majątkowy jego samego i osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2013 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres pełnomocnika procesowego strony skarżącej – adwokata M. Z. Adres pełnomocnika procesowego wnioskodawcy był już w toku postępowania sądowoadministracyjnego podawany kilkakrotnie – także na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Poza tym, skutecznie doręczono na ten adres zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie (zarządzenie z dnia 28 maja 2013 r.). Wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2013 r. zostało również wysłane na adres pełnomocnika procesowego. Wezwanie to należało uznać za doręczone w sposób prawidłowy w trybie art. 73 P.p.s.a. Przesyłka została dwukrotnie awizowana: pierwsze awizo miało miejsce w dniu [...] r., natomiast drugie awizo dokonane zostało w dniu [...] r. W tym stanie rzeczy, przesyłkę zawierająca wezwanie referendarza sądowego należy uznać za doręczoną w dniu [...] r. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2013 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.