III SA/Gl 1188/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2016 r. Wnioskodawca, reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, wraz ze skargą na powyższą decyzję, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania tych kosztów, a zdobycie tych środków byłoby dla niego obiektywnie niemożliwe. Działalność gospodarcza wnioskodawcy jest obecnie zawieszona, w związku z czym nie uzyskuje on z niej aktualnie żadnych dochodów. Wnioskodawca ma trójkę dzieci: D. ([...] lat), na którą płaci alimenty w kwocie 800 zł miesięcznie; M. ([...] lat), na którą uiszcza dobrowolnie kwotę 800 zł miesięcznie i rocznego syna A. z aktualnego związku, z którym razem mieszka. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną F. G., która przebywa obecnie na urlopie wychowawczym, i z synem A. Ostatnie wynagrodzenie żony wnioskodawcy wypłacono jej w czerwcu 2015 r. Wnioskodawca zarabia aktualnie 1.464,48 zł netto, i choruje. Cały dochód jego rodziny wydatkowany jest na podstawowe i bieżące potrzeby i opłaty. Z kolei w razie pojawienia się dodatkowych kosztów – konieczna jest pomoc i wsparcie krewnych. Skarżący wg swojego oświadczenia nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się aktualnie jedynie jego wynagrodzenie w kwocie 1.464,48 zł netto. Swoje miesięczne wydatki oszacował następująco: alimenty na rzecz córek: D., M. (po 800 zł); media (100 zł); prąd (70 zł); woda (70 zł); Internet (20 zł); leki i środki czystości (po 100 zł); produkty dla syna A. G. – łącznie 600 zł. Do wniosku dołączono: wyrok rozwodowy z dnia [...]r. (rozwiązujący małżeństwo wnioskodawcy z A. G. i ustalający kwotę alimentów na rzecz wspólnej, małoletniej córki D. G. na kwotę 800 zł); zaświadczenie o aktualnych zarobkach wnioskodawcy; odpis aktu małżeństwa zawartego przez wnioskodawcę z F. G.; odpisy aktów urodzenia A. G. i córki z pierwszego małżeństwa D. G. oraz dokumenty obrazujące stan zdrowotny wnioskodawcy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: oświadczenie F. G., z którego wynika, że aktualnie przebywa ona na bezpłatnym urlopie wychowawczym (od sierpnia 2016 r.); zeznania podatkowe za 2016 r.: F. G. i wnioskodawcy; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy i jego żony (oba wyciągi za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.); prośba J. W. o przesyłanie alimentów na rzecz jej córki M. G. na określony rachunek bankowy; transakcje bankowe obrazujące trzykrotny przelew kwoty 900 zł – tytułem "J. W. – dla M."; dokument potwierdzający fakt zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego z dniem 1 marca 2016 r.; zaświadczenie o zajęciu rachunku wnioskodawcy w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym; oświadczenie o wydatkach wnioskodawcy i oświadczenie jego ojca K. G. z którego wynika, że wnioskodawca mieszka w jego mieszkaniu i przekazuje ojcu z tego tytułu jedynie 240 zł miesięcznie (opłaty za media, wodę i prąd). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 listopada 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym i jego dochód miesięczny w kwocie 1.465 zł –stanowi wg jego oświadczenia jedyny dochód tego wspólnego gospodarstwa. Tymczasem miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy mają zamykać się w kwocie 2.600 zł. Na wydatki składają się kwoty wskazane przez skarżącego, jako alimenty (po 800 zł) na jego dwie córki, utrzymanie jego syna A. (600 zł) oraz pozostałe opłaty (400 zł). Referendarz podkreślił, że w wyliczeniu wydatków nie ujęto żywności, środków czystości, ani odzieży. W tym stanie rzeczy, miesięczne wydatki wnioskodawcy w żadnym razie nie znajdują pokrycia w wykazanych przez niego miesięcznych dochodach. W dalszej części uzasadnienie referendarz sądowy stwierdził, że trudno uznać, aby w gospodarstwie domowym wnioskodawcy nie można było wygospodarować kwoty pieniężnej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, jeżeli jego rodzina jest w stanie pozwolić sobie na wyjazd wakacyjny, za który sama opłata w biurze podróży wynosi 7.400 zł. Ponadto stwierdził, że wnioskodawca w zasadzie uiszcza dobrowolnie alimenty na rzecz M. (córki J. W.). Od postanowienia tego, w terminie ustawowym wniósł sprzeciw pełnomocnik skarżącego, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędną ocenę sytuacji materialnej skarżącego, który nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarzucił również zaskarżonemu rozstrzygnięciu sprzeczność dokonanych w nim ustaleń z zebranym materiałem dowodowym, polegającą na wnioskowaniu o możliwościach finansowych M. G. z uwagi na korzystanie z profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 §2 pkt 6 – 8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Jednocześnie, Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że M. G. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozstrzygnięcie swoje referendarz sądowy oparł na konstatacji zawartej w początkowej partii części zważeniowej uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Stwierdził mianowicie, że zadeklarowane miesięczne wydatki wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy w kwocie 2.600 zł w żadnym razie nie znajdują pokrycia w jego miesięcznym dochodzie w kwocie 1.465 zł, uzyskiwanym tytułem wynagrodzenia za pracę. Jednocześnie stwierdzić należy, że wynagrodzenie to jest jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Skarżący stwierdził wprawdzie, że w razie pojawienia się dodatkowych kosztów konieczne jest wsparcie krewnych. Nie wykazano jednakże rozmiaru, ani rodzaju tego wsparcia krewnych. Nie dokonano tego ani na etapie wypełniania druku urzędowego formularza PPF, ani na etapie nadsyłania dokumentów w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Co istotne, do kwestii tej nie odniesiono się również w sprzeciwie wniesionym przez pełnomocnika procesowego wnioskodawcy. Tym bardziej, że w sprzeciwie pełnomocnik wnioskodawcy stwierdził, że fakt przekroczenia kwoty dochodu przez kwotę wydatków wnioskodawcy wynika z tego, że w jego utrzymaniu pomagają mu rodzice. Fakt ten jednak powinien być wykazany stosownym oświadczeniem rodziców wnioskodawcy, potwierdzających wysokość udzielanej mu pomocy. Tymczasem, brak takiego oświadczenia powoduje, ze stwierdzenie to jest gołosłowne. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że oświadczenia wnioskodawcy nie są spójne i nie posiadają przymiotu wiarygodności. Wnioskodawca, reprezentowany w sprawie przez adwokata, nie wyjaśnił w jakikolwiek sposób powodu (przyczyn) wyraźnej dysproporcji pomiędzy swoimi wydatkami, a uzyskiwanym dochodem. Tym samym wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Z kolei w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarz sądowy stwierdził obiektywny fakt, występujący w tej sprawie. Strona skarżąca korzystając z usług adwokata z wyboru ponosi de facto fakultatywne koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zmierza jednocześnie do uniknięcia kosztów obligatoryjnych postępowania sądowego, tj. kosztów sądowych. Stwierdzenie to w żadnej mierze nie jest jednak podstawą rozstrzygnięcia, tj. odmówieniem zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Jednocześnie fakt korzystania przez wnioskodawcę z pomocy adwokata w żadnym razie nie wpłynął na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie uzasadnienia sprzeciwu, pełnomocnik procesowy podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, że rodzina wnioskodawcy może sobie pozwolić na wyjazd na wczasy "z uwagi" na przelew dokonany na rzecz biura A. Pełnomocnik wyjaśnił, że wyjazd ten był jedynie realizacją spóźnionego prezentu ślubnego dla skarżącego i jego żony od rodziców wnioskodawcy, "wykorzystanym w końcu z okazji zbliżającej się rocznicy ślubu". Również i ta okoliczność nie została potwierdzona jakimkolwiek oświadczeniem rodziców wnioskodawcy. Tym bardziej, że w nadesłanym do akt sprawy wydruku z rachunku bankowego żony skarżącego brak jest określenia osoby dokonującej wpłaty gotówki we wpłatomacie na jej rachunek bankowy. Nie wykazano więc tego, że wpłaty dokonali rodzice wnioskodawcy na opisany wyżej wyjazd wakacyjny. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. wniesiona została w dniu 22 lipca 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym przesyłki zawierającej skargę wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) – natomiast kwota będąca przedmiotem przelewu na rachunek biura podróży wpłynęła w dniu 27 lipca 2016 r. (łącznie wpłacono w tym dniu w trzech wpłatach we wpłatomacie kwotę 9.400 zł). Wynika z tego, że już po zainicjowaniu postępowania sądowego w gospodarstwie domowym wnioskodawcy była kwota, która umożliwiała mu poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Od strony postępowania sądowego należy oczekiwać prowadzenia racjonalnej gospodarki środkami pieniężnymi. Tymczasem, strona dysponując gotówką przekraczającą kwotę wpisu sądowego od skargi w tej sprawie już po wszczęciu postępowania sądowego, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Racjonalne gospodarowanie środkami pieniężnymi powinno przejawić się przeznaczeniem tej kwoty w pierwszej kolejności na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Tymczasem wnioskodawca przeznaczył tę kwotę na wyjazd wakacyjny. W tej sytuacji trudno uznać skarżącego za osobę ubogą, bo takie bowiem osoby – co do zasady – korzystają z prawa pomocy. Przeznaczenie gotówki na wyjazd już po zainicjowaniu postępowania sądowego, nie można uznać za racjonalne działanie, które można uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona w pierwszej kolejności powinna przeznaczyć bowiem środki finansowe na opłatę sądową. A wydatkowanie gotówki na inny cel – przyznanie pierwszeństwa wyjazdowi turystycznemu – nie stanowi uzasadnionego w tej sytuacji wydatku uzasadniającego uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że Sąd nie jest w zasadzie uprawniony do wystosowania do strony wezwania mającego na celu wyjaśnienie powstałych wątpliwości, gdyż zgodnie z regulacją art. 260 P.p.s.a., Sąd, po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Wobec wskazanych okoliczności Sąd nie mógł zatem zmienić zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i wniosek skarżącego uwzględnić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.