III SA/Gl 1202/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. sprawy ze skargi T.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca T. P., reprezentowana przez adwokata W. G. wraz ze skargą kasacyjna od wyroku z dnia [...] r. wydanego w niniejsze sprawie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W przedłożonym urzędowym formularzu PPF, strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem oraz córkami w wieku [...] i [...] lat,. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. ok. [...] m2, który obciążony jest hipoteką na rzecz banku oraz organów podatkowych w związku z prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniem egzekucyjnym. Według złożonego oświadczenia prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza od czerwca 2016 r. nie przynosi dochodu. Dlatego została zawieszona. Jedynym źródłem utrzymania całej rodziny są prace dorywcze wykonywane przez męża, z których uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł. Jako składniki posiadanego majątku wymieniła: [...] udziałów o wartości [...] zł w Sp. z o.o. ,,A’’ z siedzibą w K. oraz samochód marki [...] rocznik [...] o wartości [...] zł należący do córki. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: wydruk z księgi wieczystej dotyczącej posiadanej przez skarżącą nieruchomości o pow. [...] ha (obejmującej zurbanizowane tereny niezabudowane i łąki trwałe), załącznik do umowy o kredyt na działalność gospodarczą wraz z dokumentami księgowymi dotyczącymi prowadzonej do [...] r. działalności, wydrukiem z CEIDG i umową zbycia udziałów Sp. z o.o. ,,A’’, umowę majątkową małżeńską, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, wydruki z rachunków bankowych prywatnych i związanych z prowadzoną działalnością, zeznania podatkowe za 2015 r. oraz faktury VAT za wodę ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł) oraz gaz ([...] zł). Dodatkowo przedłożono dokumenty związane z nabyciem samochodu marki [...] przez córkę skarżącej za kwotę [...] zł oraz zaświadczenie o zameldowaniu pod podanym w rubryce nr 2.2 adresem. Postanowieniem z dnia 21 września 2016 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznanie prawa pomocy Stronie skarżącej. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik T. P. złożył sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sądowego wnosząc o rozpoznanie przez Sąd wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik w uzasadnieniu stwierdził, że Skarżąca przedstawiła swoją rzeczywistą sytuację majątkowa, która na wezwanie sądu udokumentowała dokumentacją źródłową. Oświadczył, że mąż skarżącej – K. S. nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy oraz nie posiada żadnych rachunków bankowych. Nadto wyjaśniono, iż samochód córki został nabyty z jej środków własnych, uzyskanych z prezentów na [..]ste urodziny. Jego wartość wynosi [...] złotych. Pełnomocnik T. P., podkreślił, iż wszystkie przedłożone przez skarżącą dokumenty i złożone oświadczenia zostały rozpatrzone przez referendarza na jej niekorzyść, a okoliczności pozytywnych dla skarżącej - wynikającej z dokumentów i oświadczeń w ogóle nie wzięto pod uwagę. Zaakcentował, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej powoduje znaczne ograniczenie możliwości zarobkowych skarżącej, polegające na braku możliwości wypracowania przez nią zysku. Sytuacja ograniczenia możliwości wypracowania zysku w chwili obecnej zasadniczo wpływa na sytuację majątkową skarżącej i jej rodziny. Skarżąca musi poszukiwać bowiem nowych i skutecznych form zarobkowania. Skarżąca przedłożyła na tę okoliczność wydruk z CEIDG oraz podatkową księgę przychodów i rozchodów i deklarację VAT - 7. Pełnomocnik Strony wskazał, że odkreślił iż mąż skarżącej nie posiada rachunku bankowego, a w związku z rozdzielnością majątkową nie posiada informacji z jakiego źródła uzyskał on kwotę [...] zł. Jego zdaniem Strona skarżąca przedstawiła wystarczającą dokumentację potwierdzającą trudną sytuację majątkową skarżącej oraz pozwalały na przyjęcie, że poniesienie kwota wpisu od wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości [...] złotych, nie jest możliwa do poniesienia przez skarżącą bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwaną dalej p.p.s.a.) w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jej sytuacja finansowa nie został przedstawiona w sposób skrupulatny, transparentny, który umożliwiałby ocenę jej możliwości finansowych bez żadnych wątpliwości. T. P. wskazała, iż prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zawieszona, a jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny są dochody z pracy dorywczej męża w kwocie ok. [...] zł, niemniej jednak jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych, mimo zawieszenia prowadzonej działalności, skarżąca we własnym zakresie dokonuje wpłat własnych na rachunek bankowy prowadzony w ,,B’’ (vide: operacje zaksięgowane [...] r. i [...] r. na łączną kwotę [...] zł). Źródło pochodzenia tych środków nie zostało w rozpoznawanej sprawie w żaden sposób wskazane. Podobnie jak pochodzenie środków w kwocie [...] zł, za które mąż skarżącej odkupił od niej [...] r. udziały w Sp. z o.o. ,,A’’, skoro jego miesięczne dochody z tytułu wykonywanych prac dorywczych mają jedynie – jak wskazano w piśmie z dnia [...] r. - jednostkowy, sezonowy charakter i wynoszą ok. [...] zł, co daje po przeliczeniu na każdego członka rodziny dochód w kwocie [...] zł, podczas gdy wydatki związane z koniecznym utrzymaniem to nie tylko: woda i odprowadzanie ścieków ([...] zł), energia elektryczna ([...] zł) czy gaz ([...] zł), ale również wydatki związane z zakupem żywności, środków czystości, czy edukacją dzieci, które choć nie zostały oszacowane, to z pewnością muszą być ponoszone. Dodatkowo na uwagę zasługuje fakt, że treść podpisanej między małżonkami umowy zbycia udziałów Sp. z o.o. Awskazuje jako adres zamieszkania męża miejscowość D. [...], podczas gdy w zeznaniu podatkowym PIT-36 mąż skarżącej figuruje pod adresem ul. [...]. Adres ten podano również jako adres skarżącej na rachunkach za tzw. media, gdzie poza ul. [...], podano jeszcze ul. M. S. i ul. [...]. Wprawdzie Skarżąca w sprzeciwie podniosła, że adresy zamieszkania wskazane na rachunkach za media, tj. ul. [...], ul. M. S. to lokale w których ona już nie przebywa – były wynajmowane, a pobór dotyczy nieruchomości przy ulicy [...]. Jednakże tak deklaracja nie usuwa wątpliwości Sądu co do rzetelności przedstawienia przez T. P. stanu majątkowego w treści urzędowego formularza. Wątpliwości budzą także źródła utrzymania jej rodziny, albowiem wyciąg z rachunku bankowego o nr [...], na który skarżąca dokonuje przelewów własnych nie został nadesłany (vide: operacje z dnia [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.). Podobnie jak dokumenty źródłowe odnoszące się do Spółki z o.o. ,,A’’, w której skarżąca i jej mąż są wspólnikami, czy ,,B’’ prowadzonej przez męża w 2015 r. (vide: zeznanie podatkowe). Nie można było zatem w żaden sposób ustalić jaka jest ich kondycja finansowa. A ponieważ to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich informacji i dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Brak było podstaw do poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść skarżącej w sytuacji, gdy T. P. korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika procesowego. Powyższe odnosi się również do przedłożonej przy piśmie z dnia [...] r. umowy kredytowej dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej, której ogólne postanowienia nie zostały nadesłane. Nie można było zatem ustalić w jakiej kwocie kredyt ten został udzielony, komu i kiedy. Wprawdzie nadesłano harmonogram spłaty kredytu, niemniej jednak wynika z niego, że jest to tylko symulacja prezentowana w celach informacyjnych, która nie może być traktowana jako podstawa do wykonywania spłat. Co istotne wskazuje ona datę spłaty pierwszej raty na [...] r., podczas gdy w przedłożonym do akt wydruku z CEIDG brak informacji o wznowieniu prowadzonej przez skarżącą działalności, która wykonywana jest nie tylko pod adresem ul [...], ale również pod adresem ul. [...] (vide: wydruk z rachunku bankowego). Wątpliwości budzi również zawarte w piśmie pełnomocnika z dnia [...] r. oświadczenie jakoby nabyty przez córkę skarżącej [...] r. samochód marki [...] rocznik [...] za kwotę [...] zł eksploatowany był ze środków własnych córki, czyli prezentów otrzymanych na [...] urodziny. Należy bowiem zauważyć, że treść urzędowego formularza (druk PPF) nie wskazuje na posiadanie przez córkę jakichkolwiek oszczędności, choć posiada ona własny rachunek bankowy (vide: przelew z dnia [...] r. dokonany z rachunku bankowego o nr [...]), którego saldo również nie zostało podane. Powyższe odnosi się również do skarżącej, która [...] r. zbyła udziały w Sp. z o.o. ,,C’’ kwotę [...] zł, podczas gdy wskazana kwota nie została uwidoczniona wśród operacji uznaniowych dokonywanych na rachunkach bankowych, których wydruki zostały do akt przedłożone. Nie została też w żaden sposób wykazana w treści urzędowego formularza jako posiadane oszczędności. Brak było zatem wystarczających podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8 oraz z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271). Nadto podkreślić należy, iż ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Podkreślenia wymaga również fakt, iż sprzeciw Strony skarżącej stanowił polemikę z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego, a wątpliwości wskazane dotyczące sytuacji finansowej T.P. nie zostały w nim wyjaśnione. Mając powyższe na uwadze powyższe, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.