III SA/Gl 1213/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 2 marca 2009 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia 1. zmienić postanowienie z dnia 21 grudnia 2007 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) i przyznać skarżącemu adwokata, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Rozpatrując wniosek skarżącego z dnia [...] r. o całkowite przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Sąd postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Następnie Sąd wydał dnia 21 lipca 2008 r. postanowienie, którym odrzucił skargę, gdyż strona nie uiściła należnego wpisu sądowego w kwocie [...] zł. W piśmie z dnia [...] r. zwanym "skargą" strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 września 2008 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną strony. W zażaleniu z dnia [...] r. strona ponowiła wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. Sąd odrzucił zażalenie skarżącego z dnia [...] r. Po wezwaniu powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy strona zawarła w druku PPF z dnia [...] r. Uzasadniając ten wniosek skarżący wskazywał, że nie posiada żadnego majątku, a mieszkanie stanowi własność [...]. Odnośnie stanu majątkowego osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, czyli jego [...] oświadczył, że jest ona właścicielem połowy nieruchomości w postaci [...]odziedziczonego po [...] swoich [...]. Jako dochody wymieniał własną [...] w kwocie [...] zł i [...] w kwocie [...] zł. Jako przyczyny obecnej sytuacji materialnej podał: brak zezwolenia Wojewody [...] na wykorzystanie [...] i przepracowanych na sporządzenie [...], przeszkody w sprzedaży [...]i zmniejszanie zamówień przez budownictwo, straty na działalności gospodarczej prowadzonej w formie "A" i przekształcenie w "B", która nie podjęła działalności. Oświadczył też, że nie otrzymuje "dożywotniej gaży" w kwocie [...] zł miesięcznie, gdyż w tej chwili brak jest ku temu podstaw, a wcześniejsze wypłaty były przeznaczone na wynagrodzenie dozorcy obiektu "B" i karmę dla stróżujących dwóch psów. Jeśli chodzi o aktualną działalność gospodarczą to zaznaczył, że świadczy dorywczo usługi doradztwa technicznego. Uznał również, że na [...] nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Zwrócił też uwagę na gorszą sytuację materialna ze względu na [...]. Zarządzeniem z dnia [...] r. Sąd wezwał stronę skarżącą, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1/ przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt przekazania nieruchomości przy [...] w O. wraz z długiem hipotecznym "B"., gdzie strona pełni funkcję Prezesa (vide: akta sprawy o sygn. III SA/Gl 149/08); 2/ nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wielkość posiadanych przez stronę w tejże Spółce udziałów - w postaci wyciągu z KRS - oraz wskazujących na jej aktualną kondycję finansową, tj. bilans wraz z rachunkiem zysków i strat z okresu ostatnich [...] miesięcy, a także deklaracje na podatek od towarów i usług oraz raporty kasowe z tegoż okresu, w tym ewidencję środków trwałych - o ile taka jest prowadzona oraz wyciągi z posiadanego rachunku bankowego obrazującego ilość zgromadzonych tam w okresie ostatnich [...] miesięcy środków; 3/ wyjaśnienie, czy strona prowadzi nadal "A", którego siedziba zgodnie z pismem z dnia [...] r. została przeniesiona na [...] w Z., w przypadku odpowiedzi twierdzącej Sąd zobowiązał do przedłożenia odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez stronę z tego tytułu dochodów lub ponoszonych strat, w szczególności nadesłania odpisu lub kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, wyciągu z posiadanego rachunku bankowego obrazujący ilość zgromadzonych tam w okresie ostatnich [...] miesięcy środków, a także deklaracji [...] z okresu ostatnich [...] m-cy, natomiast w przypadku odpowiedzi przeczącej do przedłożenia odpisów lub kserokopie dokumentów potwierdzających fakt likwidacji prowadzonej działalności, tj. decyzję o wykreśleniu jej z ewidencji działalności gospodarczej oraz zgłoszenie aktualizacyjne [...] dot. zakończenia (likwidacji) prowadzonej działalności; 4/ nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt, iż [...] strony nie pracuje już w "A" oraz wskazujących na jego obecne miejsce zatrudnienia i wysokość uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, natomiast w przypadku pozostawania bez pracy Sąd zobowiązał do przesłania zaświadczenia z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu P. J. jako osoby bezrobotnej z prawem lub bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest stosownych ofert zatrudnienia; 5/ przedłożenie odpisu lub kserokopii decyzji ustalającej należny do zapłaty w [...] r. podatek leśny lub inny dokument potwierdzający fakt, iż posiadany przez [...] strony las stanowi nieużytek, który objęty jest ochroną krajobrazową; 6/ nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazanie, kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje, natomiast w przypadku zalegania z płatnościami Sąd zobowiązał do przesłania stosownych dokumentów potwierdzających tenże fakt; 7/ przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość osiąganego przez stronę i jego [...] dochodu w postaci odcinka pobieranej [...] za ostatni [...] albo decyzji o jej przyznaniu, w tym o przyznaniu na rzecz [...]; 8/ nadesłanie odpisu lub kserokopii złożonego przez stronę za [...] r. zeznania podatkowego obrazującego wysokość osiągniętego w tym okresie dochodu oraz wysokość dokonanych odliczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał pismo z dnia [...]r., w którym w pierwszej kolejności powołał się na następujące pisma i dokumenty dotychczas składane w innych sprawach: - z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 147/08, 149/08, 1539/07, 1542/07) i [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 142/08) dotyczące dochodów i kosztów utrzymania oraz dowodów dotyczących wysokości podatku i przeznaczenia zalesionej działki, - z dnia [...]r. (sygn. akt III SA/Gl 147/08, 149/08, 1539/07, 1542/07) i z dnia [...]r. (sygn. akt III SA/Gl 144/08 i 214/08) wraz z odpisami dokumentów dotyczących obrotów i dochodów "B". Następnie powołał się w części na okoliczność już wymienione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a mianowicie przedstawił powody zakończenia działalności gospodarczej "A" i konieczność znalezienia udziałowca, który przejąłby zadłużenie, braku możliwości rozpoczęcia działalności "B", braku podstaw wypłacania mu przez Spółkę "dożywotniej gaży" w kwocie po [...] zł miesięcznie, niemożności osiągania dochodów ze świadczonych sporadycznie usług doradztwa technicznego. Wyjaśnił też, że jego zdaniem na [...] nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a dodatkowo jego dochód nie wystarcza nawet na skromne utrzymanie własnej [...]-osobowej rodziny. Skarżący podkreślił, że jego sytuacja materialna wyraźnie się pogorszyła z powodu [...], która wymaga stałej [...] oraz [...]. Wskazał, że [...] obecnie sam się zajmuje nawet mimo braku sprawności fizycznej i umysłowej po przebytej operacji. Na koniec zaznaczył, że Sąd w szeregu sprawach przyznał mu zwolnienie od kosztów, a w chwili obecnej jego sytuacja się jeszcze diametralnie pogorszyła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie, na mocy obowiązującego postanowienia z dnia 21 grudnia 2007 r., skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł. Tym samym do chwili obecnej na skarżącym ciąży obowiązek zapłaty każdego należnego wpisu sądowego lub należnej opłaty kancelaryjnej w wysokości do kwoty [...] zł. Rozpatrywanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy odbywa się w trybie wynikającym z art. 165 P.p.s.a., dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następne P.p.s.a., jeśli nowy wniosek jest tożsamy przedmiotowo z wnioskiem rozpatrzonym wcześniej. W niniejszej sprawie tożsamość ta zachodzi, gdyż oba wnioski obejmowały przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w tym przyznanie adwokata z urzędu. Nowy wniosek z dnia [...] r. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata jest ponowieniem pierwotnego wniosku ze skutkiem dalej idącym, niż przyznane w sprawie prawo pomocy postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r., ponieważ ze swej istoty obejmuje całkowite zwolnienie od opłat sądowych, a nie tylko w kwocie przewyższającej [...] zł, całkowite zwolnienie od zwrotu wydatków i ustanowienie adwokata z urzędu. Aby Sąd mógł przyznać zwolnienie od kosztów sądowych w całości w stanie faktycznym występującym w sprawie, tzn. przy uwzględnieniu obowiązującego zwolnienia, musiałyby w chwili obecnej zachodzić stosowne podstawy przyznania tej pomocy w stosunku do podstaw w zakresie wcześniejszej odmowy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w całości, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy rozpatrywaniu nowego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty, oceniany na dzień złożenia poprzedniego wniosku w porównaniu ze stanem na dzień aktualnego wniosku, na tyle "pogorszył się", że skarżący obecnie nie jest w stanie ponieść nawet kwoty [...] zł na pokrycie kosztów sądowych. Oceniając materiał dowodowy, zebrany w aktach niniejszej sprawy oraz w aktach innych spraw toczących się ze skargi strony, gdzie składane były określone dokumenty, że wystąpiły podstawy do zmiany zapadłego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy i rozszerzenia jego zakresu poprzez przyznanie prawa pomocy w części w postaci zwolnienia od kosztów sądowych przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł i przyznania adwokata. Uzasadnia to w szczególności wykazana przezeń wysokość pozostających do spłacenia należności podatkowych na kwotę [...] zł i konieczność uiszczenia kosztów sądowych w innych toczących się sprawach. Sąd jednak brał też pod uwagę fakt, że skarżący już w trakcie toczących się postępowań przed tut. Sądem najpierw przeniósł własność nieruchomości na rzecz "B", a następnie zbył udziały warte [...] zł, co wiązało się ostatecznie ze znacznym przychodem w jego majątku. Tym samym część tych środków mógł przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych tym bardziej, że nie wykazał, w jaki sposób zostały one przezeń wykorzystane. Poza tym skarżący pobiera [...] w wysokości [...] zł netto, dysponuje zatem stałym źródłem dochodu. Dodatkowo nie wykazał też by to on a nie [...] ponosił opłaty mieszkaniowe ani nie udokumentował trudnej sytuacji majątkowej [...]. Powyższe okoliczności każą założyć, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy, np. od danego środka zaskarżenia, w kwocie do [...] zł. Natomiast w ramach możliwości wskazanych przez art. 245 § 3 P.p.s.a Sąd zdecydował się ustanowić skarżącemu adwokata mając również na względzie podniesiony w postanowieniach NSA z dnia 20 listopada 2008 r., zapadłych w rozpoznawanych przez tut. Sąd sprawach skarżącego o sygn. akt III SA/Gl 140/08, 141/08 i 143/08, stopień skomplikowania sprawy i wynikające stąd problemy skarżącego z formułowaniem pism procesowych. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 165 P.p.s.a. i "a contrario" na podstawie art. 256 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.