III SA/Gl 1217/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...], skarżąca A.W. złożyła wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wypełnionego na urzędowym formularzu PPF skarżąca stwierdziła, że uzyskiwane przez nią dochody oraz ilość małoletnich dzieci, które wychowuje, nie pozwalają jej na poniesienie wydatku związanego z uiszczeniem wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie. Całość dochodu uzyskiwanego przez stronę przeznaczana jest na bieżące i konieczne wydatki związane z utrzymaniem samej siebie oraz małoletnich dzieci. Wnioskodawca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z czwórką swoich małoletnich dzieci: A.P. ([...] lat), Ł.P. ([...] lat), W.P. ([...] lat) oraz M.C. ([...] lata). Jednocześnie, dzieci te pozostają na wyłącznym utrzymaniu skarżącej. W rubryce 10 urzędowego formularza PPF, A.W. oświadczyła, że jej dochód, to wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Strona jednocześnie oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych, jak również żadnych przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. W rubryce nr 9 urzędowego formularza wniosku PPF ("inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym"), skarżąca oświadczyła, że ma zaległość w kwocie [...] zł z tytułu kredytu obrotowego w [...]. Następnie, oświadczyła, że ponosi opłaty związane z mieszkaniem, mediami, wyżywieniem siebie oraz dzieci, kosztami związanym z uczęszczaniem dzieci do szkół, kosztami ubrań oraz środków czystości. Pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał skarżącą o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W tym celu A.W. została wezwana do: - udokumentowania wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez nią – w tym celu należało nadesłać odpis umowy o pracę skarżącej oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy); - nadesłania odpisu lub kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącą za rok 2009; - przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - doprecyzowania na jakich warunkach zaciągnięty został przez skarżącą kredyt obrotowy, opisany w rubryce 9 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF oraz wskazania na sposób i warunki spłaty kredytu i zaległości kredytowych (np. przesyłając odpis umowy kredytowej); - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków miały zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Do każdej z kategorii pytań zamieszczonych w wezwaniu określony został jednocześnie przykładowy sposób udzielenia odpowiedzi. W wezwaniu zaznaczono, że chodzi o udokumentowanie określonych faktów i stanów, na które strona powoływała się we wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżąca nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana. W piśmie przewodnim z dnia [...] oświadczyła, że do nadal jest zatrudniona w firmie PPHU A w Z. i jej wynagrodzenie z lipca bieżącego roku wynosi [...] zł netto oraz, że było wypłacone gotówką. Strona ponownie podkreśliła, że osiągane przez nią dochody nie pozwalają jej na pokrycie bieżących potrzeb: opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i kosztów związanych z utrzymaniem dzieci. Z dokumentów, o które była wzywana, strona skarżąca nadesłała jedynie: umowę o pracę (z dnia [...]), aneks do tej umowy (z dnia [...]) i zaświadczenie o zarobkach (wystawione w dniu [...]), jak również zeznanie roczne PIT-36 za rok 2009 oraz zaświadczenie o zgłoszeniu zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej z dnia [...]. Natomiast skarżąca w ogóle nie nadesłała jakichkolwiek, wykazów, ani wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Strona nie ustosunkowała się również do tej części wezwania, w której miała doprecyzować na jakich warunkach zaciągnięty został przez nią kredyt obrotowy, opisany w rubryce 9 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF oraz wskazać na sposób i warunki spłaty kredytu i zaległości kredytowych (np. przesyłając odpis umowy kredytowej). Skarżąca również w ogóle nie nadesłała jakichkolwiek rachunków, faktur, które dokumentowałyby ponoszone przez nią wydatki (np. czynsz, opłaty za media, środki czystości, żywność, ewentualne koszty leków czy leczenia domowników). W tym zakresie, skarżąca nawet nie podała orientacyjnych kwot, które określałyby koszty bieżącego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A.W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] nie przedłożyła części istotnych dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. Takie działanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do w pełni rzetelnego i wszechstronnego rozpoznania jej wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca w ogóle nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest w rzeczywistości jej aktualna sytuacja majątkowa. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy nie można poprzestać tylko i wyłącznie na oświadczeniu złożonym przez samą stronę. W przedmiotowej sprawie, wnioskodawca nie odpowiedziała w części na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że oświadczenia skarżącej co do tak istotnej kwestii, jak wysokość osiąganego przez nią dochodu nie są spójne i nie posiadają przymiotu wiarygodności. W rubryce 10 urzędowego formularza wniosku PPF, skarżąca oświadczyła wyraźnie, w sposób nie budzący wątpliwości, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Formularz ten został złożony przez skarżącą w dniu [...]. Podobna kwota, jako wynagrodzenie zasadnicze, widnieje na aneksie do umowy o pracę, wystawionym przez jej pracodawcę w dniu [...]. Dokument ten dołączyła strona do pisma przewodniego z dnia [...]. Niezależnie od tego, w oświadczeniu zawartym w piśmie przewodnim z dnia [...] skarżąca stwierdziła jednak, że jej wynagrodzenie netto z miesiąca lipca 2010 r. wynosi [...] zł netto. To samo wynika z zaświadczenia o zarobkach skarżącej, wystawionego przez jej pracodawcę w dniu [...]. W tym zakresie dochodzi więc do istotnej rozbieżności pomiędzy oświadczeniami o dochodzie uzyskiwanym przez skarżącą z tytułu umowy o pracę. Jej oświadczenia różnią się w sposób bardzo istotny. Przyczyną takiej dużej rozbieżności nie może być z pewnością fakt, że skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim w dniach [...] i [...]. Jednocześnie trudno przypuszczać, aby wnioskodawca mogła pomylić się w tak rażący sposób przy tak istotnym dla niej fakcie, jakim jest wysokość miesięcznego wynagrodzenia uzyskiwanego przez nią z tytułu umowy o pracę. Należy tutaj nadmienić, że skarżąca składając swoje oświadczenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, miała przecież świadomość, że ponosi odpowiedzialność karną za podanie nieprawdziwych danych lub za zatajenie prawdy. W zakresie braku wykazania określonych faktów z zakresu stanu majątkowego strony, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że strona nie nadesłała jakichkolwiek wykazów, ani wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Niezależnie od tego, skarżąca w ogóle nie ustosunkowała się w żaden sposób do tej kwestii. A.W. nie oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych (czy też, że je zlikwidowała) – ani na urzędowym formularzu PPF, ani w piśmie przewodnim z dnia [...]. Nie został również w ogóle udokumentowany stan zadłużenia i zaległości kredytowej, ani sposób i warunki spłaty kredytu zaciągniętego przez stronę w [...]. A okoliczność ta została przecież wskazana przez samą skarżącą w rubryce 9 urzędowego formularza wniosku PPF ("inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym"). Ponadto skarżąca w ogóle pominęła ostatni punkt wezwania referendarza sądowego z dnia [...], nie nadsyłając żadnych faktur, rachunków, ani paragonów, które obrazowałyby w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem siebie samej i czwórki swoich małoletnich dzieci. Skarżąca nie wykazała czy ponosi jakiekolwiek opłaty za korzystanie z mieszkania, czy domu w którym zamieszkuje (czynsz najmu, czy inne opłaty tego rodzaju), nie wykazała w jakiej wysokości ponosi opłaty za tzw. media. Brak rachunków, czy też faktur z których wynikałoby w jakiej wysokości strona ponosi opłaty za (przykładowo): zużycie wody, energii elektrycznej, opału, wody, telefonu. Niezależnie od kwestii udokumentowania poszczególnych, konkretnych wydatków, wnioskodawca w ogóle nie podała nawet przybliżonych kwot, które składają się na wydatki na zakup żywności, środków czystości, czy ubrań dla niej samej i czwórki dzieci. Tak więc wnioskodawca nie przedstawiła wyciągu z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, ani nie przedstawiła jakie są warunki spłaty zaciągniętego przez nią kredytu w [...] oraz jaki jest stan jej zadłużenia kredytowego z tego tytułu. W tym zakresie skarżąca nie wykazała, jaki jest jej stan majątkowy. Nie wskazując z kolei jakie są jej miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, strona nie zobrazowała stanu swoich obciążeń finansowych. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.