III SA/Gl 1226/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w chwili obecnej nie ma żadnego majątku oprócz samochodu ciężarowego marki MAN (jest jego współwłaścicielem). Poza tym, ciążą na nim obowiązki alimentacyjne wobec żony. Strona utrzymuje wraz z żoną małoletnie dzieci. Wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną K. S. oraz dwójką dzieci: D. ([...] lat) i J. ([...] lat). Z oświadczenia zawartego na formularzu PPF wynika, że dochód uzyskuje jedynie wnioskodawca, prowadzący działalność gospodarczą – miesięcznie jest to kwota około 6.650 zł. Z żoną pozostaje od dnia [...] r. w ustroju rozdzielności majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 października 2014 r., wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: deklaracje VAT-7 z trzech ostatnich miesięcy, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień); raport kasowy obrazujący sumę przychodów w ostatnim kwartale rzędu 39.461,48 zł oraz dziennik księgowań, gdzie po stronie WN i po stronie MA odnotowano operacje na łączną kwotę 16.069.046,35 zł (tj. kwota narastająco). Natomiast na rachunkach bankowych odnotowano operacje uznaniowe wielkości: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) i [...] zł (lipiec), podczas gdy na koncie osobistym te wynosiły: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) i [...] zł (lipiec). Z kolei w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2013 r. zadeklarowano przychód z prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, podczas gdy w 2012 r. ten wynosił [...] zł. Ponadto nadesłano deklaracje podatkowe VAT-7 składane w ramach prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień). Dodatkowo przedłożono podatkową księgę przychodów i rozchodów, gdzie wartość sprzedanych towarów i usług od początku roku wynosiła 1.578.995,30 zł, podczas gdy ponoszone wydatki obejmowały kwotę 1.519.516,09 zł i 23.246,96 zł. Z kolei z wyciągów bankowych ustalono, że suma operacji uznaniowych na koncie żony wynosiła: [...] zł (październik), [...] zł (wrzesień), [...]zł (sierpień) oraz [...] zł (lipiec). Natomiast na koncie firmowym: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (lipiec). Jednocześnie przedłożono dokumenty źródłowe obrazujące ponoszone miesięcznie wydatki, tj.: ubezpieczenie (100,20 zł), upc (77,97 zł), gaz (56,45 zł), energię elektryczną (157,08 zł) oraz czynsz za mieszkanie o pow. 48,65 m2 w kwocie 703,33 zł. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w sposób należyty, aby spełniał przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W postanowieniu tym uznano, że zestawiając miesięczne wydatki skarżącego i jego żony, w tym środki finansowe zgromadzone na ich rachunkach bankowych, trudno uznać, aby skarżący kwalifikował się do kategorii osób ubogich, mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach sądowych. Od tego postanowienia wniesiony został przez pełnomocnika procesowego wnioskodawcy sprzeciw. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że dowiódł istnienia okoliczności świadczących o spełnianiu przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Podkreślił, że prowadzi przed Sądem 10 postępowań, dlatego należy wziąć tę okoliczność pod uwagę przy wydaniu orzeczenia. Zwrócił uwagę, że ciążą na nim obowiązki alimentacyjne względem żony oraz ponosi koszty utrzymania dzieci w wieku szkolnym. Z żoną jest w stanie rozdzielności majątkowej, co w ocenie wnioskodawcy zwalnia oboje małżonków z obowiązku wzajemnego wspierania. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik zacytował trzy orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jednym orzeczeniu stwierdzono, że błędnym jest stanowisko, zgodnie z którym obowiązek wzajemnej pomocy miedzy małżonkami wynikający z art. 23 k.r.io. może być utożsamiany z obowiązkiem pokrywania przez małżonka strony postępowania sądowego wszelkich kosztów, w tym sądowych, w szczególności w sytuacji, małżonkowie zawarli umowę małżeńską o rozdzielności majątkowej. Natomiast dwa następne orzeczenia kwestionują założenie, zgodnie z którym przedsiębiorca ma z góry zakładać konieczność gromadzenie środków, które przeznaczy na pokrycie kosztów sądowych w postępowaniach, w których będzie dochodził swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że D.S. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D.S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po przeprowadzeniu analizy złożonych dokumentów stwierdzić należy, że w sprawie nie wykazano istnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W treści urzędowego formularza skarżący zadeklarował wprawdzie dochód z prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy w kwocie 39.900,35 zł (tj. 6.650,06 zł miesięcznie). Jednakże z nadesłanego do akt materiału dowodowego ustalono, że jego firma w roku 2012 wypracowała przychód w kwocie 5.726.609,21 zł, natomiast w 2013 r. ten wynosił 4.318.435,16 zł (vide: zeznania podatkowe PIT-36), podczas gdy z dziennika księgowań za bieżący rok obrotowy – wersja pełna – ustalono, że suma operacji księgowanych po stronie WN i po stronie MA wynosiła łącznie 16.069.046,35 zł (tj. kwota narastająco). Powyższe, niekwestionowane przez stronę, okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący na co dzień obraca środkami finansowymi o nominalnie dużej wartości, znacznie przekraczającej łączną wysokość kosztów we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. W tej sytuacji uznać należy, że koszty sądowe, do których zalicza się wpis sądowy od skargi, mogły się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości (w roku 2013 wynosiły one 4.244.848,31 zł, natomiast w 2012 r. wynosiły one 5.658.329,12 zł). Przy założeniu, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy ma na celu ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bo to on (a nie jego żona) jest co do zasady zobowiązany do ponoszenia kosztów postępowania, to badanie sytuacji majątkowej pozostałych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy może mieć istotne znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej tegoż wnioskodawcy, ale nie może być celem samym w sobie (postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2012 r., I GZ 334/12, LEX nr 1247124). Dlatego nie sposób się zgodzić ze stanowiskiem pełnomocnika wnioskodawcy i zacytowanym przez niego pierwszym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Małżonek strony nie ma bowiem obowiązku ponosić kosztów sądowych obciążających współmałżonka. Koszty te obciążają bezpośrednio małżonka będącego stroną postępowania sądowego. Natomiast stan majątkowy małżonka strony – i to niezależnie od obowiązującego w ich małżeństwie ustroju majątkowego – wskazuje bezpośrednio na jego możliwości płatnicze, na jego "wydolność finansową. Innymi słowy, uwzględniając treść art. 23 k.rio., należy stwierdzić, że stan majątkowy współmałżonka pozwoli stwierdzić, czy skarżący już po uiszczeniu obciążających go kosztów sądowych będzie w stanie utrzymać siebie i swoja rodzinę bez uszczerbku w tym koniecznym utrzymaniu. W treści formularza skarżący informował o spisanej umowie majątkowej małżeńskiej oraz o umowie alimentacyjnej, niemniej jednak okoliczności te nie mają większego znaczenia w sprawie, albowiem na małżonkach ciąży wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) obowiązek udzielania sobie pomocy, w tym wsparcia finansowego w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Przemawia za tym także wykładnia systemowa tego przepisu, znajdującego się w rozdziale regulującym stosunki osobiste między małżonkami. Ponadto, co także nie jest bez znaczenia w sprawie, skarżący, już w trakcie istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zawarł z żoną umowę alimentacyjną, a zatem nie neguje swojego obowiązku wsparcia finansowego względem żony. Zarazem jednak w treści sprzeciwu podważa istnienie analogicznego obowiązku po stronie żony względem niego, co uznać należy za sprzeczność. Fakt, że żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą, z tytułu której w okresie ostatnich trzech miesięcy obracała znacznymi środkami finansowymi (operacje uznaniowe na rachunku firmowym oraz jego saldo końcowe, które w czerwcu i lipcu 2014 r. wynosiło odpowiednio: [...] zł i [...] zł) dodatkowo potwierdza brak przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonując bowiem zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków i dochodów zarówno skarżącego oraz jego żony, w tym zgromadzonych na rachunkach bankowych obu małżonków środków finansowych trudno uznać, aby skarżący kwalifikował się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania, nawet gdy uwzględni się ilość wszystkich jego spraw zawisłych przed tutejszym Sądem dotyczących podatku akcyzowego. W ocenie Sądu, wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki finansowe, które przeznaczy na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, co przy uwzględnieniu przychodów jego żony z pewnością nie narazi go na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.