III SA/Gl 1242/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Karpińska, Asesor WSA Katarzyna Golat, Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARMiR w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w M. z [...] r. Nr [...], którą organ pierwszej instancji odmówił M. B. przyznania: jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych, płatności uzupełniającej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych – na rok [...]. Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, jej wydanie poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu; [...] r. S. B. (mąż M. B.) złożył w Biurze Powiatowym ARMiR w M. Wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok [...] (nr wniosku [...]). [...] r. S. B. zmarł. [...] r. M. B. wniosła do Biura Powiatowego ARMiR w M. Wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania. Do wniosku załączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w M. o prowadzonym przed tym Sądem postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po S. B. [...] r. do Biura Powiatowego ARMiR wpłynął odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w M. z [...] r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. przez M. B. oraz S. B. i W. B. Na wezwanie organu pierwszej instancji M. B. uzupełniła wniosek z [...] o następujące załączniki: oświadczenie o objęciu w posiadanie gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok [...] , oświadczenie kuratora pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgodny na przyznanie płatności bezpośrednich M. B. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w M. z [...] r., sygn. akt [...] o ustanowieniu kuratora dla reprezentowania interesów małoletnich W. B. i S. B. Oceniając tak przedstawiony przebieg postępowania Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. uznał, że nie można przyznać M. B. zawnioskowanych przez nią płatności, ponieważ odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w M. o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. został przez nią złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz.U. Nr 170, poz. 1051). Przepis ten wymaga, by odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku był złożony w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia. W niniejszej sprawie postanowienie Sądu Rejonowego w M. uprawomocniło się z dniem [...] r., a jego odpis został złożony do akt sprawy [...] r. W krótkim odwołaniu od tej decyzji M. B. stwierdziła, że odpis postanowienia Sądu w M. o stwierdzeniu nabycia spadku po mężu został jej doręczony w ostatnich dnia [...] r. i niezwłocznie po tym fakcie złożyła go w Biurze Powiatowym ARMiR w M. opóźnienie w złożeniu tego dokumentu nie było przez nią zawinione. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARMiR w [...] uznał, że jest ona uzasadniona z powodu niedotrzymania przez M. B. warunku z art. 22 ust. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Dodał przy tym, ze odpis prawomocnego postanowienia Sądu w M. o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. powinien być złożony do akt sprawy do dnia [...] r. Warunek ten nie został dochowany. Nie ma przy tym dowodu, że odpis tego postanowienia został przesłany skarżącej przez Sąd za pośrednictwem Poczty. Nie ma też wniosku M. B. o przywrócenie jej terminu do dokonania tej czynności. Jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał jednocześnie: art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634) oraz art. 19 ust. 3 i ust. 4 wymienionej tu już ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. B. powtórzyła swój argument o tym, że odpis postanowienia Sądu Rejonowego w M. otrzymała już po upływie 14 dniowego terminu z art. 22 ust. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Dodała przy tym, że nie miała świadomości istnienia przepisów prawa, które wymagały by od niej złożenia odpisu postanowienia Sądu w termie 14 dni. W toku postępowania sądowego skarżąca złożyła kserokopię dowodu doręczenia jej odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w M. o sygn. I Ns 634.07, z którego wynika, że doręczenie to miało miejsce [...] r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARMiR w [...] wniósł o jej oddalenie, nie znajdując w niej podstaw do zmiany swego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następując stanowisko; Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Tylko zatem stwierdzenie przez Sąd, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa może skutkować jego uchyleniem na warunkach wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przepis ten stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, - naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w sprawie przyznania płatności zainicjowane zostało wnioskiem złożonym przez S. B. [...] r. Zastosowanie w sprawie znajdują zatem przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity w Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w okresie od 27 lutego 2007 r. (dzień wejścia w życie ustawy) do 13 maja 2008 r. (data wejścia w życie zmian do ustawy wprowadzonych ustawą z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej – Dz. U. Nr 44, poz. 262). Zmiany pierwotnego brzmienia ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dokonane zostały z zastrzeżeniem, ze do postępowań wszczętych, a nie zakończonych do dnia 13 maja 2008 r. decyzją ostateczną zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe. Zgodnie zatem z art. 22 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w jego pierwotnym brzmieniu, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła po złożeniu wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności, płatności te przysługiwały spadkobiercy, który wstąpił do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Do wniosku tego spadkobierca obowiązany był dołączyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a gdy postępowanie takowe nie zostało jeszcze zakończone - zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku lub inne dokumenty o tożsamej treści, wymienione w art. 22 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadu rozpoczynał bieg czternastodniowy termin do złożenia przez spadkobiercę odpisu tego postanowienia właściwemu organowi. Słusznie zatem przyjęły organy orzekające w tej sprawie, że w przypadku śmierci rolnika warunkiem przyznania dochodzonych przez niego płatności jego spadkobiercy było złożenie przez spadkobiercę stosownego wniosku w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Warunek ten został przez M. B. spełniony i to nie podlega dyskusji w niniejszej sprawie. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter załącznika do wniosku, a termin ustanowiony do jego złożenia jest terminem proceduralnym, a zatem jest terminem, który może być przywrócony. Nie jest to termin, którego naruszenie powodowałoby utratę prawa do otrzymania dopłat, jak to jest w przypadku terminu do złożenia wniosku inicjującego postępowanie o ich przyznanie (w terminie od [...] do [...]), co do którego ustawodawca przewidział wprost w art. 18 ust. 3, że nie podlega on przywróceniu. Kwestia ta została zauważona przez organ odwoławczy, który zarówno w swej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę stwierdził, że termin ten mógłby być przywrócony, ale skarżąca nie złożyła stosownego wniosku. Umknęło jednak uwadze organu odwoławczego, że wniosek taki został złożony przez M. B. do Protokołu z zapoznania się z aktami sprawy, w którym skarżąca napisała: Uchybienie terminu na złożenie prawomocnego postanowienia nie wynika z mojej winy, jest wynikiem obsługi wydawania orzeczeń Sądu. Tego typu oświadczenie strony postępowania wprost wskazuje na chęć usprawiedliwienia uchybienia terminu i powinno zostać potraktowane przez organ w sensie proceduralnym, czyli jako wniosek o przywrócenie terminu. Rozstrzygając ten wniosek należało będzie ustalić, czy rzeczywiście odpis prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. został skarżącej wydany po upływie terminu z art. 22 ust. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego lub w takiej chwili, że terminu tego skarżąca nie była w stanie dotrzymać. Jeżeli tak, to organ właściwy przywróci ten termin, bez względu na datę złożenia tego wniosku, gdyż pozbawienie skarżącej możliwości dochodzenia dopłat z przyczyn od niej niezależnych, a leżących po stronie organów państwowych, pozostawałoby w sprzeczności z podstawową zasadą postępowania administracyjnego, jaką jest zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wynikającą z art. 8 K.p.a., znajdującego tu zastosowanie z mocy art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Nie ma przy tym znaczenia, czy skarżąca mogła złożyć go wcześniej, niż to uczyniła, bowiem skutek w postaci niedotrzymania terminu nastąpił raz, z upływem wyznaczonej daty i jeśli powstał z przyczyn niezależnych od skarżącej, a będących wynikiem działań organów państwowych, to skutki takiego stanu rzeczy powinny być usunięte poprzez zastosowanie instytucji proceduralnej jaka jest przywrócenie terminu. Jakiekolwiek dzielenie "odpowiedzialności" pomiędzy organy państwowe i obywatela w takiej sytuacji byłoby naruszeniem art. 8 K.p.a. Brak rozstrzygnięcia tego wniosku powoduje, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej to przyczyny Sądu uchylił decyzję odwoławczą z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane z mocy art. 200 tej ustawy. Zasądzona na rzecz skarżącej kwota [...] zł odpowiada wysokości uiszczonego przez nią wpisu od skargi wniesionej do Sądu.