III SA/Gl 1242/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w związku z zatorami płatniczymi przy prowadzeniu firmy, popadła w długi: na rzecz urzędu skarbowego – [...] zł, na rzecz ZUS – [...] zł. Aktualnie strona ma zajęte wszystkie konta przez organy podatkowe i kilku komorników. Utrzymuje się z dorywczych prac budowlanych i porządkowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. P. – choć zaznaczył jednocześnie, że mieszkają osobno i obowiązuje w ich małżeństwie rozdzielność majątkowa. Wnioskodawca oświadczył, że posiada [...] udziału we własności nieruchomości rolnych: w C. ([...] ha) oraz w O. ([...] ha) – obie nieruchomości są przedmiotem zajęcia ZUS. Posiada jednocześnie wierzytelność na kwotę około [...] zł wobec spółki "A" Sp. z o.o. w upadłości, która jest również przedmiotem zajęcia. Poza tym skarżący nie posiada ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z jego oświadczenia wynika że osiąga obecnie dochody w kwocie [...] – [...] zł z tytułu prac dorywczych. Skarżący jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych. W rubryce nr 11 druku urzędowego formularza PPF skarżący oszacował swoje miesięczne wydatki następująco: opłaty za czynsz – [...] zł i koszt utrzymania – [...] zł. Załącznikiem do wniosku były informacje o stanie rachunków bankowych wnioskodawcy, stanie postepowania egzekucyjnego i wyciąg z KRS-u (Rejestru Dłużników Niewypłacalnych). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona osobiście stronie skarżącej dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Do Sądu wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] r., zawierające wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r. – do dnia [...] r. wniosek ten strona motywowała dużym natłokiem spraw losowych i długim terminem, potrzebnym na zgromadzenie żądanych dokumentów. Załącznikiem do wniosku było postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Zarządzeniem z dnia 7 sierpnia 2017 r., referendarz sądowy uwzględnił wniosek i przedłużył termin do wykonania wezwania do dnia [...] r. Przesyłka zawierająca ww. zarządzenie została skutecznie doręczona stronie skarżącej dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Do akt sprawy nie wpłynęły jednak żadne materiały, ani dokumenty źródłowe. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie występują braki w złożonych oświadczeniach i przedłożonym do akt materiale dowodowym, które nie pozwalają na jednoznaczną ocenę, czy oświadczenie skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Reasumując, wnioskodawca wybiórczo przedstawił określone materiały źródłowe, mające wskazywać na jego problemy finansowe, a jednocześnie uchylił się od wykazania innych elementów dotyczących jego aktualnej kondycji majątkowej, nie nadsyłając w tym zakresie żadnych materiałów, ani nawet nie ustosunkowując się do tych kwestii pisemnie. W tej sytuacji przyjął, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. To z kolei oznacza, że złożony przez niego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Postanowienie powyższe zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów i o przyznanie obrońcy z urzędu. Strona stwierdziła, że ma bardzo duże problemy finansowe (zaległości podatkowe oraz zbiegi komornicze) a także problemy osobiste. Ostatnio musiał przebywać poza adresem zameldowania, gdzie trzyma wszystkie dokumenty. Spowodowane to było nachodzeniem i nękaniem go przez obce osoby z powodu długów. Cała ta sytuacja nie pozwala skarżącemu normalnie funkcjonować. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza jedynie samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, materiałów źródłowych czy też zaświadczeń. Materiały te powinny korespondować z informacjami zawartymi w oświadczeniach złożonych na druku urzędowego formularza PPF. Na formularzu, wnioskodawca przedstawił swoją aktualną sytuację majątkową w sposób wskazujący na to, że jest ona bardzo ciężka. Już z tych oświadczeń wynikało, że skarżący nie uzyskuje regularnego miesięcznego dochodu, ponieważ nie pozostaje w stosunku pracy, a nieregularny dochód uzyskuje z podejmowanych prac dorywczych. Jak zauważył referendarz sądowy, w aktach znajduje się wyciąg z KRS, z którego wynika, że skarżący jest dłużnikiem niewypłacalnym, a ponadto prowadzone jest przeciwko niemu postepowanie egzekucyjne na znaczne kwoty pieniężne, skierowane do jego dwóch rachunków bankowych. Zaznaczyć należy, za referendarzem sądowym, że skarżący składał w tej sprawie dwukrotnie druk urzędowego formularza wniosku PPF: w grudniu 2016 r. (wniosek pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na jego złożenie po upływie wyznaczonego terminu) i w czerwcu 2017 r. (ten wniosek jest przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu wpadkowym). Zasadnicze wątpliwości budziła kwestia jego gospodarstwa domowego. Na obu formularzach wskazany został ten sam adres zamieszkania (ul. [...] w B.) oraz wskazano w rubryce nr 6 żonę wnioskodawcy, J. P., jako osobę z którą pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym – z zaznaczeniem, że pozostaje z nią w separacji ([...]r.) oraz, że mieszkają osobno i obowiązuje w ich małżeństwie rozdzielność majątkowa ([...]r.). Niezależnie od powyższego, w formularzu złożonym w grudniu 2016 r., wnioskodawca oświadczył, że "obecnie pomieszkuje u swojej mamy i korzysta z jej pomocy, a jedynie w miarę możliwości dokłada się do kosztów życia. Porównanie jego oświadczeń zawartych na formularzu złożonym w grudniu 2016 r. i w czerwcu 2017 r. prowadziło rzeczywiście do wniosku, że oświadczenia te są sprzeczne – zakładając, że skarżący cały czas mieszka pod tym samym adresem. Wyjaśnieniu tej istotnej rozbieżności służyć miało nadesłanie stosownego zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania skarżącego, jak również wykazanie stanu majątkowego żony skarżącego (bądź jej stosownego oświadczenia). Skarżący nie przedłożył również do akt odpisu, bądź kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. – ani stosownego zaświadczenia, z którego wynikałoby, że nie osiągnął żadnego dochodu w ubiegłym roku (albo, że dochód ten był niezmiernie niski). Stwierdzić należy, że wnioskodawca wybiórczo przedstawił określone materiały źródłowe, mające wskazywać na jego problemy finansowe, a jednocześnie uchylił się od wykazania innych, bardzo istotnych elementów dotyczących jego aktualnej kondycji majątkowej, nie nadsyłając w tym zakresie żadnych materiałów, ani nawet nie ustosunkowując się do tych kwestii pisemnie. Jest to istotny brak, ponieważ skarżący nie stosując się do wezwania referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r., uniemożliwił tym samym dokonanie rzetelnej analizy swojej aktualnej i rzeczywistej kondycji majątkowej. Co istotne, żadne materiały nie zostały również dołączone do wniesionego sprzeciwu. Kwestie podniesione natomiast w sprzeciwie, mające usprawiedliwić i wyjaśnić brak dostępu do stosownych dokumentów i materiałów źródłowych (nachodzenie skarżącego oraz nękanie go w miejscu zameldowania z powodu długów) nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Stwierdzić należy, że korespondencja sądowa w tej sprawie jest przez niego odbierana – wprawdzie w urzędzie pocztowym (przesyłki są awizowane), jednak z faktu tego wynika, że skarżący musi mieć dostęp do mieszkania, w którym jest zameldowany. Istnieje bowiem możliwość osobistego odbierania korespondencji (informacji o awizowanej korespondencji sądowej), albo pozostawania w kontakcie z domownikami (jego matką bądź żoną). Nie może więc ostać się w tej sprawie argument skarżącego, jakoby z uwagi na nachodzenie go i nękanie przez osoby obce (dłużników) nie miał jakiegokolwiek dostępu do znajdującej się w tym mieszkaniu dokumentacji. Reasumując, wnioskodawca nie przedłożył do akt żadnych materiałów źródłowych, które wskazywałyby na to, że analiza referendarza sądowego, zawarta w zaskarżonym postanowieniu nie jest prawidłowa. W sprawie nadal pozostają istotne luki w przedstawieniu kondycji finansowej wnioskodawcy. Przedstawione zaś argumenty, wyjaśniające niemożność zgromadzenia tych materiałów nie są przekonujące. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.