III SA/Gl 1242/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.536 zł, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w związku z zatorami płatniczymi przy prowadzeniu firmy, popadła w długi. Kontrahenci firmy wnioskodawcy odebrały wykonane projekty – ale nie zapłaciły za nie. Aktualnie wnioskodawca ograniczył prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą i zajmuje się głównie dorywczymi pracami na budowach. Aktualnie skarżący znajduje się na liście dłużników niewypłacalnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. P. – choć zaznaczył jednocześnie, że mieszkają osobno i obowiązuje w ich małżeństwie rozdzielność majątkowa oraz z córką Z. P. (roczek). Wnioskodawca oświadczył, że posiada ½ udziału we własności nieruchomości rolnych: w C. (0,5 ha) oraz w O. (0,6 ha) – obie nieruchomości są przedmiotem zajęcia ZUS. Posiada jednocześnie wierzytelność na kwotę około 64.000 zł wobec spółki "A" Sp. z o.o. w upadłości, która jest również przedmiotem zajęcia. Poza tym skarżący nie posiada ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z jego oświadczenia wynika że osiąga obecnie dochody w kwocie 1.500 – 2.000 zł z tytułu prac dorywczych. W rubryce nr 11 druku urzędowego formularza PPF skarżący oszacował swoje miesięczne wydatki następująco: opłaty za czynsz – około 700 zł i koszt utrzymania – 1.000 zł. Załącznikiem do wniosku były: informacje o stanie rachunku bankowego wnioskodawcy, stanie postępowania egzekucyjnego i wyciąg z KRS-u (Rejestru Dłużników Niewypłacalnych). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 19 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona osobiście stronie skarżącej dniu 14 kwietnia 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Do Sądu wpłynęło pismo skarżącego z dnia 18 kwietnia 2018 r., zawierające wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 19 marca 2017 r. – do dnia 7 maja 2018 r. Wniosek ten strona motywowała dużym natłokiem spraw losowych i długim terminem, potrzebnym na zgromadzenie żądanych dokumentów. Strona poświęca wiele czasu na negocjacje z wierzycielami oraz poszukuje możliwości zarobkowania. Zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2018 r., referendarz sądowy uwzględnił wniosek i przedłużył termin do wykonania wezwania o 14 dni od dnia doręczenia. Kolejnym wnioskiem z dnia 7 maja 2018 r., skarżący ponownie wniósł o wydłużenie terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 19 marca 2018 r. (data wpływu tego wniosku do Sądu – 11 maja 2018 r.). Skarżący wnioskował o wydłużenie terminu do dnia 19 maja 2018 r. Referendarz sądowy uwzględnił również i ten wniosek. Jednak do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżący był wzywany. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w przekonujący sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać szczegółowej i wszechstronnej analizy aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy oraz jego domowników (osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym). Analiza ta dokonywana jest przez rozpoznającego wniosek na podstawie przedłożonego do akt sprawy materiału źródłowego. Materiał ten powinien być kompletny i powinien w sposób dostatecznie jasny i precyzyjny obrazować aktualną kondycję majątkową wnioskodawcy – i to w aspekcie wszystkich osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeżeli natomiast wnioskodawca prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, to fakt ten powinien być wykazany, lub choćby nawet uprawdopodobniony w sposób nie budzący wątpliwości. Dopiero analiza dokonana na podstawie wyczerpującego materiału źródłowego daje podstawę do wydania rozstrzygnięcia wniosku – jego uwzględnienia (w całości, bądź w części) albo odmowy przyznania prawa pomocy. W tej sprawie skarżący przedłożył jedynie część materiału źródłowego, który wskazywać ma na jego trudną sytuację majątkową. Pominął natomiast istotną część dokumentów, o które był wzywany pismem z dnia 19 marca 2017 r. Faktem jest, że w aktach znajduje się wyciąg z KRS, z którego wynika, że skarżący jest dłużnikiem niewypłacalnym, prowadzone jest przeciwko niemu postepowanie egzekucyjne na znaczne kwoty pieniężne, skierowane do jego dwóch rachunków bankowych. Zaznaczyć należy, że skarżący składał w tej sprawie dwukrotnie druk urzędowego formularza wniosku PPF: w grudniu 2016 r. (wniosek pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na jego złożenie po upływie wyznaczonego terminu) i w czerwcu 2017 r. (wniosek ten rozpoznano odmownie postanowieniem z dnia 20 września 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 r.). Stwierdzić należy, że wnioskodawca konsekwentnie nie przedkłada do akt sprawy istotnych materiałów źródłowych, poprzestając jedynie na wybiórczym przedstawianiu i wykazywaniu faktów, które jego zdaniem, przedstawiają jego aktualną sytuację finansową w jak najgorszym świetle. Zasadnicze wątpliwości budzi kwestia jego gospodarstwa domowego. Wszak na obu formularzach wskazał ten sam adres zamieszkania (ul. [...] w B.) oraz wskazał w rubryce nr 6 swoją żonę J. P., jako osobę z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym – z zaznaczeniem, że pozostaje z nią w separacji (grudzień 2016 r.) oraz, że mieszkają osobno i obowiązuje w ich małżeństwie rozdzielność majątkowa (czerwiec 2017 r.). Natomiast w ostatnio złożonym druku PPF (marzec 2018 r.) oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną J. P. i ich wspólną córką Z. P. – lecz z żoną mieszka osobno. Niezależnie od powyższego, w formularzu złożonym w grudniu 2016 r., wnioskodawca oświadczył, że "obecnie pomieszkuje u swojej mamy i korzysta z jej pomocy, a jedynie w miarę możliwości dokłada się do kosztów życia. Porównanie jego oświadczeń zawartych na formularzu złożonym w grudniu 2016 r. i w czerwcu 2017 r. i w marcu 2018 r. prowadzi do wniosku, że oświadczenia te są sprzeczne – zakładając, że skarżący cały czas mieszka pod tym samym adresem. Wyjaśnieniu tej istotnej rozbieżności służyć miało nadesłanie stosownego zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania skarżącego, jak również wykazanie stanu majątkowego żony skarżącego (bądź jej stosownego oświadczenia). Skarżący nie przedłożył również do akt odpisu, bądź kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016, jak również za rok 2017 r. – ani stosownego zaświadczenia, z którego wynikałoby, że nie osiągnął żadnego dochodu w ubiegłym roku (albo, że dochód ten był niezmiernie niski). Ponadto istotne wątpliwości budzą jego oświadczenia złożone na aktualnym druku formularza PPF, zgodnie z którymi, zarabiając miesięcznie od 1.500 do 2.000 zł netto i zakładając, że nie mieszka obecnie u swojej matki i nie korzysta z jej pomocy (czyli utrzymuje się sam) oraz rzeczywiście nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją żoną J. P. – ponosi opłaty za czynsz w kwocie 700 zł, a koszt utrzymania wynosi około 1.000 zł. Wynikałoby z tego, że na kwotę 1.000 zł składają się opłaty za media, zakup żywności, odzieży i środków czystości oraz inne, nieprzewidziane wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. Kwestia ta również nie została w żaden sposób przez skarżącego wyjaśniona. Wnioskodawca nie wykazał, aby posiadał jakiekolwiek zaległości płatnicze związane z osobistym utrzymaniem (np. w opłatach za media), jednocześnie nie ustosunkował się do ostatniego punktu wezwania referendarza sądowego z dnia 19 marca 2018 r. – nie wiadomo, czy korzysta z pomocy innych osób (np. swojej matki). Faktu tego nie można potwierdzić, nie można też jemu zaprzeczyć. Reasumując, wnioskodawca wybiórczo przedstawił określone materiały źródłowe, mające wskazywać na jego problemy finansowe, a jednocześnie uchylił się od wykazania innych elementów dotyczących jego aktualnej kondycji majątkowej, nie nadsyłając w tym zakresie żadnych materiałów, ani nawet nie ustosunkowując się do tych kwestii pisemnie. Jest to istotny mankament, ponieważ skarżący nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 19 marca 2018 r. Trzeba podkreślić, że wezwanie powyższe zostało odebrane przez skarżącego w dniu 14 kwietnia 2018 r. W piśmie z dnia 18 kwietnia 2018 r., strona wnioskowała o przedłużenie terminu na wykonanie powyższego wezwania do dnia 7 maja 2018 r. – wniosek ten został uwzględniony. Strona złożyła w dniu 7 maja kolejny wniosek – tym razem o przedłużenie terminu do dnia 21 maja 2018 r. – de facto wniosek ten został przez rozpoznającego wniosek również uwzględniony. Jednakże pomimo dwóch uwzględnionych wniosków i przedłużenia terminu do wykonania wezwania z dnia 19 marca 2018 r. o ponad miesiąc, do dnia dzisiejszego nie wpłynęły jednak żadne materiały, o które wzywano wnioskodawcę. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.