III SA/Gl 1246/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 200 (dwieście) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie posiada majątku. Jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura obciążona zajęciami komorniczymi. Z oświadczenia skarżącego zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada on żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jego miesięczny dochód wynosi około 3.850 zł brutto i jest przedmiotem zajęcia. Z kwoty tej potrącana jest kwota 939 zł miesięcznie. Po wszelkich potrąceniach, kwota emerytury wynosi 2.093 zł netto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: informację o osobach wspólnie zameldowanych pod wskazanym adresem (pismo z dnia [...] r.); tabelę obrazującą miesięczne wysokości kosztów bieżącego utrzymania; oświadczenie wnioskodawcy o nieposiadaniu własnych rachunków bankowych, ani wspólnych rachunków bankowych ze swoją żoną i o nieposiadaniu lokat; decyzję o waloryzacji emerytury skarżącego z dnia [...] r.; druczek nadania świadczenia emerytalnego wnioskodawcy; kserokopie druczków biletów kolejowych; kserokopie rachunków opłat za media (prąd, woda, telekomunikacja); zeznanie podatkowe PIT – 37 skarżącego za 2013 r.; niekompletną kserokopię tytułów wykonawczych; akt notarialny, wyłączający z dniem [...] r. majątkową wspólność ustawową w małżeństwie wnioskodawcy. Z uwagi na to, że z nadesłanych materiałów wynikało, że skarżący nie mieszka jednak sam, powstało domniemanie, że nie prowadzi samodzielnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] wnioskodawca wezwany został do wykazania jakie relacje rodzinne łączą go z M.L., S.L. i P.L.. Wezwano skarżącego także do wykazania całokształtu aktualnej sytuacji majątkowej tych osób. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy stwierdził, że P.L. jest synem skarżącego ([...] lat), M.L. jest jego synową ([...] lat), S.L. jest wnukiem skarżącego ([...] lat), natomiast M.L. jest żoną skarżącego. Dom, w którym skarżący jest zameldowany stanowi wyłączną własność żony skarżącego. Wnioskodawca korzysta na zasadzie użyczenia z jednego pokoju w tym domu oraz posiada dostęp do części wspólnych nieruchomości. W piśmie tym podkreślono, że stan taki wynika z tego, że od 2002 r. małżonkowie F. i M.L. pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej i przeprowadzili już podział majątku wspólnego. Pełnomocnik procesowy skarżącego podkreślił, że dom, w którym mieszka strona jest domem dwurodzinnym. Z tego także właśnie powodu, skarżący nie jest w stanie podać dochodów, wyciągów bankowych posiadanych przez innych współmieszkańców, zeznań podatkowych oraz ewentualnych dokumentów świadczących o braku uzyskiwania przez te osoby dochodu z uwagi na fakt, że z osobami tymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że z nadesłanych przez stronę do akt dokumentów wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo z czterema innymi osobami: swoją żoną, synem, synową i wnukiem. Wnioskodawca nie wykazał faktu przeciwnego i w żaden sposób nie zobrazował aktualnej kondycji finansowej osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Od postanowienia tego wnioskodawca złożył sprzeciw, wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona podjęła polemikę z definicją i rozumieniem instytucji wspólnego gospodarstwa domowego i relacji między współdomownikami (zarówno relacji między małżonkami, jak i relacji między rodzicami a dziećmi) wynikającymi z ustawodawstwa, praktyki orzeczniczej i dorobku doktryny. Co istotne, do sprzeciwu strona wnioskująca nie dołączyła żadnych dokumentów, ani oświadczeń osób, z którymi jest zameldowana pod jednym adresem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że F.L. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku F.L., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał całokształtu aktualnej kondycji majątkowej w sposób uzasadniający uwzględnienie jego wniosku w całości. Odnosi się to przede wszystkim do stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nadesłał do akt sprawy dokumenty i materiały źródłowe, które w sposób dostateczny mogły wykazać jedynie jego osobistą, indywidualną sytuację majątkową. Wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, pominął jednocześnie w zupełności wykazanie sytuacji domowej swoich domowników. A właśnie zdolność do ponoszenia kosztów sądowych przez wnioskodawcę jest rozpatrywana w aspekcie stanu majątkowego nie tylko jego samego, lecz również w aspekcie sytuacji majątkowej osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Należy stwierdzić, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie (we wszystkich sprawach o sygn. akt: III SA/Gl 1241 – 1246/14) jest decyzja orzekająca o odpowiedzialności wnioskodawcy jako osoby trzeciej za zobowiązania podmiotu "A" Sp. z o.o. w R.. Wynika z tego, że w takiej sprawie nie jest pobierany stosunkowy wpis sądowy od skargi, lecz wpis stały, który wynosi 500 zł, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym. Przechodząc do analizy przedłożonego przez wnioskodawcę materiału źródłowego, w pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (oświadczenie na urzędowym druku formularza PPF). W toku postępowania okazało się jednak, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z M.L., a następnie należało stwierdzić, że wnioskodawca jest zameldowany pod jednym adresem razem ze swoją żoną, jak również ze swoim synem, synową i wnukiem. W takiej sytuacji należy domniemywać, że skarżący jednak nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego (jak oświadcza), lecz pozostaje w pięcioosobowym gospodarstwie domowym – razem ze swoją żoną, synem i jego rodziną. Faktu przeciwnego wnioskodawca nie zdołał w żaden sposób wykazać, ani w toku pierwotnego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, ani w sprzeciwie. W sprzeciwie skarżący jedynie podjął polemikę z ustaleniami zawartymi w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2014 r. i z regulacjami normatywnymi, z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny. Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa, rzadko zdarza się bowiem, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (np. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Hipotetycznie, sytuacja przeciwna, tzn. taka, w której skarżący rzeczywiście nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoimi najbliższymi jest oczywiście prawdopodobna, okoliczność taka powinna być jednak wykazana w sposób jasny, wyraźny i nie budzący żadnych wątpliwości. Nie jest wystarczające jedynie samo stwierdzenie, że zajmuje się tylko jeden pokój w budynku dwurodzinnym i korzysta się z części wspólnych nieruchomości. Złożenie jedynie takiego oświadczenia nie obala domniemania, że skarżący pozostaje jednak we wspólnym gospodarstwie domowym. Odrębną kwestią jest kwestia ustroju majątkowego w małżeństwie skarżącego w aspekcie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Należy kategorycznie stwierdzić, że ustrój rozdzielności majątkowej obowiązujący w małżeństwie wnioskodawcy nie ma żadnego znaczenia w aspekcie jego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Faktem jest jednak, że skarżący wnosząc skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. wszczął sześć spraw sądowoadministarcyjnych. W każdej z tych spraw należy ponosić koszty sądowe, w tym należy uiścić wpisy sądowe od skarg. W każdej z sześciu spraw sądowych, wpis wynosi 500 zł. Z tego wynika, że łączny, sumaryczny wpis sądowy od sześciu skarg wyniesie w sumie 3.000 zł. Kwota taka rzeczywiście może przekroczyć możliwości finansowe skarżącego. W ocenie Sądu, skarżący powinien jednak być w stanie wygospodarować kwotę 200 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi (w sześciu sprawach – łącznie kwotę 1.200 zł). Kwota ta stanowi jedynie 40 % kwoty, którą skarżący byłby zobowiązany uiścić w sytuacji, w której jego wniosek nie zostałby uwzględniony w całości. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.