III SA/Gl 1247/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną tutaj decyzją z dnia [...] r., nr [...] , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] , którą to decyzją ZUS umorzył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek E. S. dotyczący umorzenia opłaty dodatkowej w wysokości [...] zł. W podstawach prawnych swojej decyzji Prezes ZUS wskazał art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) W uzasadnieniu tej decyzji organ rentowy wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Pismem z dnia [...] 2009 r. E. S. wystąpił z wnioskiem o umorzenie opłaty dodatkowej od nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] 1997 r. do [...] 1997 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] O/S. umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie z uwagi na fakt, iż przedmiotowa należność (dodatkowa opłata) została uregulowana wpłatami przekazanymi przez Komornika Sądowego Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym w S. w okresie od [...]2008 r. do [...] 2008 r. Dnia [...] 2009 r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując rozstrzygnięcie organu orzekającego w sprawie zawarte w decyzji ZUS z dnia [...] r. Po ponownej analizie materiału dowodowego w sprawie Prezes ZUS stwierdził, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenie płatnik jest zobowiązany. Przez należności z tytułu składek zgodnie z art. 24 ust. 2 powołanej wyżej ustawy rozumie się składki, jak również odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz opłatę dodatkową. Odmową umorzenia (lub umorzeniem) należności można objąć tylko istniejące zadłużenie. W związku z powyższym z uwagi na brak zaległości z tytułu opłaty dodatkowej, postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe. Od decyzji tej wnioskodawca - Pan E. S. wniósł skargę wskazując, że decyzja jest dla niego krzywdząca, niezgodna z prawem oraz podjęta bez rozpatrzenia jego zarzutów i bez ustosunkowania się do nich. Powołał się na swoje pisma z dnia [...] 2009 r. i z [...] 2009 r. , złożone w toku postępowania przed organem rentowym i stwierdził, iż organ ten nie ustosunkował się do nich i nie wziął ich pod uwagę. W uzasadnieniu skargi podniósł, że ciągle ma zadłużenie z tytułu składek, które są egzekwowane a zatem umorzenie jest możliwe i nie ma znaczenia z jakiego tytułu są te należności. W piśmie procesowym z dnia [...] 2009 r. (wpływ do WSA w dniu 27.11.2009 r.) E. S. wniósł o stwierdzenie nieważności obu decyzji w sprawie, uznanie, że (cyt.): "nie minął termin postępowania o umorzenie opłaty dodatkowej z mojego wniosku z daty [...] 2009 r. – z winy ZUS S-c", zwolnienie go z wszelkich kosztów postępowania (wniosek o prawo pomocy) i obciążenie tymi kosztami ZUS S., uznanie jego pism z [...] 2009 r., [...] 2009 r., [...] 2009 r. jako dowodów w sprawie. Uzasadniając wnioski zawarte w tymże piśmie procesowym skarżący stwierdził, iż podstawowym faktem w tej sprawie jest to, że ZUS nakładając na niego dodatkowa opłatę (forma sankcji) decyzją z dnia [...] r. (60% obliczeń ZUS) – w kwocie [...] zł nie pouczył go o możliwości i sposobie ubiegania się o umorzenie tej sankcji, o czym pisał w swoich pismach z dnia [...] 2009 r. oraz [...] 2009 r. ZUS się do tego faktu nie ustosunkował, ani go nie podważył. Nadto skarżący stwierdził, iż US nie poinformował go o tym, iż przedmiotowa kara dodatkowa została wyegzekwowana. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazał, że kwestią istotną w sprawie jest dopuszczalność umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości wynikającej z zapłaty należności objętej wnioskiem o umorzenie. Z orzecznictwa sądowego płynąć może wniosek, że istotną granicą, która nie czyni postępowania o umorzenie zaległości podatkowej bezprzedmiotowym, jest istnienie zaległości w momencie złożenia wniosku o zastosowanie umorzenia. Granica ta została wskazana w z wyrokach NSA z 18.10.1990 r., 29.9.1999 r. i 4.5.2005 r. oraz najnowszych wyrokach WSA w Warszawie z 28.11.2007 r., 26.11.2008 r. i 12.1.2009 r., a także WSA we Wrocławiu z 10.10.2007 r. i WSA w Szczecinie z 22.11.2006 r. Stwierdzono w nich, że zapłata zaległości podatkowej (odsetek za zwłokę) stwierdzonej decyzjami wymiarowymi spowodowała wygaśnięcie zobowiązania (zaległości, odsetek), wobec czego podatnik nie miał już żadnego przewidzianego prawem uprawnienia do żądania umorzenia nieistniejącej zaległości podatkowej, a tym bardziej zaniechania poboru. Umorzenie może dotyczyć stosunku zobowiązaniowego, który trwa w czasie. Tym samym postępowanie wszczęte po uiszczeniu należności podatkowej było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu, w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. W trakcie rozprawy przed WSA w Gliwicach w dniu 3 lutego 2010 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe argumenty oraz stwierdził, że w jego ocenie sankcja ta nie podlega umorzeniu w trybie przewidzianym w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem nie jest to zaległa składka. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie natomiast z art. 145 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność tych aktów w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako k.p.a.) lub w innych przepisach. Dalej wskazać należy, iż stosownie do unormowań zawartych w art. 134 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wnioskiem z dnia [...] 2009 r. wystąpił on do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w S.) o umorzenie opłaty dodatkowej w wysokości [...] zł. (Cyt. z wniosku strony z dnia 28 maja 2009 r.- s. 2 akt adm.): "Przypisane przez ZUS S. i objęte zajęciem świadczenia rentowego sporządzonego dnia [...] 1998 roku z Nr [...] zrealizowanego przez ZUS S-c oraz Komornika Rewir IV w S. i umorzonego postępowania egzekucyjnego w dniu [...] 2008." W przypadku umorzenia przedmiotowej opłaty dodatkowej strona wniosła o jej zaliczenie na poczet realizowanych tytułów wykonawczych przez ZUS i Komornika dot. NKP 40-9558 za okres V/1997 r. i VII-XI /1997 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż nadal spłaca zadłużenie wobec ZUS oraz opisała swoją sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną. Organ rentowy decyzją pierwszoinstancyjna z dnia [...] r. nr [...] ZUS O/S. umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie z uwagi na fakt, iż przedmiotowa należność została uregulowana wpłatami przekazanymi przez Komornika Sądowego Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym w S. w okresie od [...] 2008 r. do [...] 2008 r. Tym samym z uwagi na brak zaległości z tytułu przedmiotowej opłaty dodatkowej postępowanie w sprawie umorzenia tej należności stało się bezprzedmiotowe. W podstawach prawych powołał art. 105 § 1 k.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 08, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych). Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata, która może być wymierzona płatnikowi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie nieopłacenia składek lub ich opłacenia w zaniżonej wysokości. Dodatkowa opłata jest sui generis sankcją za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku opłacania składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty przysługuje odwołanie do sądu wg zasad określonych w art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy podkreślić, iż analogiczne unormowania dotyczące dodatkowej opłaty zawierały przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), które obowiązywały w dniu 27 lutego 1997 r., tj. dniu wydania decyzji nakładającej na skarżącego przedmiotową dodatkową opłatę (s. 16 akt sądowych – pismo procesowe skarżącego z dnia [...] 2009 r.), tj. art. 35 i art. 23 tejże ustawy. Jak oświadczył skarżący w trakcie rozprawy przed WSA w Gliwicach w dniu 3 lutego 2010 r. po otrzymaniu decyzji dot. dodatkowej opłaty nie kwestionował tej decyzji, mimo prawidłowego pouczenia o przysługujących środkach prawnych na tę decyzję w niej zawartych. Ponieważ dodatkowa opłata nie został przez skarżącego zapłacona, stała się ona (obok innych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne) przedmiotem egzekucji administracyjnej. W wyniku tej egzekucji, prowadzonej przez Komornika Sądowego Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym w S. w okresie od [...] 2008 r. do [...] 2008 r. należność z tytułu dodatkowej opłaty została wyegzekwowana. Tym samym z uwagi na brak zaległości z tytułu przedmiotowej opłaty dodatkowej organ rentowy słusznie uznał, że postępowanie w sprawie umorzenia tej należności stało się bezprzedmiotowe. Należy zauważyć, iż w aktach sprawy (s. 11 akt adm.) znajduje się dokument wystawiony przez tegoż Komornika z dnia [...] 2009 r. adresowany do skarżącego – E. S., w którym Komornik (cyt.): " w odpowiedzi na wniosek z dnia [...] 2009 r., zawiadamia, że w tutejszej kancelarii przeciwko Panu jako dłużnikowi prowadzone było dotychczas postępowanie egzekucyjne w następujących sprawach...." Z dokumentu tego jednoznacznie wynika, iż składając w dniu [...] 2009 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu dodatkowej opłaty skarżący wiedział, iż należność ta została już wyegzekwowana, a zatem nie istnieje. Słusznie zatem organ rentowy w odpowiedzi na skargę stwierdził, iż: "...z treści tego wniosku wynika, że skarżący miał świadomość jej wyegzekwowania ponieważ wniósł jednocześnie o jej zaliczenie - w przypadku umorzenia, na poczet realizowanych tytułów wykonawczych." Należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [podr.. Sądu], odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego." W świetle wskazanych wyżej przepisów nie ulega wątpliwości, iż do umorzenia dodatkowej opłaty stosuje się przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem ten zarzut skarżącego należy odrzucić jako bezpodstawny. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.: "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania." Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze art. 105 § 1 k.p.a. ustanawia ogólna regułę umarzania postępowania administracyjnego dotyczą cą działania organu administracyjnego ex officio. Umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest obligatoryjne. Reguła ta jest związana z bezprzedmiotowością postępowania, która stanowi refleks bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej, która miała być rozstrzygnięta w trybie tego postępowania. "Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jej umorzenie, ponieważ nie będzie wtedy podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy." (por.: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2008, s.497 i wskazane tam orzeczenia sądów administracyjnych). Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Przyczyny te mogą powstać na skutek faktów naturalnych lub na skutek zdarzeń prawnych. Zarzut skarżącego, iż ZUS nie informował go nigdy o możliwości umorzenia długu czy też opłaty dodatkowej oraz że został poinformowany przez urzędników ZUS, że najpierw trzeba spłacić całe zadłużenie aby ubiegać się o umorzenie opłaty dodatkowej, nie może być powodem uchylenia przez Sąd decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie, które są zgodne z prawem. Nie jest to także przyczyna, z powodu której Sąd miałby podstawę, w oparciu o art. 156 § 1 k.p.a., do stwierdzenia nieważności decyzji organu rentowego wydanych w niniejszej sprawie, czego domagał się skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] 2009 r. W ocenie Sądu w toku postępowania wszczętego na wniosek skarżącego wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, że dodatkowa opłata została wyegzekwowana przed złożeniem wniosku o jej umorzenie. Zatem postępowanie było bezprzedmiotowe i należało je umorzyć w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy zaakcentować, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty, jak i innych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia skarżący jest nadal zobowiązany, które nie wygasły na skutek ich wyegzekwowania w drodze egzekucji administracyjnej. Trzeba natomiast zauważyć, iż skarżący nadal ma możliwość występowania do ZUS-u z wnioskami dotyczącym umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, które go obciążają, a nie zostały dotąd wyegzekwowane. W takim stanie sprawy, po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego materiału uznać należy, że decyzja Prezesa ZUS jest zgodna z prawem a jego stanowisko w sprawie zasługuje na uwzględnienie, natomiast skarga jest bezzasadna, co w konsekwencji rodzi konieczność jej oddalenia w oparciu o art.151 p.p.s.a.