III SA/Gl 1253/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł. naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych przypadających od Przedsiębiorstwa Budowlano- Usługowego "A" spółka cywilna za okres [...] określonych w decyzji nr [...] z dnia [...] r. Podstawą prawną tej decyzji były art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 23 ust. 2, 3 i 3a w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. ) We wniosku z [...] r. J. K. wskazała, iż po potrąceniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. egzekwowanych należności oraz po potrąceniu pożyczki mieszkaniowej zaciągniętej przez nią w zakładzie pracy w miesięcznej kwocie po [...] zł, otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości niewiele ponad [...] zł miesięcznie. Środki te zaś nie pozwalają na utrzymanie jej oraz dzieci. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek skarżącej w prowadzonym postępowaniu zbadał przedstawione przez nią argumenty oraz zgromadzone w sprawie dokumenty. W wyniku analizy sytuacji finansowej skarżącej ustalono, iż : J. K. w okresie od [...]r. do [...]r. prowadziła działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej "A". Od dnia [...] r. jest zatrudniona w Szkole Podstawowej nr [...] w D., jako [...] z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł. Z wynagrodzenia potrącane są w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego miesięcznie kwoty w wysokości ok. [...] zł oraz kwota [...] zł przez pracodawcę z tytułu pożyczki mieszkaniowej. Skarżąca osiąga także dodatkowe wynagrodzenia z tytułu prac dorywczych w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (wg oświadczenia). J.K. pozostaje w separacji z mężem i ma na utrzymaniu 2 nastoletnie córki, na które ma zasądzone alimenty po [...] zł, na każdą, ale wedle oświadczenia ich nie otrzymuje od kiedy mąż przebywa w areszcie śledczym. Strona zajmuje mieszkanie spółdzielcze, na którego utrzymanie ponosi wydatki miesięczne w wysokości ok. [...] zł, na edukację i rozwój dzieci przeznacza miesięcznie ok. [...] zł i ok. [...] zł na opiekę lekarską. Posiada zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej (ok. [...]zł), Naczelnika Urzędu Skarbowego (ok. [...] zł) "B" SA (ok. [...] zł) oraz zadłużenia z tytułu opłat za telefon stacjonarny i telewizję kablową. J. K. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie jest właścicielką lub współwłaścicielką nieruchomości i nie posiada żadnych środków transportu. Na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął decyzję o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż nie stwierdził występowania okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy świadczących o całkowitej nieściągalności. Odmawiając przychylenia się do wniosku ZUS wziął pod uwagę fakt, iż skarżąca posiada stały miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia w Szkole Podstawowej Nr [...] w D., z którego prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. skuteczne postępowanie egzekucyjne. W toku egzekucji przekazywane są miesięczne wpłaty w średniej wysokości około [...] zł. Zdaniem ZUS trudna sytuacja finansowa skarżącej nie może być uwzględniona w sprawie jako przesłanka przemawiająca za umorzeniem odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, gdyż do ww. należności nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osoby ubezpieczone będące równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. ZUS wskazał, iż odsetki za zwłokę za okres [...] r. w łącznej kwocie [...] zł są należnościami naliczonymi od nieopłaconych składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń przez Przedsiębiorstwo Budowlano-Usługowe "A" spółka cywilna, a więc za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek. W uzasadnieniu do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia [...] r. strona wskazała, iż nie jest dla nie zrozumiałym uzasadnienie decyzji ZUS z dnia [...] r. Z jednej strony bowiem ZUS twierdzi, iż w jej przypadku nie występuje całkowita nieściągalność, z drugiej zaś, że do w/w należności nie mają zastosowania regulacje z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. ) w związku z art. 83 ust. 4 oraz w świetle art. 28 ust. 2, 3, ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...]r. odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł naliczonych na dzień [...]r. od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres [...] r. ZUS w uzasadnieniu wydanej decyzji stwierdził, iż brak jest podstaw do przychylenia się wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i tym samym koniecznym jest utrzymanie w mocy spornej decyzji. W uzasadnieniu ZUS zauważył, iż kwestię odpowiedzialności za zaległe zobowiązania Przedsiębiorstwa Budowlano-Usługowego "B" spółka cywilna określają decyzje nr [...], [...], [...] oraz [...] z dnia [...] r. Od powyższych decyzji przysługiwało stronie, a także E. i Z.K. oraz K.K. odwołanie do Sądu Okręgowego w K. Decyzje te stały się prawomocne w związku z nie skorzystaniem z tego prawa, przez stronę ani pozostałych wspólników. Dlatego też w celu wyegzekwowania należności określonych decyzjami z dnia [...] r. zostało wdrożone przymusowe postępowanie egzekucyjne wobec wszystkich wspólników spółki. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. J. K. w złożonej skardze szczegółowo opisała swoją sytuację materialną i okoliczności powstania zadłużenia. W skardze zawarła również wnioski o: pilne wydanie przez Sąd tymczasowego zarządzenia o zawieszeniu toczącego się przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego, zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy sygn. akt [...] toczącej się przed Sądem Okręgowym w K., zwolnienie skarżącej w całości z obowiązku uiszczenia wpisu od niniejszej skargi, ustanowienie dla obrony interesów skarżącej pełnomocnika procesowego z urzędu w celu skonkretyzowania wniosków niniejszej skargi i uzupełnienia uzasadnia, powiadomienie o toczącym się sporze Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka w celu ewentualnego przystąpienia wymienionych Rzeczników do niniejszego postępowania po stronie skarżącej się, a co najmniej celu umożliwienia wymienionym Rzecznikom przedstawienia Sądowi swoich opinii w przedmiocie tego postępowania. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie ponieważ skarga J.K. nie zawiera żadnych argumentów prawnych uzasadniających uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji lub zmianę zaskarżonej decyzji w całości ani w części. Zdaniem ZUS w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało pełne i wyczerpujące postępowanie administracyjne w trakcie, którego nie doszło do naruszenia żadnych przepisów prawa materialnego ani procesowego. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie brak jest przesłanek do uchylenia wydanej decyzji administracyjnej, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, które to naruszenia mogłyby mieć istotny wpływa na wynik sprawy, nie zachodzą również przesłanki skutkujące wznowieniem postępowania. Odnosząc się do wniosków skarżącej ZUS podniósł, że toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym odnośnie uznania umowy spółki cywilnej "A" nie będzie miało wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, orzekanie o zawieszeniu toczącego się postępowania egzekucyjnego nie leży w kompetencjach Sądu oraz nie zachodzą przesłanki uzasadniające udział RPO lub RPD w postępowaniu bowiem nie doszło do naruszenia praw lub dobra dziecka ani do naruszenia wolności i praw człowieka i obywatela. W piśmie procesowym skierowanym do Sądu pełnomocnik strony ustanowiony z urzędu postawił ZUS zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż w sprawie ten przepis jak i przepis § 3 rozporządzenia M.G.P. i PS z 31. 07.2003r. nie mają zastosowania, pomimo tego, iż interes skarżącej jest na tyle uzasadniony i udowodniony, iż pomimo braku całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek winny one być umorzone, naruszenie art. 7 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż strona osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia w SP nr [...] w D., przy jednoczesnym pominięciu dowodów ilustrujących ponoszone wydatki na utrzymanie strony i dzieci jak i stanu zdrowia. W uzasadnieniu pisma podniesiono, iż sytuacja materialno finansowa strony gdzie wydatki niezbędne na utrzymanie strony i jej rodziny znacząco przekraczają kwotę miesięcznego dochodu uzasadnia twierdzenie o wykazaniu spełnienia przesłanki, iż strona nie jest w stanie opłacić należności ponieważ pozbawiłoby to stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto zaakcentowano to, iż ZUS nie prowadzi egzekucji wobec pozostałych wspólników, które to doprowadziły do powstania zaległości spółki z tytułu składek. Wskazano też, iż z badań Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wynika, iż minimum socjalne dla jednej osoby zapewniające biologiczne przeżycie w skali miesiąca wynosiło w [...]r. kwotę [...] zł . Tymczasem jak twierdzi pełnomocnik, ZUS nie wziął pod uwagę zarówno tego, iż strona ma na utrzymaniu dwoje dzieci jak i dowodów przez stronę przedłożonych z których wynika, iż miesięcznie na utrzymanie strony i dzieci pozostaje kwota [...] zł. Podkreślono też, iż niedopuszczalne jest założenie, iż interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny. Zatem organ winien załatwić sprawę mając na uwadze zarówno interes społeczny jak i słuszny interes obywateli. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga nie okazała się zasadna. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie składu orzekającego Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) - zwana dalej u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Analizując stan faktyczny sprawy pod kątem całkowitej nieściągalności, o której to mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., należy przyznać rację ZUS w związku z uznaniem, iż w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek z powołanego unormowania. Przeprowadzone postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych wykazało, że J. K. co prawda nie posiada żadnego majątku ruchomego oraz nieruchomości, niemniej osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia w Szkole Podstawowej nr [...] w D. Z tegoż tytułu jest skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., a w toku egzekucji są przekazywane miesięcznie wpłaty w kwocie [...] zł. W sytuacji zatem, gdy w stosunku do skarżącej nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne, tym samym twierdzenie na obecnym etapie postępowania o stanie całkowitej nieściągalności zaległości wobec strony skarżącej jest nieuzasadnione. Wobec przywołanej argumentacji, wspartej stosownymi regulacjami, stwierdzić należy, że w przypadku braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek , w tym odsetek za zwłokę. Podstawowym zagadnieniem, które należało rozstrzygnąć oceniając zaskarżoną decyzję - po ustaleniu, że w sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności - była kwestia czy przepis art. 28 ust 3a u.s.u.s., przewidujący możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ma zastosowanie do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia tylko w odniesieniu do składek na ubezpieczenia własne tych płatników, czy też w odniesieniu do wszystkich składek płaconych przez nich, pod warunkiem, że są to składki płacone na te ubezpieczenia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, który jest kompletny i nie wymaga uzupełniania, wynika bezspornie, że odpowiedzialność skarżącej z tytułu nieopłaconych składek wynika z przeniesienia na nią odpowiedzialności za zaległości 1. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "A" spółka cywilna K.E., K.Z., K.J. , K. K. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 2. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "A" spółka cywilna K.J., K.K. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, - decyzja ZUS z [...]r. nr [...]. A zatem płatnikiem składek były wskazane powyżej spółki. Okoliczność ta jak trafnie zauważył ZUS dyskwalifikuje zastosowanie w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., albowiem przepis ten może znaleźć zastosowanie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Powyższy przepis odnosi się więc do należności z tytułu nieopłaconych składek – w niniejszej sprawie odsetek za zwłokę, w sytuacji gdy ich płatnikiem jest jednocześnie ubezpieczony, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. Fakt przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 115, art. 118, art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, na osoby fizyczne to jest stronę skarżącą nie spowodował, by należność z tytułu nieopłaconych składek uzyskała charakter należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a. Reasumując w ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera zgodnie z dyspozycją art.107 § 3 k.p.a. wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, uzasadniajacego ocenę i rozstrzygnięcie orzekającego w sprawie organu. Podniesione zarzuty przez pełnomocnika dotyczące naruszenia prawa materialnego - art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż w sprawie ten przepis jak i przepis § 3 rozporządzenia M.G.P. i PS z 31. 07.2003r. nie mają zastosowania, pomimo tego, iż interes skarżącej jest na tyle uzasadniony i udowodniony, iż pomimo braku całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek winny one być umorzone pozostają bez znaczenia w sytuacji, gdy w kontrolowanej sprawie regulacje te nie mają w ogóle zastosowania. Podobnie bez znaczenia dla legalności decyzji pozostaje zarzut naruszenie art. 7 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. polegający na niezasadnym w ocenie pełnomocnika przyjęciu przez ZUS, iż strona osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia w SP nr [...] w D., przy jednoczesnym pominięciu dowodów ilustrujących ponoszone wydatki na utrzymanie strony, dzieci jak i stanu zdrowia. Końcowo odnosząc się do wniosków skarżącej stwierdzić trzeba, że toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym odnośnie uznania umowy spółki cywilnej "A" za nieważną pozostaje bez wpływu na legalność spornego rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie, orzekanie zaś o zawieszeniu toczącego się postępowania egzekucyjnego nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego. W opisanym stanie faktycznym i prawnym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).