III SA/Gl 1253/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 15 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., J.T. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. Strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku, skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, ponieważ z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskuje bardzo niskie dochody. Wnioskodawca otrzymuje również rentę z tytułu niezdolności do pracy. W związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym, organy zabezpieczyły jej konta bankowe i wnioskodawca nie ma aktualnie dostępu do jakichkolwiek zasobów pieniężnych. Świadczenie rentowe zostało również zajęte przez komornika. Wszystko to skutecznie uniemożliwia skarżącej dochodzenie jej praw przed sądami. Ponadto, pod koniec 2009 r. zdiagnozowano u J.T. nowotwór nosogardła. Fakt ten powoduje konieczność prowadzenia leczenia i stosowania bardzo drogich leków – większa część dochodów strony przeznaczana jest właśnie na zakup tych leków. Strona skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, ani oszczędności o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Jest natomiast współwłaścicielką samochodu osobowego marki [...]. Jej udział we własności tego samochodu jest jednak obecnie zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jej źródłem utrzymania jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza ("A"). Przynosi ona jednak stratę, która wynosi aktualnie (od początku bieżącego roku) 12.366,02 zł. Do akt III SA/Gl 1303/10 skarżąca dołączyła kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z której wynika, że orzeczono wobec niej okresową całkowitą niezdolność do pracy. W tym stanie rzeczy przyznano skarżącej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Świadczenie to przysługuje stronie do dnia [...] r. Wysokość świadczenia do wypłaty zamyka się w kwocie 1.045,79 zł miesięcznie. Jednak, jak wynika z pisma komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...]r., świadczenie rentowe zostało zajęte w ramach prowadzonego przeciwko stronie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku strona nie dołączyła żadnych załączników, wbrew swojemu oświadczeniu zawartemu w rubryce nr 9 urzędowego formularza PPF. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 12 sierpnia 2011 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Przesyłkę zawierającą to wezwanie doręczono ze skutkiem prawnym stronie. Z adnotacji zawartej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tej przesyłki (znajdującej się w aktach sadowych) wynika, że przesyłkę tą odebrała w dniu [...] r. T.H. – matka strony skarżącej. Wnioskodawca tymczasem, do dnia dzisiejszego nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów, o które została wezwana. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J.T. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Wezwanie o uzupełnienie wniosku o prawo pomoc zostało doręczone skarżącej skutecznie, w trybie unormowanym w art. 72 § 1 P.p.s.a. Wezwanie to pozostało jednak do dnia dzisiejszego bez odpowiedzi. Faktem jest, że J.T. w ciągu ostatniego roku złożyła już kilkadziesiąt wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wszystkie jej wnioski zostały uwzględnione w całości. Trzeba jednak mieć na względzie, to, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od uprzedniego dokonania merytorycznej oceny wniosku. Oceny takiej dokonuje się przede wszystkim dokonując analizy dokumentów źródłowych nadesłanych przez wnioskodawcę. Dokumenty te mają uzupełnić i uprawdopodobnić dane zawarte w oświadczeniach znajdujących się na urzędowym formularzu PPF. We wszystkich tych sprawach dokonano rozpoznania wniosków skarżącej o prawo pomocy dysponując dokumentami i materiałami źródłowymi, nadesłanymi przez stronę, które obrazowały w sposób jasny i przejrzysty jej aktualną sytuację majątkowa i finansową. W przedmiotowej sprawie brak jest natomiast takiej dokumentacji. W ostatniej sprawie, w której przyznano J.T. prawo pomocy, postanowienie zostało wydane przez referendarza sądowego w dniu 6 lipca 2011 r. (III SA/Gl 1302/10). Rozpoznający wniosek dokonywał oceny sytuacji majątkowej i finansowej strony na podstawie dokumentów, które obrazowały jej sytuację majątkową wg stanu na maj 2011 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany jest na podstawie dokumentacji aktualnej na dzień rozpoznania wniosku. Tymczasem w ostatniej sprawie (III SA/Gl 1302/10), referendarz sądowy dysponował aktualnym materiałem źródłowym z maja (na początku lipca bieżącego roku). W połowie września 2011 r., materiał źródłowy, którym można dysponować rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy (z maja 2011 r.) z pewnością nie jest już materiałem obrazującym aktualny stan majątkowy i finansowy strony. Z tego właśnie powodu, w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2011 r., dążono do uzyskania od strony aktualnej dokumentacji (np. podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres przynajmniej do lipca 2011 r., czy też stosowne zaświadczenia z Banku (...), obrazujące stan aktualny). Nie sposób bowiem zakładać, że kondycja finansowa skarżącej nie uległa w ciągu ostatnich trzech miesięcy jakiejkolwiek zmianie. W rezultacie brak jest podstaw do rzetelnego, wszechstronnego i wyczerpującego rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Przyznanie bowiem prawa pomocy możliwe jest tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. W tej sytuacji należy stwierdzić, że strona nie spełnia przesłanki skutkującej przyznaniem jej prawa pomocy. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.