III SA/Gl 1254/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł, skarżący w piśmie z dnia [...]r. wniósł o zwolnienie z tego obowiązku. Podkreślił, że jego wynagrodzenie podlega zajęciu, wobec czego nie jest on w stanie "uregulować zaległości w podstawowych opłatach gospodarstwa domowego". Do wniosku dołączył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia w okresie od [...] do [...]r., w świetle którego wynagrodzenie to było zajęte jedynie w [...] i [...] i wynosiło wówczas [...] zł netto, zaś w pozostałych miesiącach, kiedy zajęcie zostało zawieszone, skarżącemu wypłacano następujące kwoty: [...] zł – w [...],[...] zł – w [...] i [...] oraz [...] zł w [...]. Do powyższych okoliczności skarżący nawiązał w treści urzędowego formularza, który nadesłał w terminie na wezwanie referendarza sądowego, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz "ustanowienie pomocy prawnej". Dodatkowo zwrócił uwagę na znaczną ilość decyzji, jakie wydano w jego sprawach, wskazując, że odwołał się również od rozstrzygnięcia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaznaczając, iż "zaskarżone koszty są kilka razy większe od zajęcia komorniczego". Według wniosku strona nie ma żadnego majątku poza papierami wartościowymi o wartości około [...] zł. Ustosunkowując się do wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje w lokalu "użyczonym (...) przez córkę, która przebywa za granicą". Nadesłał zarazem odpisy zeznań podatkowych za [...] ostatnie lata (wykazał w nich przychody z tytułu wynagrodzenia, które w [...] r. wyniosły [...]zł, i z tytułu praw majątkowych – za [...] r. w kwocie [...] zł) oraz fragmenty z [...] wyciągu z należącego do niego rachunku w [...], obrazujące wydatki poniesione przez niego na utrzymanie mieszkania (skarżący opłacił m. in. czynsz za mieszkanie w wysokości [...]zł oraz opłaty za usługi telekomunikacyjne w łącznej wysokości [...]zł). Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie zaświadczenia o wynagrodzeniach skarżącego w okresie od [...]r., wskazującego wysokość netto tego wynagrodzenia w każdym miesiącu i kwotę potrącaną w toku postępowania egzekucyjnego, oraz wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, i dokumentów dotyczących lokat i kont. Wykonując to wezwanie, wnioskodawca oświadczył, że z powodu choroby nie przedstawił zaświadczenia dotyczącego wynagrodzenia, zapewniając jednak, iż zaświadczenie przedłożone poprzednio "nie straciło (...) swej aktualności". Poinformował również, że jego rachunki nie są zajęte, "bowiem komornik nie ma co zająć, nie wykazują obrotów". Skarżący nadesłał odpisy wyciągów z rachunków bankowych w [...] za [...]r. (według niego na rachunek wpłynęły m. in. kwoty: [...]zł – tytułem wynagrodzenia za [...] i [...] zł – tytułem honorarium; saldo końcowe wyniosło [...]zł) i w [...] Banku SA za [...]r. (pośród wpływów na rachunek warto wymienić wpłaty dokonywane przez skarżącego w łącznej wysokości [...] zł, honorarium w wysokości [...] zł oraz przychody z często przeprowadzanych aukcji internetowych w łącznej wysokości [...] zł). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jego najogólniej rozumianej sytuacji materialnej zachodzi przesłanka do uwzględnienia jego wniosku w całości. W szczególności wytknąć mu zaś należy, że w sposób niepełny wykonał drugie wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, mimo iż nie było żadnych przeszkód, by uczynić temu wezwaniu zadość. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza odpisów z rachunków bankowych, do których skarżący ma nieograniczony dostęp elektroniczny. Niepodobna przede wszystkim przecież dociec przyczyn, dla których przedstawił on odpis z wyciągu z rachunku w banku [...] wyłącznie za [...]r., skoro odpowiadając na wcześniejsze wezwanie zdołał on udokumentować za pomocą fragmentów wyciągu z tego rachunku za [...]r. wysokość opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Analogiczne spostrzeżenia można odnieść do odpisu wyciągu z drugiego rachunku bankowego wnioskodawcy, ponieważ poprzestał on na przedłożeniu takiego wyciągu jedynie za [...]r. W konsekwencji zamiast analizy całokształtu przepływów finansowych dokonanych w ramach omawianych rachunków bankowych w okresie ostatnich [...] miesięcy, która byłaby możliwa, gdyby wezwanie zostało wykonane rzetelnie, można poczynić tylko ustalenia częściowe, ograniczające się do niekompletnej dokumentacji, obrazującej te przepływy wyrywkowo i za różne miesiące. Podobne wątpliwości powstają z powodu braku zaświadczenia w przedmiocie wysokości wynagrodzenia skarżącego; są one nawet potęgowane za sprawą jego oświadczeń, iż stan rzeczy w rozpatrywanym zakresie nie uległ zmianie. Należy bowiem podkreślić, że w świetle zaświadczenie dotyczącego wcześniejszych miesięcy wspomniane wynagrodzenie – w wyniku zawieszenia zajęcia egzekucyjnego – było mu wypłacane w pełnej wysokości. Niezależnie od dotychczasowych rozważań, uzasadniających w dostatecznym stopniu odmowę uwzględnienia wniosku w całości, zaznaczyć trzeba, iż także ocena szczątkowych danych dostarczonych przez skarżącego prowadzi do takiej samej konkluzji. Niewątpliwie bowiem skarżący dysponuje stałymi dochodami, głównie w postaci wynagrodzenia, które, zdaniem rozpoznającego wniosek, pozwalają mu na wygospodarowanie, np. w drodze niezbędnych oszczędności, stosownych środków na potrzeby postępowania, tym bardziej iż opłaty, jakie ponosi on w związku ze swym utrzymaniem, zwłaszcza czynsz za mieszkanie, nie mogą uchodzić za szczególnie wygórowane. Odnotować wszak wypada, iż według przedstawionego zaświadczenia pracodawcy w [...]r., kiedy do wnioskodawcy wystosowano wezwanie do uiszczenia wpisu, a więc w czasie, gdy dysponując swym dochodem, powinien on liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, otrzymał on wynagrodzenie w kwocie przekraczającej dwukrotność tego wpisu. Ponadto odpisy wyciągów z rachunków bankowych dokumentują dodatkowe dochody skarżącego z tytułu honorariów oraz aukcji przeprowadzanych przez niego drogą elektroniczną. Wprawdzie wskutek wskazanej wyżej postawy procesowej wnioskodawcy dochody te można co najwyżej szacować, wszelako niewątpliwie sięgają one nawet do połowy wysokości wynagrodzenia. Warto też zwrócić uwagę, iż strona posiada papiery wartościowe o wartości, jak sama podała, około [...] zł. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia przyjęcie, że uiszczenie wpisu w wysokości [...] zł stanowiłoby dla niego nadmierne obciążenie, a w efekcie że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niego zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek na poziomie połowy wspomnianego wpisu, miano na uwadze m. in. to, iż kwota ta jest równowartością kwoty stanowiącej saldo dodatnie na jednym z rachunków bankowych strony. Mając na względzie fakt, iż skarżący, jak już była o tym mowa, otrzymuje stałe dochody wystarczające na pokrycie jego wydatków, można uznać, że większość czy nawet całej tej kwoty może on przeznaczyć na potrzeby postępowania. Na marginesie warto zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie, m. in. na podstawie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483). Udział takiego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.