III SA/Gl 1256/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie strony skarżącej z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący G. K. domagał się zwolnienia z obowiązku jego ponoszenia. W uzasadnieniu powyższego podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Oboje zamieszkują w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym o pow. [...] m2, stanowiącym wyłączną własność jego żony. Jako źródła utrzymania całej rodziny wymienił wynagrodzenie za pracę w kwocie ok. [...] zł oraz pensję żony w wysokości ok. [...] zł. Dodatkowo wyjaśnił, iż posiada pakiet akcji Spółki "A" o wartości nominalnej [...] zł. Ponieważ powyższe okazało się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, a ponadto budziło wątpliwości, pismem z dnia [...] r. wezwano G. K. do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - złożonego wniosku przez: - nadesłanie stosownych zaświadczeń wystawionych przez zakład pracy potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę z tytułu wynagrodzenia za pracę dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - orientacyjne określenie wysokości miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania mieszkania wydatków (w tym przedmiocie należało ponadto przedłożyć odpisy lub kserokopie rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp.); - udokumentowanie faktu posiadania akcji Spółki "A" oraz ich wartości nominalnej; - przedłożenie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych obrazujących ilość zgromadzonych tam w okresie ostatnich trzech miesięcy środków oraz wskazujących na operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisu lub kserokopii złożonego przez skarżącego i jego żonę za [...] r. zeznania podatkowego albo zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w [...] r. dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń; - przedłożenie odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących do kogo należy mieszkanie położone przy ul. [...] oraz przy ul. [...] w S., na jakich zasadach skarżący z nich korzysta (tj. umowa najmu, użyczenia, przydział do mieszkania), jaka jest ich wielkość oraz kto partycypuje w kosztach ich utrzymania i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wystąpił o przedłużenie wyznaczonego terminu "do dnia [...] r." z uwagi na fakt przebywania w [...], co udokumentował stosownym zaświadczeniem lekarskim. W tym stanie sprawy zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy wstrzymał się z rozpoznaniem niniejszego wniosku. Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna i bytowa nie pozwalała na jego poniesienie. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem zawarty w treści pisma procesowego z dnia [...] r. wniosek o wystąpienie do Sądu Rejonowego w Katowicach VIII Wydział Gospodarczy KRS, celem udostępnienia informacji o posiadanych przez skarżącego akcjach Spółki "A" oraz przeprowadzenia ich wyceny w oparciu o dowód z opinii biegłego - nie zasługiwał na uwzględnienie (por. art. 106 § 3 ustawy). To bowiem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów, z których wywodzi skutki prawne, albowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz rzeczywistych możliwości płatniczych. Co więcej budziło też wątpliwości w odniesieniu do tego kto jest właścicielem mieszkania położonego przy ul. [...] oraz przy ul. [...] w S., na jakich zasadach skarżący z nich korzysta, jaka jest ich wielkość oraz kto partycypuje w kosztach ich utrzymania i w jakiej wysokości. Stąd pismem z dnia [...] r. zwrócono się do strony o uzupełnienie zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Ponieważ do dnia dzisiejszego skarżący nie wykonał wezwania – mimo iż wstrzymano się z rozpoznaniem wniosku, czyniąc tym samym zadość żądaniu zawartemu w piśmie z dnia [...] r. - weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny spowoduje uiszczenie występującego na tym etapie sprawy wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Wysokość ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków nie została bowiem podana. Wobec powyższego przyjąć należało, iż G. K. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie go ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Nie można ponadto tracić z pola widzenia faktu, iż miesięczny dochód skarżącego i jego żony - według oświadczenia - wynosi ok. [...] zł brutto. Tymczasem w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłat, do których zalicza się należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie, zwłaszcza gdy posiada jeszcze inne składniki majątku, tj. akcje, których wartość nominalną - według złożonego oświadczenia - oszacowano na kwotę [...] zł. Okoliczność ta stanowi niejako samodzielną przesłankę przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy, ponieważ obciążenie czy nawet zbycie choćby nieznacznej części wskazanych papierów wartościowych pozwala – zdaniem rozpoznającego wniosek – pokryć należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł w sposób całkowicie nieodczuwalny dla sytuacji majątkowej skarżącego. Zatem i z tego powodu przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, że uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.