III SA/Gl 1256/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w C.), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2 i 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), po rozpatrzeniu wniosku T. K. z dnia [...] 2009 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym: 1) ubezpieczenie społeczne za miesiąc [...] w łącznej wys. [...] zł, tj.: a) składki – [...] zł, b) odsetki (liczone na [...] 2009 r.) – [...] zł c) koszty upomnienia – [...] zł 2) ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] , [...] , [...] -[...] w łącznej wys. [...] zł, tj: a) składki – [...] zł, b) odsetki (liczone na [...] 2009 r.) – [...] zł. W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji ZUS w pierwszej kolejności wskazał na stan faktyczny sprawy. Po wniesieniu wniosku, na wezwanie organu rentowego, wnioskodawca dostarczył następujące dokumenty: 1) załącznik do wniosku o umorzenie należności; 2) oświadczenie płatnika o nie korzystaniu z pomocy publicznej w okresie ostatnich 3 lat; 3)oświadczenie płatnika o zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.; 4) zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości zarobków żony; 5) kserokopię umowy zlecenia wnioskodawcy; 6) kserokopie opłacanych rachunków; 7) kserokopię zaświadczenia lekarskiego wnioskodawcy o jego leczeniu, 8) kserokopie zaświadczenia o stanie zdrowia wnioskodawcy, 9) kserokopie PIT – 5 żony – K. I. za [...] oraz [...] ; 10) kserokopię druku ZUS DRA za m-c [...]; 11) kserokopie umowy użyczenia samochodu osobowego; 12) kserokopię aneksu do umowy użyczenia samochodu. Pismem z dnia [...] 2009 Zakład zgodnie z art. 9 i 10 § 1 k.p.a. - poinformował stronę o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego. Wnioskodawca ani jego pełnomocnik z tej możliwości nie skorzystali. Jednak w dniu [...] 2009 r. do Oddziału ZUS dostarczono kserokopię PIT - 37 za rok 2008. W wyniku przeprowadzonego postępowania - w oparciu o dowody przedłożone przez stronę oraz uzyskane przez organ w toku postępowania - ZUS ustalił, iż działalność gospodarcza nie jest już przez wnioskodawcę prowadzona. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy wg jego oświadczenia składa się z 4 osób (wnioskodawca, jego żona oraz 2 dzieci). Według oświadczenia dochody gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł netto (dochody z tytułu umowy zlecenia wnioskodawcy, wynagrodzenia za pracę jego żony oraz dochody z tytułu prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej). Natomiast wg dokumentów potwierdzających wysokość należnych opłat czynszowych z dnia [...] 2009r. pod adresem R., ul [...] zameldowane są 3 osoby. Stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Od 2004 r. strona znajduje się pod opieką psychiatry, w związku z przebytą depresją. W dniu [...] 2008 r. dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej wnioskodawcy z tytułu umowy zlecenia. Dalej organ rentowy przytoczył brzmienie art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdzając, iż należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Jednocześnie zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ rentowy stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w zapisie art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Działalność gospodarcza nie jest już co prawda przez stronę prowadzona, jednakże komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne, w związku z czym nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w pkt. 1, 2, 4 i 4a art. 28 ust. 3 ustawy. Wnioskodawca posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę z tytułu umowy zlecenia, z którego można dochodzić należności na drodze przymusowego postępowania egzekucyjnego. Nadto strona nie wykazała także, iż: z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną spłata należności w długim okresie czasu wiązałaby się w chwili obecnej z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny. Dochody gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł netto Udokumentowane, stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Natomiast wg oświadczenia wynoszą one [...] zł. W związku z powyższym zdaniem organu strona nie udokumentowała okoliczności przytoczonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r., uzasadniających umorzenie ze względu na trudną sytuację. Ponadto biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy należy uznać, iż ma on szansę na aktywizację zawodową na lepszych warunkach i podjęcie się spłaty zadłużenia w przyszłości. Nadto końcowo organ rentowy wskazał na: 1) konieczność zachowania zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; 2) ochronę interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienie przekazania do właściwych funduszy części składek wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku, gdy należna składka została opłacona po terminie; 3) obowiązek, 4) fakt, iż decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje ZUS-u do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony; 5) to, iż umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację ZUS-u z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie instytucji umorzenia mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny co w niniejszej sprawie nie zostało udokumentowane. Strona wniosła od niniejszej decyzji pierwszoinstancyjnej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS-u. Do wniosku strona dołączyła: 1) kserokopię wezwania przez Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej celem złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia, 2) kserokopię nie podpisanego przez przewodniczącego oraz protokolanta protokołu w sprawie wyjawienia jej majątku, 3) postanowienie Sądu rejonowego w Gliwicach o wpisaniu strony do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych i kserokopię zaświadczenia o dokonaniu przedmiotowego wpisu, 4) kserokopie postanowień Komornika Sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony. Po przeanalizowaniu wymienionych dowodów w sprawie Prezes ZUS-u decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z [...] r., podzielając stanowisko i argumenty w niej zawarte. W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ rentowy nadto stwierdził, że faktem jest, iż Komornik Sądowy postanowieniami z dnia [...] 2007 r. i z dnia [...] 2008 r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec strony z uwagi na bezskuteczność egzekucji, jednak z treści tych postanowień nie wynika, iż przyczyną umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego było stwierdzenie braku majątku podlegającego egzekucji. Organ podkreślił też, że nie ma potwierdzenia w dowodach zgromadzonych w sprawie podnoszona przez stronę okoliczność, iż ma ona ze swoją żoną rozdzielność majątkową. W dalszej części uzasadnienia decyzji II instancji organ stwierdził, iż (cyt. s. 5): "Według Pana oświadczenia w związku z utratą pracy w poprzednim miejscu zatrudnienia cierpi Pan na stany depresyjne i leczy się u lekarza specjalisty. Fakt ten jednak nie został przez Pana udokumentowany". (podkr. Sądu). Decyzja ta stałą się przedmiotem skargi T. K. do sądu administracyjnego. W skardze zarzucił Prezesowi ZUS naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 k.p.a. oraz podawanie w uzasadnieniu decyzji nieprawdziwych faktów. Nadto w ocenie skarżącego Prezes ZUS-u nie mógł wydać przedmiotowej decyzji, gdyż w dniu jej wydania był zatrzymany przez CBA w Warszawie. Zdaniem skarżącego organ błędnie podał wysokość stałych dochodów jego rodziny tj. [...] zł, w tym [...] zł przychodów z działalności gospodarczej żony, podczas gdy działalność gospodarcza żony w 2009 r. przynosi straty. Na dowód dołączył do skargi PIT-5 żony za [...] r. Ponadto skarżący wskazał, iż Prezes ZUS-u błędnie podał w swojej decyzji, iż nie udokumentował on swojego leczenia się z depresji, innej choroby. (Cyt.,): "To nieprawda: leczę się psychiatrycznie u wybitnego specjalisty, profesora w Klinice co udokumentowałem. W aktach są 2 zaświadczenia o leczeniu się psychiatrycznie w okresie ostatnich 2 lat." Nadto wskazał na istnienie zadłużenia z tytułu czynszu w wysokości [...] zł, trudna sytuację materialną swojej rodziny i fakt, iż jego zdaniem, część sporych należności za [...] i [...] r. uległa już przedawnieniu z mocy prawa. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko i argumenty prawne i faktyczne na jego poparcie, zawarte w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Nie zgadzając się z zarzutami skargi organ w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i orzecznictwo sądowe (m.in. uchwałę SN z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 oraz z dnia 8 lipca 2008 r., II UZP 4/08) obszernie odniósł się do zarzutu przedawnienia, konkludując, iż: "W przedmiotowej sprawie należności na ubezpieczenie społeczne nie były przedawnione na dzień 01.01.2003 r. a należności na ubezpieczenie zdrowotne nie były przedawnione na 01.07.2004 r. należy zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia." (s. 2-3 odpowiedzi na skargę). W piśmie procesowym z dnia [...] 2009 r. (wpływ do Sądu w dniu 4 stycznia 2010 r.) skarżący zarzucił organowi rentowemu rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, tj. art. 15 k.p.a. oraz ar. 19 k.p.a., czyli naruszenie przy wydawaniu decyzji w sprawie właściwości rzeczowej i miejscowej organów. Wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji zaskarżonej i decyzji pierwszoinstancyjej. Nadto jeszcze raz podkreślił trudną sytuacje materialna swojej rodziny i brak możliwości spłaty jakiejkolwiek kwoty należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie natomiast z art. 145 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność tych aktów w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako k.p.a.) lub w innych przepisach. Stosownie do unormowań art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonana we wskazanych wyżej granicach ocena legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS pozwala stwierdzić, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów aniżeli w niej podniesione. Okoliczności, które zadecydowały o sposobie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należą przede wszystkim do materii prawa proceduralnego. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Strona może natomiast wnieść do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. (art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w trybie określonym w powołanym art. 83 ustawy związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została w wyniku rozparzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem mają do niej zastosowanie przepisy k.p.a. To z kolei oznacza, że wniosek ten powinien być rozpatrzony w oparciu o odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań. Stwierdzenie to implikuje z kolei następne, a mianowicie, że decyzja II instancji stanowi wyraz ponownego rozpatrzenia sprawy, w granicach wyznaczonych wnioskiem strony oraz rozstrzygnięciem organu I instancji, do którego to rozstrzygnięcia organ odwoławczy musi się odnieść, rozstrzygając tę samą sprawę, która stanowiła przedmiot postępowania organu I instancji. Celem postępowania odwoławczego jest ponowne wnikliwe rozpatrzenie przez organ II instancji wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych zgromadzonych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego w spawie, ewentualne przeprowadzenie o ile jest to konieczne uzupełniającego postępowania dowodowego z własnej inicjatywy lub na wniosek strony oraz ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Te same zasady dotyczą postępowania, które toczy się z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowej sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia w toku postępowania odwoławczego tych podstawowych zasad proceduralnych. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z [...] r., a zatem podzielając stanowisko i argumenty w niej zawarte, równocześnie w uzasadnieniu swojej decyzji zawarł twierdzenia sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz sprzeczne z treścią uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ ten stwierdził, iż (cyt. s. 5 uzasadnienia decyzji drugoinstancyjnej): "Według Pana oświadczenia w związku z utratą pracy w poprzednim miejscu zatrudnienia cierpi Pan na stany depresyjne i leczy się u lekarza specjalisty. Fakt ten jednak nie został przez Pana udokumentowany". (podkr. Sądu). Oznacza to, w toku postępowania drugoinstancyjnego wszczętego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy organ rentowy pominął istotne dowody w sprawie, znajdujące się w aktach sprawy oraz wymienione w decyzji pierwszoinstancyjnej (s. 2 uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej), a mianowicie dwa zaświadczenia lekarskie. Rodzi to wniosek, iż w trakcie postępowania drugoinstancyjnego organ nie rozpatrzył wnikliwie sprawy, nie przeanalizował zebranych w sprawie dowodów, a nawet że nie przeczytał dokładnie decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ ten również nie zauważył, iż wprawdzie w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej wymieniono owe dwa zaświadczenia lekarskie, ale nie dokonano ich oceny pod kątem ich wiarygodności i znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji nie dokonano oceny czy te dwa dowody świadczą czy też nie świadczą np. o spełnieniu przesłanek z § 3 pkt 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), który mówi m.in. o: "przewlekłej chorobie zobowiązanego (...), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności." Wskazane wyżej przez Sąd błędy proceduralne popełnione przez organ w decyzji drugoinstancyjnej i w poprzedzającym ją postępowaniu stanowią naruszenie art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania w toku postępowania interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli), art. 8 (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa), art. 77 § 1 k.p.a. ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy"), art. 107 § 3 k.p.a. ("Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej..."), które to przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Naruszenia te, w ocenie Sądu mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W tym zakresie Sąd podziela zarzuty strony skarżącej. Nie jest natomiast zasadny zarzut skargi naruszenia art. 15 i art. 19 k.p.a , czyli naruszenia przy wydawaniu decyzji w tej sprawie właściwości rzeczowej i miejscowej organów. Zaskarżona decyzja została wydana przez organ właściwy w sprawie zarówno pod względem właściwości rzeczowej, jak i miejscowej, co jasno wynika z treści art. 83 ust. 1 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przytoczonej wyżej. Sąd nie podzielił także zarzutu skarżącego co do przedawnienia części należności, tj. należności za [...] i [...] . W tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu rentowego, zaprezentowane w oparciu o dotychczasowe orzecznictwo sądowe dotyczące tej kwestii, a zamieszczone na s. 2-3 odpowiedzi na skargę i zawartą tam konkluzję, iż: "W przedmiotowej sprawie należności na ubezpieczenie społeczne nie były przedawnione na dzień [...] 2003 r. a należności na ubezpieczenie zdrowotne nie były przedawnione na [...] 2004 r. należy zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia.". Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Sąd - uwzględniając skargę na decyzję – uchyla ją, gdy organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło no mieć wpływ n wynik sprawy. Taka przesłanka w niniejszej sprawie – jak wyżej powiedziano zachodzi, wobec czego Sąd orzekł jak w sentencji.