III SA/Gl 1258/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych, podatku od towarów i usług, podatku akcyzowego p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, poprzestał na przywołaniu okoliczności, które jego zdaniem przemawiają na rzecz uwzględnienia skargi, natomiast rubryki urzędowego formularza mające zawierać oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wypełnił jedynie poprzez ich zakreślenie. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: złożenie wyjaśnień dotyczących nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania skarżącego, wskazujących, kto jest jej właścicielem oraz na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący z niej korzysta (wskazano, że należy w tym celu nadesłać w szczególności odpisy z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok [...] złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wykonując wezwanie, skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy pokrywają stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, oraz siostrą, jej mężem i jej córką. Podkreślił przy tym, iż nie jest upoważniony, aby otrzymać zaświadczenia, o które go wzywano, zaś rodzice odmawiają mu udostępnienia informacji na temat ich rachunków bankowych. Według oświadczenia wnioskodawcy od [...] r. nie uzyskał on żadnych dochodów. Do wniosku skarżący załączył odpisy dokumentów podatkowych dotyczących [...] r., w świetle których prowadzi działalność gospodarczą polegającą na handlu obwoźnym artykułami spożywczymi i przemysłowymi opodatkowaną w formie ryczałtu (skarżący wykazał przychód w wysokości [...] zł oraz ryczałt w kwocie [...] zł). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania w całości. Należy bowiem podkreślić, że pomimo stosunkowo rozbudowanego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, nadesłał on jedynie te dokumenty, które dotyczyły jego opodatkowania ryczałtowego od przychodów ewidencjonowanych w [...] r. Tym samym wszystkie oświadczenia skarżącego odnoszące się do wszelkich innych aspektów jego sytuacji materialnej nie zostały wsparte jakimkolwiek dowodem. Spostrzeżenie to dotyczy w szczególności informacji odnoszących się do osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skądinąd w ogóle nie wspomnianych we wniosku. Warto przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może zatem odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ich treść, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie tego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I OZ 657/06). Nie ulega również wątpliwości, że wedle rozpatrywanego unormowania wezwanie może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do tych osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą – tak jak to, według oświadczenia skarżącego, uczynili jego rodzice – to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje procesowe, nawet w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. W analizowanym stanie faktycznym ocena wniosku z uwagi na brak podstawowych udokumentowanych danych musi być w dużej mierze fragmentaryczna i opierać się na domysłach czy szacunkach, nie pozwalających na sformułowanie pewnych, czyli wolnych od wątpliwości konkluzji. Taki stan rzeczy niejako sam przez się wyklucza uwzględnienie wniosku w całości. Z przedłożonych dokumentów wynika przecież wyłącznie jeden fakt – że w ubiegłym roku skarżący osiągnął przychód z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu w wysokości [...] zł, co pozwala co najwyżej na wyliczenie średniego przychodu miesięcznego na kwotę [...] zł. Suma ta powinna zaś wystarczyć na partycypację w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli znaczna część kosztów utrzymania skarżącego jest, jak sam przyznał, pokrywana przez rodziców. Ta ostatnia informacja pozwala przy tym uznać za prawdopodobne, że rodzice ci mogą przyjąć na siebie wszystkie wspomniane koszty w okresie, w którym wnioskodawca powinien pozyskać odpowiednie środki na cele postępowania, odciążając go w efekcie w stopniu umożliwiającym mu spożytkowanie na ów cel większości środków pozostających do jego dyspozycji. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia przyjęcie, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego zachodzi w stosunku do niego i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, miano na uwadze, po pierwsze że rozpatrywana wyżej kwota stanowi jedynie przychód, i to za ubiegły rok, a po drugie że w konsekwencji jej wysokość nie może być uznana za bardzo wysoką. Jest bowiem oczywiste, że każda działalność gospodarcza wiąże się z niezbędnymi kosztami, które pomniejszają sumy środków pozostających realnie do dyspozycji przedsiębiorcy. Ponadto wysokości przychodu nie podobna ustalać niejako mechanicznie, ponieważ niewątpliwie z reguły ich poziom nie kształtuje się jednakowo w każdym miesiącu i może czasem, jak wskazuje na to wnioskodawca, przyjmować wartości niższe. Na marginesie warto zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie, m. in. na podstawie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483), prawa do sądu. Na obecnym etapie postępowania, w którym skarżący powinien skoncentrować się na ścisłym wykonywaniu wezwań sądowych, udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.