III SA/Gl 1264/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 stycznia 2015 r., w kwocie 1.000 zł skarżąca spółka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika z wyboru w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej. Spadek dochodów spółki zaczął się już w zeszłym roku, co spowodowało, że skarżąca zakończyła rok 2014 ze stratą w wysokości [...] zł. Z zeznania podatkowego za pierwszy kwartał 2015 r. wynika, że spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł – tym samym nie odnotowała w pierwszym kwartale bieżącego roku żadnego dochodu. Trudna sytuacja spółki, utrzymująca się od co najmniej jednego roku nie pozwoliła jej na zabezpieczenie kwoty 1.000 zł na wpis sądowy. Bieżąca sytuacja spółki w żaden sposób nie pozwala jej na wygospodarowanie wskazanej kwoty. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł. ponadto, wg bilansu za ostatni rok obrotowy spółka poniosła stratę w kwocie (-)[...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w "B" – na koncie spółki występuje debet w wysokości (-) [...] zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 26 maja 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie spółki. W odpowiedzi na to wezwanie wpłynęły do tutejszego Sądu następujące dokumenty i materiały źródłowe: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r. i za 2014 r.; deklaracje VAT-7 za okres od [...] 2014 r. do [...] 2015 r.; raport kasowy obrazujący stan środków na dzień [...] r.; ewidencję środków trwałych – stan na [...] 2015 r.; sprawozdania finansowe za 2014 r. (w tym bilans oraz rachunek zysków i strat). Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy spółki oświadczył, że spółka nie posiada w chwili obecnej żadnych rachunków bankowych. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, postanowieniem z 3 lipca 2015 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że Spółka posiada aktywa trwałe o relatywnie wysokiej wartości i posiada wierzytelności, podlegające ściągnięciu. Jednocześnie nie podnosi, aby miała aktualnie jakiekolwiek zaległości w spłacie zaciągniętych kredytów, jak również nie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne. Ponadto, występuje w tej sprawie istotna nieścisłość odnośnie posiadania rachunku bankowego skarżącej spółki. W aktach sprawy brak wyciągów, jak również brak ewentualnego dokumentu stwierdzającego zamknięcie takiego rachunku. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik strony wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazał, że Referendarz sądowy wydając orzeczenie nie wziął pod uwagę, iż wezwanie do przedłożenia dokumentów z dnia 26.05.2015 r. obejmowało przedłożenie wyciągów z rachunków posiadanych przez spółkę. W okresie jednak pomiędzy pismem z dnia [...] r. a [...] r. spółka zamknęła wskazany powyżej rachunek. W chwili udzielania odpowiedzi Referendarzowi nie istniał, więc taki rachunek, którego wyciąg byłaby w stanie przedstawić. Należało wiec zastosować art. 258 2 pkt. 5 p.p.s.a. nie zaś orzekać na niekorzyść strony zwłaszcza w sytuacji gdy niezgodność jest podkreślona w uzasadnieniu jako główny powód odmowy przyznania pomocy w postaci zwolnienia z ponoszenia kosztów. Podniósł także, iż skarżąca posiada środki trwałe oraz wierzytelności, jednakże dochodzenie wierzytelności często na drodze sądowej jest procesem długotrwałym i także wymagającym nakładów. Podobnie sprzedaż środków trwałych nie jest możliwa do dokonania w krótkim czasie a ponadto dokonanie sprzedaży środków trwałych niezbędnych do prowadzenia działalności może doprowadzić do dalszego załamania kondycji finansowej spółki. Podkreślił ponadto, kondycja finansowa spółki pogarsza się i nie posiada ona w chwili obecnej środków na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") postanowienie o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie dołączony do akt materiał dowodowy nie pozwalał na uwzględnienie złożonego wniosku. Należy bowiem zauważyć, że z materiałów, które strona skarżąca dostarczyła trudno uznać jakoby ta była na tyle trudna, by Skarżąca w ogóle nie była w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wykazana strata nie była spowodowana nierentownością prowadzonej działalności, tylko konsekwencją nadwyżki ponoszonych kosztów nad wypracowanym przychodem. Tym bardziej, że na poparcie powyższego nie przedłożono żadnych zaświadczeń potwierdzających, że faktycznie Spółka nie rozlicza się z urzędem skarbowym i nie składa deklaracji podatkowych, czy deklaracji ZUS. Analiza bilansu przedłożonego przez skarżącą spółkę prowadzi do wniosku, że spółka dysponuje jednak określonym majątkiem, który powinien umożliwić uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł. Bilans został sporządzony na dzień [...] r. Z bilansu tego wynika, że spółka posiada środki trwałe w postaci nieruchomości (budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej) o wartości [...] zł. Niezależnie od tych środków trwałych, z bilansu wynika również, że skarżąca spółka posiada również znaczne aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych. Należą do nich przede wszystkim należności z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty poniżej 12 miesięcy. Ta pozycja bilansu zamyka się w kwocie [...] zł. Oznacza to, że spółka powinna uzyskiwać od swoich dłużników wymagalne wierzytelności, co w efekcie zapewni jej możliwość wygenerowania kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Co istotne, spółka nie powołuje się na zaległości w spłatach kredytów, ani na toczące się przeciwko spółce postępowania egzekucyjne. Co więcej, z bilansu wynika, że na koniec 2013 r. spółka posiadała zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek w wysokości [...] zł. Na koniec 2014 r. ta pozycja w rubryce pasywów bilansu już nie figuruje, z czego wnosić można, że spółka nie posiada zadłużenia kredytowego. Odnośnie poniesionej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca, w ocenie Sadu nie spełnia przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka posiada bowiem aktywa trwałe o relatywnie wysokiej wartości i posiada wierzytelności, podlegające ściągnięciu. Jednocześnie nie podnosi, aby miała aktualnie jakiekolwiek zaległości w spłacie zaciągniętych kredytów, jak również nie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne. Zdaniem Sądu skoro istnieje majątek Spółki znacznej wartości, a wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnik nie składał przyznanie prawa pomocy takiemu podmiotowi, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Tym bardziej, że skarżąca spółka korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, który reprezentuje ją przed tut. Sądem, a to oznacza, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że była w stanie ponieść koszty związane z zastępstwem prawnym, a jednocześnie nie mogła ponieść należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych. Dlatego też, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.