III SA/Gl 1267/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zmienić zarządzenie starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2016 r. w ten sposób, że odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z 12 sierpnia 2016 r. A sp. z o.o. w C., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata P. K., wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu strona skarżąca nadesłała pismem z 6 października 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Na wezwanie za pismem z 14 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącej spółki nadesłał formularz PPPr podpisany przez adwokata P. K.. Pismem z 24 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia braku formalnego złożonego formularza poprzez jego podpisanie przez osobę uprawnioną do jej reprezentacji, wymienioną w KRS lub nadesłanie podpisanego odpisu tego wniosku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem zatytułowanym "Wykonanie wezwania Referendarza sądowego" z 12 grudnia 2016 r., nadesłanym w zakreślonym terminie, pełnomocnik strony skarżącej przedstawił swoje stanowisko w kwestii uzupełnienia braku formalnego Formularza PPPr z 14 listopada 2016 r. Podkreślił, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na formularzu nie zawiera braku formalnego w postaci braku podpisu Skarżącej, gdyż został złożony na prawidłowym, należycie wypełnionym formularzu, prawidłowo podpisanym przez pełnomocnika A Sp. z o.o. w niniejszej sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko przytoczył orzecznictwo oraz stanowisko doktryny, a także powołał się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2010 r., sygn akt I OPS 11/09 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.10.2015r. sygn. akt I OZ 1338/15, z którego wynika, iż wniosek powinien być podpisany przez osobę umocowaną do reprezentowania Spółki. Za takową należy z całą pewnością uznać prawidłowo umocowanego pełnomocnika. Starszy referendarz sądowy zarządzeniem z 27 grudnia 2016 r. pozostawił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że oświadczenia składanego pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1137) nie może podpisać pełnomocnik a jedynie osoba uprawniona do reprezentacji Spółki wymieniona w KRS. W granicach udzielonego pełnomocnictwa nie ma bowiem miejsca na złożenie oświadczenia o podleganiu odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań czy oświadczeń. Dodatkowo wskazał, że powołane przez stronę skarżącą orzeczenia nie mogły odnieść zamierzonego skutku, albowiem odnoszą się do stanu prawnego sprzed nowelizacji ustawy p.p.s.a., na mocy której dodano do art. 252 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", zatem nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Przyjął, że w wyznaczonym terminie urzędowy formularz nie został podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentacji Spółki – wymienioną w KRS przez co brak formalny wniosku nie został uzupełniony i nie można mu było nadać dalszego biegu. Od zarządzenia tego, w terminie ustawowym strona skarżąca wniosła sprzeciw, zaskarżanemu zarządzeniu zarzucając obrazę przepisów postępowania, tj. art. 252 § 2 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zawiera błędów formalnych. W uzasadnieniu pełnomocnik strony skarżącej powtórzył argumentację zawartą w piśmie z 12 grudnia 2016 r. oraz wskazał dodatkowe orzecznictwo z okresu po nowelizacji p.p.s.a z 2015 r. Podsumowując wskazał, że strona skarżąca poprzez prawidłowo złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy na obowiązującym formularzu, wypełniając należycie wszystkie rubryki oraz opatrując podpisem dochowała wszelkiej staranności. Pozostawianie bez rozpoznania wniosku skarżącej spółki stanowi ograniczenie jej praw, gdyż zamyka jej drogę do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Ponadto skarżąca poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy dotrzymała ciążących na niej obowiązków. Pismem z 7 lutego 2017 r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 255 p.p.s.a.) w szczególności poprzez: - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez stronę skarżącą rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - nadesłanie zeznania podatkowego za 2015 r. lub zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu lub poniesionej straty, - nadesłanie sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za ostatni rok obrotowy, - nadesłanie CIT-8 za 2015 r., - nadesłanie deklaracji VAT-7 składanych w ciągu ostatnich sześciu m-cy, - nadesłanie dokumentacji obrazującej operacje księgowe w zakresie działalności gospodarczej za sześć ostatnich miesięcy; - przedstawienie raportu kasowego za ostatnie sześć m-cy. Wskazano, że wszystkie wyżej wymienione dokumenty powinny zostać nadesłane kompletne, tzn. nadesłać należy wszystkie strony zeznań, deklaracji, raportu - w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania. Poinformowano również, że niezastosowanie się do tego wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 §1 p.p.s.a. Powyższe wezwanie zostało przesłane na adres kancelarii adwokata P. K. wskazany w skardze i odebrane 14 lutego 2017 r. przez upoważnionego pracownika, co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 §2 pkt 6 – 8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie, Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Natomiast w myśl art. 39 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Jednocześnie żaden przepis szczególny p.p.s.a. nie wymaga, by czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, starszy referendarz sądowy błędnie wywodzi z treści art. 252 § 1a p.p.s.a., wprowadzającego klauzulę o rygorze odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ograniczenie zakresu pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższego przepisu wynika, że odpowiedzialność karna dotyczy osoby składającej oświadczenie. Zatem w postępowaniach, w których wnioskodawcą jest osoba fizyczna działająca samodzielnie – to ona poniesie konsekwencje podania we wniosku nieprawdziwych danych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych – odpowiedzialność za złożenie fałszywego oświadczenia spoczywać będzie na osobie reprezentującej taki podmiot, która podpisała wniosek. Natomiast w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przyjąć należy, że to pełnomocnik będzie ponosił ewentualną odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych oświadczeń we wniosku o przyznanie prawa pomocy dla strony (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 1034). Zachowuje aktualność uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Fakt, że uchwała ta została podjęta w innym stanie prawnym, gdy klauzula o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia uregulowana była w rozporządzeniu, a nie ustawie, oznacza jedynie, że uprzedzenie o odpowiedzialności karnej nie czyniło wówczas zadość wymogowi przewidzianemu w art. 233 § 2 k.k. Chodzi o to, że skuteczne pociągnięcie danej osoby do odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia możliwe jest wówczas, gdy upoważnienie do uprzedzenia o takiej odpowiedzialności wynika z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie, a nie aktu rangi podustawowej (rozporządzenia). Co więcej, argumentując tezę o możliwości podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika strony, Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale podniósł, że charakter informacji, które muszą być podane we wniosku, dotyczących osobistej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, nie uzasadnia przyjęcia, iż strona musi w tym zakresie działać osobiście (por. post. NSA w Warszawie z 9 lipca 2016 r., I GZ 412/16; opubl. w CBOSA). Dopuszczalność podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy (urzędowego formularza) przez pełnomocnika – zgodnie z powyższą uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się w doktrynie stwierdzając, że wniosek ten może być podpisany przez pełnomocnika strony (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 1040). Od profesjonalnego pełnomocnika można i należy przy tym oczekiwać (wymagać) najwyższej staranności oraz rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawcy czynnościach procesowych, w tym również dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2012 r I GZ 58/12 opubl. w CBOSA). Odnosząc się natomiast do rozpoznania wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, dora dcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że wnioskująca spółka, składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie obejmującym wpis od skargi kasacyjnej. Odnosząc się do wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ustawy pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na Sądzie rozpoznającym wniosek. W sprawie warunek ten nie został spełniony. Sąd stwierdził, że strona skarżąca nie wykazała w żaden sposób, iż spełniona została przesłanka przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jej pełnomocnik nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów, objętych wezwaniem Sądu. Do chwili obecnej wezwanie Sądu z 7 lutego 2017 r. pozostało bez odpowiedzi. Brak dokumentacji źródłowej w istocie wyklucza możliwość obiektywnej i wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej skarżącej spółki. Zwrócić nadto należy uwagę, iż wezwanie do nadesłania dokumentacji źródłowej de facto stanowi podpowiedź, za pomocą jakich dokumentów strona skarżąca powinna zmierzać do wykazania, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie jej prawa pomocy. Jest to tym istotniejsze, że w niniejszej sprawie strona skarżąca nie dołączyła do wniosku o przyznanie prawa pomocy żadnej dokumentacji. Reasumując, niewykonanie wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych wyklucza uwzględnienie wniosku strony skarżącej. Wobec wskazanych okoliczności Sąd zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego jednak wniosku skarżącego nie uwzględnił. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł o zmianie zaskarżonego zarządzenia starszego referendarza sądowego i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.