III SA/Gl 1287/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi "A" sp. z o. o. w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłat eksploatacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty W. z dnia [...] r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Starosty Powiatu (...) z [...] r., nr [...] w sprawie ustalenia Spółce z o.o. "A" w R. wysokości należnej opłaty eksploatacyjnej za wydobytą kopalinę pospolitą bez wymaganej koncesji z terenu działek o numerach [...] i [...], położonych w W. ([...]) w ilości [...] ton, na kwotę [...] zł, powołując się przy tym na art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1041 ze zm.). W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, że Starosta Powiatu (...) ustalił opłatę eksploatacyjną, o jakiej mowa w art. 85a ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 228, poz. 1947 ze zm.) na kwotę [...] zł, postępowanie w tej sprawie wszczęto z urzędu [...] r. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przedstawiło stan faktyczny ustalony przez organ pierwszej instancji: wskazana nieruchomość została wydzierżawiona przez L. P. Spółce z o.o. "A" w R., która miała dokonać wymiany gruntu w celu dostosowania warunków glebowych do założenia plantacji [...]; w odwołaniu Spółka wskazała, że wydobywała piasek z terenu nieruchomości w zamiarze wymiany gruntu i nawiezienia w to miejsce ziemi odkrywkowej; wydobytą kopalinę przekazano podmiotowi, który wykorzystał ją do prac budowlanych i niwelacyjnych. W uzasadnieniu prawnym swojej decyzji SKO powołując się na art. 85a ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze zaakcentowało, że dla ustalenia opłaty eksploatacyjnej konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek: ustalenie, że miało miejsce wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji; i druga: ustalenie ilości wydobytej kopaliny, co jest niezbędne do wyliczenia wysokości opłaty eksploatacyjnej. W ocenie organu odwoławczego, ustalenia organu pierwszej instancji są prawidłowe, co do przesłanki pierwszej. Co do przesłanki drugiej również są one prawidłowe, ponieważ ustalenie ilości wydobytej kopaliny nastąpiło na podstawie opinii geologicznej oraz operatu pomiarowego. W skardze do sądu administracyjnego, pełnomocnik strony skarżącej wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania zarzucił naruszenie: art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego; art. 15 ust. 1 i art. 85a ustawy Prawo geologiczne i górnicze. W uzasadnieniu stwierdził, że nieprawidłowo ustalono stan faktyczny sprawy przyjmując, iż strona wydobywała kopalinę, kiedy to nieruchomość znajdowała się w jej posiadaniu dopiero od [...] r. na podstawie umowy najmu. Pominięto, iż celem była rekultywacja terenu oraz to, że przed zawarciem umowy na działce istniało wgłębienie [...] m. Z tego powodu, nawet gdyby przyjąć, że miało miejsce wydobywanie kopaliny, to ustalenie ilości [...] ton nastąpiło z obrazą art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Aby ustalić ilość kopaliny należało przesłuchać kierowców i operatora koparki, którzy pracowali przy wywożeniu piasku. Niezależnie od tego, nawet gdyby miało miejsce wydobywanie kopaliny, to brak było podstaw do nałożenia opłaty eksploatacyjnej, ponieważ działalność skarżącej nie miała charakteru zarobkowego, zorganizowanego i ciągłego. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze, koncesji wymaga działalność gospodarcza w zakresie: poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin; wydobywania kopalin ze złóż; bezzbiornikowego magazynowania substancji oraz składowania odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych. Natomiast według art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Z tej regulacji wynika, że działalnością gospodarczą jest działalność o charakterze zarobkowym, odbywająca się w sposób zorganizowany i ciągły. Tylko taka działalność podlega Prawu geologicznemu i górniczemu. W tej sprawie chodziło o wydobycie złoża objętego prawem obligacyjnym, pozbawione cech działalności gospodarczej. Organy obu instancji nie odniosły się do relacji pomiędzy tytułem prawnym do nieruchomości, a art. 7 i 8 ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Na końcu pełnomocnik uzasadnił naruszenie przepisów proceduralnych. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prezentuje w tej sprawie następujące stanowisko: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga Spółki z o.o. "A" w R. zasługuje na uwzględnienie. Według art. 85a ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 228, poz. 1947 ze zm.), w razie wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków, właściwe organy ustalają, w drodze decyzji, prowadzącemu taką działalność, opłatę eksploatacyjną w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. W razie ustalenia, iż zachodzi przypadek wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji istotnym jest ustalenie ilości wydobytej w ten sposób kopaliny, aby ustalić wysokość opłaty eksploatacyjnej w prawidłowej wysokości. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że ilość wydobytej kopaliny to [...] ton, a to na podstawie operatu pomiarowego uprawnionego geodety. Dla tych wyliczeń przyjęto całkowitą objętość wykopu [...] m3. Z akt sprawy wynika, że Straż Miejska w W. podjęła interwencję w sprawie wydobywania piasku bez zezwolenia już [...] r., również [...] r. wykonywała czynności w terenie. W trakcie tych czynności uzyskano dane osobowe osób wykonujących prace ziemne (kierowcy, operator koparki). Pismem z [...] r. Straż Miejska w W. zwróciła się do Policji, aby ta podjęła czynności w sprawie o przestępstwo z art. 118 bądź wykroczenie z art. 119 ustawy Prawo geologiczne i górnicze. W dniu [...] r. stawił się w Starostwie Powiatowym w W. A. K. prezes zarządu spółki z o.o. "A" okazując umowę dzierżawy zawartą [...] r. z właścicielem nieruchomości L. P. W toku przesłuchania w dniu [...] r. L. P. zeznał, że działka o numerze [...] jest własnością jego córki P. P. od miesiąca [...] r. Ponadto zeznał, że przed [...] r. na części działki istniało zagłębienie o głębokości około [...] m, "co wskazywałoby, że bez mojej wiedzy osoby postronne korzystały z tej działki". L. P. zeznał również, że A. K. prowadził działania na tej działce przez kilka dni ([...]-[...]). Z kolei, A. K. zeznał, iż umowa dzierżawy została wypowiedziana na przełomie [...] i [...] r. Wykonując zaplanowane roboty wywiózł około [...] ton materiału, roboty trwały [...] i [...] r. Natomiast świadek W. S. zeznał, że w [...] bądź [...] r. A. K. dostarczył mu bezpłatnie [...] m3 piasku. Zasadniczego znaczenia nabiera tu, zatem art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, jako formułujący jedną z podstawowych zasad postępowania dowodowego - zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania; materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie; ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy. Rozumowanie, w wyniku, którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996 r., str. 376 - 378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W tej sprawie organ administracji nie zebrał wszystkich dowodów, koniecznych do wydania prawidłowej decyzji. Skoro opłata eksploatacyjna z art. 85a ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 228, poz. 1947 ze zm.) jest samodzielną sankcją o charakterze administracyjnoprawnym, pełniącą funkcję represyjną oraz prewencyjną i brak jest przy tym legalnej definicji pojęcia wydobywanie kopalin, to ustalenia faktyczne, co do osoby prowadzącego taką działalność muszą być precyzyjne i jednoznaczne, tak co do czasu i sposobu działania oraz ilości wydobytej kopaliny. W tej sprawie tak nie jest. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy: - zwrócić się do Policji o informację, czy toczyło się postępowanie karne z zawiadomienia Straży Miejskiej w W., jeśli tak to należy przeprowadzić dowód z akt sprawy karnej; - precyzyjnie ustalić czasookres, w którym Spółka z o.o. "A" w R. posiadała tytuł prawny do nieruchomości; - ustalić do kiedy właścicielem nieruchomości był L. P., od kiedy właścicielem została jego córka P. P.; - ustalić, czy wywóz piasku z nieruchomości na polecenie A. K. miał już miejsce [...] r., jak to wynika z notatki Straży Miejskiej w W.; - ustalić, w jakim okresie oraz w jakich okolicznościach powstało wyrobisko opisane w operacie pomiarowym; - ustalić, czy przed [...] r. miało miejsce wydobywanie kopaliny z nieruchomości będącej własnością L. P.; - ustalić, w jakim okresie czasu możliwym jest wydobycie kopaliny w ilości [...] ton przy wykorzystaniu sprzętu i ludzi według stanu stwierdzonego na początku [...] r. przez Straż Miejską w W. Po dokładnym wyjaśnieniu sprawy organ pierwszej instancji uwzględniając okoliczności konkretnego przypadku ponownie rozważy, czy tak ustalona działalność jest "wydobywaniem kopaliny". W szczególności należy tutaj uwzględnić rzeczywisty zamiar prowadzącego taką działalność (zob.: wyrok SN z 18 grudnia 2002 r., III KK 397/00, Lex 75462). Ponieważ w tej sprawie doszło do naruszenia prawa: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1041 ze zm.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty (...). Na mocy art. 152 tej ustawy orzeczono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 210 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Takiego wniosku strona nie zgłosiła.