III SA/Gl 1297/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" spółka z o.o. w likwidacji w C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie zawieszenia postępowania dotyczącego podatku akcyzowego w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą na ww. postanowienie, strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie posiada środków pozwalających na uiszczenie opłaty od skargi i znajduje się w likwidacji. Wszystkie pozostałe rubryki druku urzędowego formularza PPPr pozostały niewypełnione. Pismem z dnia 22 października 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego, deklaracji podatkowych VAT – 7, przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o udokumentowanie faktu, że skarżąca spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. W odpowiedzi na ww. wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo procesowe z dnia 3 listopada 2014 r., w którym oświadczył, że na dzień sporządzania tego pisma spółka nie posiadała żadnych środków w kasie z uwagi na to, że nie są prowadzone żadne transakcje, a ponadto, że spółka nie posiada sporządzonego sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. Załącznikami do tego pisma były następujące dokumenty: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r.; wydruki z rachunków bankowych spółki prowadzonych w (...) Bank S.A. – listę blokad na rachunku na dzień 1 lipca 2014 r. i w Banku (...) S.A. z dnia 1 lipca 2014 r. i z dnia 9 września 2014 r. wykazujące saldo ujemne; wydruk z ewidencji środków trwałych z dnia 9 września 2014 r. (z odręczną notatką, że poz. od nr 14 do nr 35 i poz. 51 są przedmiotem zajęcia komornika sądowego) oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego spółki przez komornika sądowego z dnia 17 marca 2014 r. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 listopada 2014r. odmówił przyznania spółce prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że skarżąca nadesłała większość dokumentów, o jakie była wzywana za wyjątkiem: raportu kasowego, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych – w formie precyzyjnie wskazane w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 22 października 2014 r. oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok. Spółka nadesłała do akt zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r. Zeznanie to wskazuje, że osiągnęła ona w ubiegłym roku podatkowym dochód w wysokości 189.789,79 zł. Natomiast z nadesłanych do akt sprawy deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r. wynika, że spółka aktualnie prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje obrót. Dalej referendarz wskazał, że skarżąca nadesłała do akt jedynie wydruki z dwóch rachunków bankowych, które posiada w Banku (...) (jeden wydruk, stanowiący de facto listę blokad) i w (...) Banku (dwa wydruki). Są to jednak wydruki, na których widnieje jedynie zbiorcze wskazanie i wyszczególnienie poszczególnych blokad obciążających ten rachunek, bądź też wskazanie jedynie łącznej, sumarycznej kwoty, stanowiącej ujemne saldo występujące na tym rachunku bankowym. Tymczasem wnioskodawca został wezwany tymczasem do nadesłania pełnych wyciągów i wykazów ze wszystkich swoich rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Podkreślił, że z nadesłanego do akt sprawy wykazu środków trwałych wnioskodawcy (pozycji będących w użyciu na dzień 9 września 2014 r.) wynika, że spółka posiada aktualnie określone środki trwałe, które mają wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych. Kolejnym, istotnym brakiem dokumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy jest brak sprawozdania za ostatni rok obrotowy. Reasumując, referendarz stwierdził, że sam fakt likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może stanowić – i nie stanowi – przesłanki skutkującej uwzględnieniem jej wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca spółka nie zdołała wykazać, że utraciła płynność finansową. Jednocześnie z nadesłanych materiałów (zeznania: CIT-8 za 2013 r. i deklaracje VAT-7 za pierwsze siedem miesięcy 2014 r.) wynika, że nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Tymczasem przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt: II FZ 1527/13, LEX nr 1417310). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Powołany art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi bowiem, że osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej i finansowej, umożliwiający dokonanie oceny czy jest on w stanie partycypować w kosztach sprawy czy istotnie nie posiada środków wystarczających do poniesienia kosztów postępowania w pełnej wysokości. Istotnym jest również, że nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących w ocenie wnioskodawcy niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku. O przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby spełnione zostały warunki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniesione przez skarżącą we wniosku okoliczności, które w jej ocenie miały przemawiać za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym, a w szczególności fakt likwidacji spółki, nie zostały wykazane. Skarżąca uchyliła się bowiem od przedstawienia wszystkich dokumentów mogących zobrazować jej aktualną kondycję finansową. Skarżąca była bowiem wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Wskazać bowiem należy, że skarżąca spółka nadesłała większość dokumentów, o jakie była wzywana za wyjątkiem: raportu kasowego, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych – w formie precyzyjnie wskazane w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 22 października 2014 r. oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok. Podzielić należy pogląd, że o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Spółka nadesłała do akt zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r. Z zeznania tego wynika, że wnioskodawca osiągnęła w ubiegłym roku podatkowym dochód w wysokości 189.789,79 zł. Z nadesłanych do akt sprawy deklaracji podatkowych VAT-7 za poszczególne, następujące po sobie miesiące w okresie od stycznia 2014 r. do lipca 2014 r. wynika, że spółka aktualnie prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje obrót. Należy zaznaczyć, że deklaracje VAT – 7 nie wskazują na wysokość przychodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na jej obroty, na jej aktywność gospodarczą. Zdaniem Sądu, jest w sprawie istotne, że spółka wezwana do nadesłania pełnych wyciągów i wykazów ze wszystkich swoich rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, nadesłała do akt jedynie wydruki z dwóch rachunków bankowych, które posiada w Banku (...) (jeden wydruk, stanowiący de facto listę blokad) i w (...) Banku (dwa wydruki). Są to jednak wydruki, na których widnieje jedynie zbiorcze wskazanie i wyszczególnienie poszczególnych blokad obciążających ten rachunek (...) Bank bądź też wskazanie jedynie łącznej, sumarycznej kwoty, stanowiącej ujemne saldo występujące na tym rachunku bankowym w Banku (...). Nie można jednak przecież wykluczyć, że na rachunki bankowe nie wpływają jednak jakieś kwoty pieniężne. W postanowieniu z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt: II SAB/Ol 20/10, LEX nr 668164) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wyraził pogląd, że wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia tym samym możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie okazało się, że na wskazanych wyżej rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych. Natomiast sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający dla uznania, iż spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt: II FZ 15/14, LEX nr 1422834). Wskazać także należy, że z nadesłanego do akt sprawy wykazu środków trwałych wnioskodawcy (pozycji będących w użyciu na dzień 9 września 2014 r.) wynika, że spółka posiada aktualnie określone środki trwałe, które mają wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych, co powoduje należy uznać je za "środki", o których mowa w art. 246 p.p.s.a., (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt: II FZ 1249/13, LEX nr 1420144 oraz z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt: II OZ 101/12, LEX nr 1138222). Również brak sprawozdania za ostatni rok obrotowy, do sporządzenia, którego zobowiązuje likwidatorów spółki art. 281 § 1 ksh, pozbawia możliwości oceny sytuacji majątkowej spółki. Nie można również przyjąć, że sam fakt likwidacji spółki stanowi przesłankę skutkującej uwzględnieniem jej wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka w likwidacji prowadzi bowiem de facto dalej działalność gospodarczą (czynności gospodarcze). Z nadesłanych materiałów (zeznania: CIT-8 za 2013 r. i deklaracje VAT-7 za pierwsze siedem miesięcy 2014 r.) wynika, że nadal funkcjonuje ona w obrocie gospodarczym I nie wykazała, że utraciła płynność finansową. A zatem pomimo trudności spółka powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt: II FZ 1527/13, LEX nr 1417310). W konkluzji stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, czego skarżąca nie uczyniła. W konsekwencji wyłącza to możliwość przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, z uwagi na niewykazanie, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego samego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.